CHÀO MỪNG QUÝ
THẦY CÔ ĐẾN DỰ GIỜ
MÔN: VẬT LÍ 9

CHỦ
ĐỀ

ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN
NĂNG
LUỢNG

Thời lượng : 2 tiết ( TIÊT 61, 62 )

I. NĂNG LƯỢNG
C1: Hãy chỉ ra trường hợp nào dưới đây vật có cơ
năng:
P
h

P

Tảng đá nằm
trên mặt đất?

Tảng đá được
nâng lên khỏi
mặt đất?

Chiếc thuyền chạy
trên mặt nước?

C2: Những trường hợp nào dưới đây là biểu hiện của
nhiệt năng ?
Làm cho vật nóng lên

Truyền được âm

Phản chiếu được ánh sáng.

Làm cho vật chuyển động

C2: Những trường hợp nào dưới đây là biểu hiện
của nhiệt năng ?
+ Làm

cho vật nóng lên.

+ Truyền được âm.
+ Phản chiếu được ánh sáng.
+ Làm cho vật chuyển động.

 Hãy rút ra kết luận: Ta nhận biết được một vật
có cơ năng khi nào? Có nhiệt năng khi nào?
Kết luận 1:
Ta nhận biết được một vật có cơ năng khi nó
có khả năng thực hiện công, có nhiệt năng khi
nó có thể làm nóng các vật khác.

II. CÁC DẠNG NĂNG LƯỢNG VÀ SỰ CHUYỂN
HÓA GIỮA CHÚNG

C3: Trên hình 59.1 vẽ các thiết bị trong đó
thực hiện sự biến đổi năng lượng từ dạng ban
đầu sang dạng cuối cùng cần dùng cho con
người. Hãy chỉ ra năng lượng đã được chuyển
hóa từ dạng nào sang dạng trong mỗi bộ
phận (1), (2) của các thiết bị. Điền vào chỗ
trống tên của các dạng năng lượng xuất hiện
ở bộ phận đó.

Thảo luận theo nhóm

1

2

B

1

C
1

1

2

GAS

12V-6W

D
1

ẮC QUY
ĐỒNG NAI

E
2

2

2

Điện năng  Quang năng

2

1

Cơ năng  Điện
năng

Điện năng  Cơ năng

1 Điện

2
Cơ năng  cơ năng

Nhiệt năng  cơ
năng

2
1
GAS

Hóa năng  nhiệt năng

Điện năng  nhiệt
năng

2
12V-6W

1
ẮC QUY
ĐỒNG NAI

HOÙA NAÊNG

Hóa năng  điện năng

Hội tụ ánh sáng
1

2
Quang năng  nhiệt năng

C4: Trong các trường hợp ở hình 59.1 ta nhận biết
được điện năng, hóa năng, quang năng khi chúng
đã được chuyển hóa thành các dạng năng lượng
nào?
Dạng năng
lượng ban đầu
Hóa năng

Dạng năng lượng cuối cùng
mà ta nhận biết được
Cơ năng ở thiết bị C,
Nhiệt năng ở thiết bị D

Quang năng

Nhiệt năng ở thiết bị E

Điện năng

Cơ năng ở thiết bị B

Kết luận 2:
Con người có thể nhận biết được các dạng năng
lượng như hóa năng, quang năng, điện năng khi
chúng được biến đổi thành cơ năng hoặc nhiệt
năng. Nói chung, mọi quá trình biến đổi trong tự
nhiên đều có kèm theo sự biến đổi năng lượng từ
dạng này sang dạng khác.

III.Sự chuyển hoá năng lượng trong các hiện
tượng cơ, nhiệt, điện.
1.Biến đổi thế năng thành động năng và ngược
lại.Hao hụt cơ năng.
a) Thí nghiệm:

Hình 60.1

C1:Hãy chỉ rõ thế năng và động năng của viên bi đã
biến đổi như thế nào khi viên bi chuyển động từ A
đến C rồi từ C đến B.
C1:-Từ A đến C : Thế năng -> động năng
- Từ C đến B : Động năng -> thế năng
C2 :So sánh thế năng ban đầu mà ta cung cấp cho
viên bi ở vị trí A và thế năng mà bi có ở điểm B.
C2 :Thế năng của viên bi ở A lớn hơn thế năng của
viên bi ở B.

