Các em đã từng đọc truyện hoặc vở kịch
nào viết về “bệnh” sĩ diện chưa? Hãy nhớ
lại và kể tên một truyện hoặc một vở
kịch mà em biết.

Đổi tên cho
xã

Lưu Quang Vũ

I. Đọc và
tìm hiểu chung

1. Tác giả
- Lưu Quang Vũ (1948 - 1988), sinh tại
tỉnh Phú Thọ.
- Ông là nhà thơ, nhà văn, nhà soạn
kịch.
- Các tác phẩm kịch của ông luôn
mang giá trị nhân văn và là bài học
sâu sắc trong cuộc sống.

2. Văn bản

(1) Chia sẻ
quá trình tự
đọc văn bản ở
nhà (cách đọc
thành
tiếng,
cách
khám
phá văn bản
theo các gợi ý
đọc)

(2) Nêu những
từ ngữ, hình
ảnh,
biểu
tượng,...
khó,
cần chú ý và
giải thích.

(3) Cần lưu ý
những kĩ năng
nào khi đọc
hiểu văn bản
hài kịch?

a. Đọc và giải thích từ khó
+ Hợp tác xã: là một mô hình tổ chức kinh tế phổ biến từ
lâu và được khuyến khích phát triển ở Việt Nam, tồn tại
song hành cùng với các loại hình Doanh nghiệp tại Việt
Nam.
+ Manh mún: tủn mủn, nhỏ nhặt và rời rạc.
+ Kiến thiết: xây dựng theo quy mô lớn.

b. Tìm hiểu chung
* Thể loại Hài kịch
- Khái niệm: là thể loại kịch dùng tiếng cười để châm biếm, đả kích, phê phán
những thói hư tật xấu, cái lố bịch, lỗi thời,... trong đời sống.
- Các yếu tố đặc trưng:
+ Xung đột: thường là sự mâu thuẫn giữa cái xấu (cái thấp hèn) với cái tốt (cái
đẹp, cái cao cả)
+ Nhân vật: thường có sự không tương xứng giữa thực chất bên trong và hình
thức bên ngoài, giữa suy nghĩ và hành động, lời nói và việc làm nên thường trở
nên lố bịch, hài hước.
+ Hành động: thường tương phản, mâu thuẫn với phẩm chất, tính cách nhân
vật.
+ Lời thoại: thường là ngôn ngữ hài hước, gây cười.
+ Thủ pháp trào phúng: chủ yếu là nghệ thuật phóng đại (nói quá, cường điệu).

b. Tìm hiểu chung
* Vở kịch “Bệnh sĩ”
- Hoàn cảnh sáng tác: năm 1988, khi đất nước ta đang bước vào
thời kì đổi mới.
*Đoạn trích “Đổi tên cho xã”
- Nhân vật: Ông Nha - chủ tịch xã (nhân vật chính), Văn Sửu, ông
Độp, bà Độp, ông Thình.
- Bối cảnh: Lễ đổi tên xã Cà Hạ thành xã Hùng Tâm tại trụ sở UBND
xã.

b. Tìm hiểu chung
- Diễn biến chính:
(1) Ông Nha - Chủ
tịch xã phát biểu
về việc đổi tên
cho xã với mục
đích đưa xã Hùng
Tâm thành một xã
tiên tiến giàu có,
văn minh của
toàn huyện, toàn
tỉnh và có thể
toàn quốc.

(2) Ông Văn Sửu tuyên đọc
danh sách những người
được bổ nhiệm vào các
chức trách mới trong cơ
cấu của Liên hợp xã. Tất
cả mọi người đều được bổ
nhiệm những chức danh
mới với nhiều tên gọi hiện
đại, khác hẳn với tên gọi
cũ.

(3) Cuộc đối
thoại của ông
Sửu, ông Nha và
ông Độp, bà
Độp về việc bổ
nhiệm chức
danh và đổi tên
công việc cho
ông Độp.

