BÀI GIẢNG ONLINE

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH
& DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN
ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN KIỂU HÌNH
Thường biến – mức phản ứng – sự mềm dẻo kiểu hình

NGUYEN DUC ANH – TUMP

NST GIỚI TÍNH

NST thường
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

XX
(nữ)

XY
(nam)

NST giới tính
2

NST GIỚI TÍNH

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

3

Nst giới tính ở
người

Vùng tương đồng

Vùng không
tương đồng trên X

Vùng không
tương đồng trên
Y

X
12/01/2022

Y

Vùng tương đồng

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

4

Cách viết kiểu gen của gen nằm trên NST giới tính
Vùng tương đồng

Vùng không
tương đồng trên
X

Vùng không
tương đồng trên Y

X
12/01/2022

Y

Vùng tương
đồng

A

X Y
A
X Y

a

X Y

a

Xét một gen có 2 alen A,a nằm
trên NST giới tính

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

5

THÍ NGHIỆM CỦA MORGAN
Lai nghịch

Lai thuận
P:
P:

X

F1:

100 % Mắt đỏ

F2:
100 % :
Mắt đỏ

12/01/2022

50 % :
Mắt đỏ

50 %
Mắt trắng

Mắt đỏ

Mắt trắng

Mắt trắng

Mắt đỏ
F1:

X

F2:

100 %

100 %

Mắt trắng

Mắt đỏ
50 %
50 %

Mắt đỏ

50 %

Mắt trắng

50 %

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

6

THÍ NGHIỆM CỦA MORGAN
Phép lai thuận:

Phép lai nghịch:

P.t/c: ♀ Mắt đỏ. x ♂ Mắt trắng.

P.t/c: ♀ Mắt trắng x ♂ Mắt đỏ.

F1: 100% ♀, ♂ mắt đỏ.

F1: 100%♀ mắt đỏ, 100%♂ mắt trắng.

F2: 100% ♀ mắt đỏ,

F2: 50%♀ mắt đỏ, 50%♀ mắt trắng,

50% ♂ mắt đỏ, 50% ♂ mắt trắng.

50%♂ mắt đỏ, 50%♂ mắt trắng.

Nhận xét thí nghiệm:
•Tính trạng mắt đỏ là trội so với tính trạng mắt trắng.
•Khi con cái trong phép lai có màu mắt đỏ, thì con đực F1 có màu mắt đỏ.
•Khi con cái trong phép lai có mắt màu trắng, thì con đực F1 có mắt màu trắng.
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

7

THÍ NGHIỆM CỦA MORGAN
Nhận xét: (phép lai thuận)
- P: trắng x đỏ  100% đỏ -> đỏ >>
trắng
- F2 có tỉ lệ 2 ruồi cái đỏ: 1 ruồi đực đỏ : 1
ruồi đực trắng
 Tính trạng phân bố không đều ở 2
giới (mắt trắng chỉ có ở con đực).
 Tính trạng nằm trên NST giới tính.
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

8

Cơ sở tế bào học

Sơ đồ lai
A

X X
X
A

A

x

a

X Y
a

A

X ; Y
A

X Y
X X
A
A
a
X ;X
X ;Y
A
A
A
a
X X
X X
A
a
X Y
X Y
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

a x

9

Cơ sở tế bào học

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

10

Đặc điểm của gen trên NST X ở vùng không tương đồng :

-Kết quả của 2 phép lai thuận nghịch khác nhau
- Tỉ lệ phân ly kiểu hình khác nhau ở hai giới
-Có hiện tượng di truyền chéo .
* Một số tính trạng ở người như bệnh mù màu ; bệnh máu khó
đông, là do gen lặn trên NST X và cũng di truyền như gen mắt
trắng ở ruồi giấm (Di truyền chéo)
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

11

Đặc điểm của gen trên NST Y ở vùng không tương đồng :

- Chỉ xuất hiện kiểu hình ở giới dị giao tử (XY).
(ở người, chỉ biểu hiện ở giới đực – chỉ con trai bệnh)
-Có hiện tượng di truyền thẳng .
VD : Ở người, tính trạng có túm lông trên vành tai,tật dính ngón
2,3 do gen trên NST Y quy định

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

12

VD : Ở người, tính trạng có túm lông trên vành tai,tật dính ngón
2,3 do gen trên NST Y quy định

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

13

Cơ sở tế bào học của quy luật di truyền liên kết giới tính

Do sự phân li và tổ hợp của cặp NST giới
tính dẫn đến sự phân li và tổ hợp của các
gen nằm trên NST giới tính.