C3 : Thiết bị thí nghiệm trên có thể làm cho viên bi có
thêm nhiều năng lượng hơn thế năng mà ta cung cấp
cho nó lúc ban đầu không? Trong quá trình viên bi
chuyển động ngoài cơ năng ra còn có dạng năng lượng
mới nào xuất hiện không?
C3 : Viên bi không thể có thêm nhiều năng lượng
nhiều hơn thế năng mà ta đã cung cấp cho nó lúc
ban đầu. Ngoài cơ năng còn có nhiệt năng.
Qua thí nghiệm vừa khảo sát em có kết luận gì ?
b) Kết luận 1:Trong các hiện tượng tự nhiên, thường
có sự biến đổi giữa thế năng và động năng, cơ năng
luôn luôn giảm.Phần cơ năng hao hụt đi đã chuyển
hoá thành nhiệt năng.

2.Biến đổi cơ năng thành điện năng và ngược
lại.Hao hụt cơ năng.

Hình 60.2

C4:Hãy chỉ ra trong thí nghiệm này, năng lượng đã
được biến đổi từ dạng nào sang dạng nào qua mỗi
bộ phận.

C4 :- Máy phát điện: Cơ năng -> điện năng
- Động cơ điện: Điện năng -> cơ
C
5:So sánh thế năng ban đầu cung cấp cho quả nặng A
năng
và thế năng mà quả nặng B thu được khi lên đến vị trí
cao nhất.Vì sao có sự hao hụt thế năng này?
C5:Thế năng ban đầu của quả nặng A lớn hơn thế năng
mà quả nặng B thu được. Vì khi quả nặng A rơi xuống
chỉ có một phần thế năng chuyển hoá thành điện năng
còn một phần biến thành động năng của chính quả
nặng.

Khi dòng điện làm quay động cơ điện kéo quả nặng B
lên thì chỉ có một phần điện năng chuyển hoá thành cơ
năng ,còn một phần thành nhiệt năng làm nóng dây dẫn.

* Kết luận 2 :

Trong động cơ điện phần lớn điện năng chuyển
hoá thành cơ năng.Trong các máy phát điện phần
lớn cơ năng chuyển hoá thành điện năng.Phần
năng lượng hữu ích thu được cuối cùng bao giờ
nhỏ hơn phần năng lượng ban đầu cung cấp cho
máy.Phần năng lượng hao hụt đi đã biến đổi thành
dạng năng lượng khác.

IV. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG

Năng lượng không tự sinh ra hoặc tự mất đi mà
nó chỉ chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác,
hoặc truyền từ vật này sang vật khác.

Bài tập:Trong nhà máy thuỷ điện có một tua bin quay
làm cho máy phát điện quay theo cung cấp cho ta
năng lượng điện.Tua bin này quay liên tục nhờ nước ở
hồ chứa mà ta không mất công bơm lên.Tua bin này
có phải là động cơ vĩnh cửu không? Hãy giải thích.

Tua bin không phải là động cơ vĩnh cửư.
Muốn cho tua bin hoạt động phải cung cấp
cho nó một năng lượng, đó chính là năng
lượng của nước.

Năng lượng hạt nhân rất lớn , khi toàn bộ các
hạt nhân của 1kg Urani 235 bị phá vỡ sẽ cho một
năng lượng tương đương với 2700 tấn than đá bị
đốt cháy hoàn toàn
(q = 27.106 J/kg)

Ô nhiễm môi trường, các khi thải do nhiên liệu bị
đốt cháy tỏa ra có nhiều khí độc: CO,
CO2,NO,NO2….các chất khí này là tác nhân gây ra
hiệu ứng nhà kính. Nguồn năng lượng hóa thạch
đang dần dần bị cạn kiệt.
28

NĂNG LƯỢNG SẠCH

Nhà máy điện

Chọn đáp đúng cho quá trình chuyển hóa của nhà máy
A. Quang năng  điện năng
B. Cơ năng  điện năng
C. Nhiệt năng  Điện năng
D. Hóa năng  Điện năng

Nhà máy điện Uông Bí

Chọn đáp đúng cho quá trình chuyển hóa của nhà máy.
A. Quang năng  điện năng
B. Cơ năng  điện năng
C. Nhiệt năng  Điện năng
D. Hóa năng  Điện năng

Chọn đáp đúng cho quá trình chuyển hóa của nhà máy
A. Quang năng  điện năng
B. Cơ năng  điện năng
C. Nhiệt năng  Điện năng
D. Hóa năng  Điện năng

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Nắm vững các nội dung phần ghi nhớ.
Vận dụng kiến thức đã học vào việc
nghiên cứu, giải thích một số hiện tượng
trong tự nhiên, thực tế cuộc sống và sinh
hoạt.
Làm các bài tập còn lại trong sách
bài tâp. Nghiên cứu bài tập về thấu kính.