(4) Cuộc đối
thoại giữa ông
Nha, ông Sửu
và ông Thình về
việc đổi tên
Trung tâm công
nghệ và trưởng
ban ngoại giao
cho ông Thình.

II. Đọc và
tìm hiểu chi tiết

1. Nhân vật ông Nha - chủ tịch xã
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01
Nhân vật ông Nha

Nhận xét

- Thưa các đồng chí đại diện Dân, Chính, Đảng,..., thay mặt cán bộ
nhân dân phố Cà nói riêng và toàn xã Cà Hạ nói chung. Từ hôm nay,
nói cụ thể hơn là từ giờ phút này,... lịch sử xã ta mở sang một trang
mới... tôi xin long trọng tuyên bố kế hoạch xây dựng cách tân, toàn
Lời
diện và triệt để, rộng lớn và phong phú, mới mẻ và khoa học: Hợp tác
thoại xã Cà Hạ từ nay [...] Đề nghị vỗ tay!

- Những lời nói
rất dài dòng, văn
hoa, sáo rỗng.

- Có cái tên nào đẹp tai không nhỉ, chứ “hoạn lợn”... nghe nó thô
thiển làm sao ấy? Chú nghĩ giùm tôi!

 là nhân vật
tiêu biểu cho
kiểu
người
chuộng hư danh,
háo
danh,
“bệnh”
hình
thức,...
không
chú trọng nội
dung, chất lượng
công việc,... một căn bệnh rất

- Như Nguyễn Trãi phò Lê Lợi, chú lắm chữ nghĩa, giỏi. Riêng cái
khoản đặt tên quan trọng lắm chứ!... Cũng như Cà Hạ đổi là Hùng
-Tâm
Trang
trí cuộc họp và chuẩn bị: nhiều cờ quạt, khẩu hiệu, áp phích,
vậy.
bản đồ, nổi bật những dòng chữ lớn: “Hùng Tâm vươn lên giàu mạnh
Hành
hạnh phúc” và “Thay trời đổi đất sắp đặt Hùng Tâm”...pháo nổ...tiếng
động
nhạc rầm rộ…đứng bên chiếc bàn có phủ vải hoa và đặt mi-crô, vẻ
quan trọng..
- Phát biểu, mời phát biểu, trao đổi, quán triệt tinh thần mọi người...

Hành
động
khoa
trương,
màu mè.

2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho
xã”

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02

Nội
dung

Biểu hiện - tác dụng
- Chủ yếu nêu tên hệ thống nhân vật và lời thoại của mỗi nhân vật.

1. Cách
trình
bày kịch
bản

- Các chỉ dẫn sân khấu (lời của tác giả kịch bản chỉ dẫn về bối cảnh,
ánh sáng, đạo cụ, trang phục, hành động,... của các nhân vật trên
sân khấu). Ví dụ: đoạn mở đầu (in nghiêng) trong văn bản này: Phố
Cà. Trụ sở Uỷ ban xã, một căn phòng rộng được trang trí bởi nhiều cờ
quạt, ....Hùng Tâm”.
 Giúp người đọc hình dung ra bối cảnh không gian trụ sở Uỷ ban xã
ở phố Cà với những trang trí hình thức loè loẹt, âm thanh (pháo nổ)
ầm ĩ, huyên náo và đông đảo nhân dân trong xã chuẩn bị cho buổi lễ
đổi tên,... Đồng thời cho thấy tính chất hài kịch thể hiện ở nội dung
các khẩu hiệu được treo, hình thức tổ chức, bài trí cuộc họp, tên các
xã viên,..