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

14

DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

LÁ TRẮNG

LÁ ĐỐM

LÁ XANH

Năm 1909, Carl Correns tiến hành thí nghiệm ở cây hoa phấn (Mirabilis
japala)

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

15

Cây mẹ

X

Cây bố

P1:
Lá xanh

F1:

Lá trắng

100% Lá xanh

P2:
Lá xanh

Lá trắng

Lá xanh
12/01/2022

F1:

100% Lá trắng

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

16

Cây bố

X

Cây mẹ

P1:
Lá xanh

F1:

Lá trắng

100% Lá xanh

P2:
Lá xanh

Lá trắng

Lá trắng
12/01/2022

F1:

100% Lá trắng

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

17

Lục lạp xanh (A)

Lục lạp trắng (a)

Lá xanh
(A,a)

Lá xanh
(A)

Lá trắng
(a)

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

18

Noãn của cá thể cái

Hạt phấn của cá
thể đực

Hợp tử

♀ trắng

+♂



♀ xanh

+♂



♀ đốm

+♂



Do khối tế bào chất ở giao tử cái lớn gấp nhiều lần ở giao tử đực, sau khi thụ tinh h ợp
tử lại phát triển trong trứng. Nên hệ gen ngoài tế bào chất ở cơ thể con có được hoàn
toàn là di truyền từ mẹ.
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

19

*Đặc điểm di truyền qua tế bào chất:
• Kết quả phép lai thuận và lai nghịch khác nhau.
• Con lai luôn có kiểu hình giống mẹ (DT theo dòng mẹ).
• Gen quy định tính trạng nằm ở ngoài nhân (trong ty thể hoặc lục
lạp).

• Sự phân ly KH ở đời con rất phức tạp.
• Các tính trạng DT không tuân theo các quy luật di truyền
NST.
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

20

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen
Ảnh
hưởng
nhiệt
độ đến
màu
s ắc
Hoa
liên
hình
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

21

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen
Ảnh hưởng của nhiệt độ đến màu sắc hoa Anh thảo (Primula
sinensis)

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

22

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

23

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

24

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen
THÍ NGHIỆM VỀ SỰ HÌNH THÀNH MÀU LÔNG Ở THỎ
HIMALAYA

Thỏ Himalaya trong tự
nhiên

12/01/2022

Cạo lông ở một phần
lưng và buộc nước đá
vào

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

Lông mọc lại ở chỗ đã
cạo có màu đen
25

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen
Các tế bào ở vùng
đầu mút cơ thể,
nhiệt độ thấp
tổng hợp được sắc
tố melanin, lông
đen

Các tế bào ở vùng
thân nhiệt cao, gen
không biểu hiện,
không tổng hợp
được melanin, lông
trắng.

Túi đá

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

26

Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện kiểu gen

Môi
trường

Kiểu hình
Kiểu
gen
Kiểu hình = kiểu gen + môi
trường
- Thường biến là những biến đổi về kiểu hình của
cùng một kiểu gen dưới tác động của môi trường.
- Thường biến không di truyền được.
- Xuất hiện đồng loạt tương ứng với môi trường.
- Có ý nghĩa thích nghi.
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

27

MỨC PHẢN ỨNG

Mức phản ứng là tập hợp tất cả các kiểu hình của cùng
một kiểu gen.

Sự thay đổi màu sắc của tắc kè hoa trong các môi trường khác nhau
12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

28

Sự mềm dẻo kiểu hình
- Sự thay đổi kiểu hình
của cùng một kiểu gen
được gọi là sự mềm dẻo
kiểu hình.
- Sự mềm dẻo kiểu hình phụ thuộc vào kiểu gen, có giới hạn nhất
định.

12/01/2022

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

29

Tóm t ắ t bài h ọ c
 Gen trên giới tính kết quả phân li không đồng đều ở hai giới.
 Gen có thể nằm trên nhiễm sắc thể giới tính ở vùng tương đồng hoặc
không tương đồng.
 Gen trên X vùng không tương đồng: di truyền chéo
 Gen trên Y không tương đồng: di truyền thẳng (chỉ biểu hiện ở XY).
 Gen nằm ở tế bào chất: Con luôn giống mẹ.
 Thường biến là những biến đổi về kiểu hình do tác động của môi
trường.
 Mức phản ứng là tập hợp tất cả các kiểu hình của cùng một kiểu gen
dưới tác động
củaỀmôi
ng.
DI TRUY
N LIÊNtr
Kườ
ẾT GI
ỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

12/01/2022

30

Bài t ậ p

G. R. Mendel

12/01/2022

T. H. Morgan

DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

C. Correns

31