2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho
xã”
Nội dung

2. Thủ
pháp
trào
phúng

Biểu hiện - tác dụng
- Sự việc đổi tên xã và tên các tổ, đội, ngành nghề truyền thống
thành hiện đại đều được dùng thủ pháp phóng đại: Chủ nhiệm
Trung tâm Công nghệ kiêm Trưởng ban Ngoại vụ của Liên hợp
xã, Chủ nhiệm Trung tâm Xây dựng và kiến thiết cơ bản, Chủ
nhiệm Trung tâm Điều phối nhân lực và sản xuất nông nghiệp,
Trung tâm Triệt sản gia súc...
- Tên các nhân vật được gọi trong đoạn kịch: Ông Thình, bà Độp,
ông Độp...
 Các tên trong ủy ban xã được đổi mới và cả tên nhân vật cũng
được sáng tạo nhằm tăng thêm tính chất, mức độ của sự lố bịch,
hài hước nhằm tạo tiếng cười châm biếm, mỉa mai.

2. Một số đặc điểm hài kịch trong đoạn trích “Đổi tên cho
xã”
Nội dung
Biểu hiện - tác dụng
- Nội dung đoạn trích kể về câu chuyện đổi tên của một xã: từ tên
xã Cà Hạ đổi tên thành xã Hùng Tâm cho đến tên các tổ, đội, các
bộ phận, ngành nghề trong xã, tất cả đều được đổi tên mới sao
cho hùng tráng, mới mẻ, tiên tiến,... Nhưng chỉ là đổi tên bên
ngoài, mọi việc bên trong vẫn như cũ.

3. Nội
dung chủ
 Nội dung đoạn trích Đổi tên cho xã liên quan mật thiết với tên vở
đề
kịch Bệnh sĩ. Nội dung nói về một làng quê nghèo mang tên Cà
Hạ. Người dân ở đây hiền lành, chân chất nhưng ông Toàn Nha
(chủ tịch xã) lại háo danh, thích “sĩ diện”. Lẽ ra phải đổi mới cách
làm ăn để cuộc sống người dân được no đủ thì ông Nha lại chỉ
quan tâm đến việc đặt ra những cái tên sang trọng và hiện đại.

3. Ý nghĩa tư tưởng của đoạn trích “Đổi tên
cho xã”
- Từ cảnh đổi tên cho xã, đoạn trích
muốn dùng tiếng cười để phê phán
thói háo danh, thích khoa trương,
“bệnh” thành tích, ...chỉ toàn nói mà
không làm.
- Điều đó vẫn còn có ý nghĩa với cuộc
sống ngày nay, vì “bệnh” thành tích,
tính khoe khoang thời nào cũng có.

III. Tổng kết

Tổng kết
Qua cảnh đổi tên cho xã
Cà Hạ, tác giả đã phê
phán “bệnh” háo danh,
hình thức, ...có trong mỗi
con người, mỗi tập thể.

Nội dung

Sử dụng thành công thủ
pháp phóng đại, xây dựng
nhân vật mang tính cách
tiêu biểu, tạo nên tiếng
cười châm biếm, hài hước
sâu sắc và giàu ý nghĩa.

Nghệ thuật

Kĩ năng đọc hiểu văn bản kịch
- Tóm tắt nội dung văn bản (Văn bản kể lại sự việc gì?
Sự việc ấy xảy ra trong bối cảnh nào? Cốt truyện có gì
đặc biệt?...).
- Tìm hiểu một số đặc điểm của hài kịch qua các phương
diện: xung đột, nhân vật, hành động, lời thoại, thủ pháp
trào phúng,...để hiểu được chủ đề, mục đích và ý nghĩa
của tiếng cười phê phán trong văn bản.
- Liên hệ, kết nối với kinh nghiệm của bản thân để hiểu
sâu hơn về nội dung văn bản.

IV. Luyện tập,
vận dụng

(1) Câu thoại/đoạn thoại nào trong đoạn trích
khiến em thấy buồn cười nhất?Vì sao?
(2) Bằng trải nghiệm của bản thân, em hãy
nêu một số ý nói về tác hại của “bệnh sĩ” trong
cuộc sống.