KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu hỏi: Nguồn âm là gì ? Hãy kể một số nguồn âm? Các
nguồn âm có chung đặc điểm gì?
Nguồn âm là những vật dao động phát ra âm
thanh.
Tiếng trống trường, tiếng chim hót, tiếng vỗ tay…
Khi phát ra âm, các vật đều dao động

Vì sao bạn nữ thường phát ra
âm cao hơn bạn nam?
Khi nào vật phát ra âm to,
khi nào vật phát ra âm nhỏ?

CHỦ ĐỀ 4- ÂM THANH
BÀI 13- ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
( 3 Tiết )

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 1 )
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu về biên độ dao động

Biên độ dao động.

(1)

(2)

B
A

Biên độ dao động

Điền từ còn thiếu vào chỗ trống:
lớn nhất
Biên độ dao động là độ lệch………………của
vật so với…….
vị trí cân bằng
………………...của
nó.

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm

-

Biên độ dao động là độ lệch lớn nhất của dao động so với vị trí cân bằng của nó.

* Trên màn hình dao động kí, biên độ dao động là khoảng cách giữa
đồ thị và đường vẽ cắt ngang ở giữa đồ thị

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu về biên độ dao động
Hình dưới đây cho thấy đồ thị dao động âm trên màn dao động kí khi nguồn âm là một
âm thoa được gõ nhẹ (a) và gõ mạnh (b).
Sóng âm nào có biên độ dao động lớn hơn ?
Biên độ dao động ở hình b lớn hơn biên độ
dao động ở hình a.

Quan sát dao động của đầu thước, lắng nghe âm phát ra rồi điền
vào bảng sau.

Bảng 1:

Lệch ít

Cách làm
thước
dao động
Nâng đầu
thước lệch
nhiều

Lệch
nhiều

Đầu thước dao
động mạnh hay
yếu?

Vị trí cân
bằng

Âm phát
ra to hay
nhỏ?

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ to của âm với biên độ âm
Thí nghiệm 1
+ Nêu dụng cụ và cách tiến hành thí nghiệm 1
trong SGK.
+ Hoạt động nhóm làm thí nghiệm 1 ( SGK )
+ Hoàn thiện bảng 13.1
2- Nêu nhận xét về mối liên hệ giữa
độ to của âm phát ra với biên độ
dao động của dây chun ?

I. Độ to của âm

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM

* Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ to của âm với biên độ âm
Gảy dây chun

Biên độ dao động của
dây chun ( lớn / nhỏ )

Âm phát ra ( to/ nhỏ )

Nhẹ
Mạnh
Biên độ dao động của dây chun càng lớn thì âm phát ra của dây chun càng to và ngược
lại, biên độ dao động của chun càng nhỏ thì âm phát ra càng nhỏ.



Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ to của âm với biên độ âm
Thí nghiệm 2: Quan sát đồ thị dao động âm của âm thoa bằng dao động kí

Để thực hiện được thí
nghiệm này , cần chuẩn
bị những dụng cụ gì ?

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
Biên độ dao động hiển thị trên
màn hình tỉ lệ với biên độ dao
động của song âm mà micro
nhận được

Vận dụng
Giải thích tại sao các nhân viên điều hướng máy bay tại mặt đất bên trong sân
bay đều phải đeo các dụng cụ bảo vệ tai?

Tiếng động cơ phản lực ở cách 4m: 130 dB

Vận dụng
Khi gãy đàn tiếng đàn sẽ to hay
nhỏ , vì sao ?
Tiếng đàn sẽ to. Vì khi gảy mạnh, dây
đàn lệch nhiều, biên độ dao động của
dây đàn lớn, nên âm phát ra to.

VËt
dao
®éng

Biªn
®é dao
®éng
lín

¢m
ph¸t
ra to

Biªn
®é
dao
®éng
nhá

¢m
ph¸t
ra nhá

M¹nh

YÕu

1. ĐỘ TO CỦA ÂM.
HS làm thí nghiệm theo nhóm và trả lời câu hỏi sau :
Nếu kẹp một đầu thước thép vào mặt bàn, dùng tay gảy đầu còn lại thì
thước có thể phát ra âm thanh. Khi khoảng cách giữa đầu tự do của thước
với mép bàn khác nhau thì âm phát ra khác nhau. Vì sao?

Khi khoảng cách đầu tự do của thước và
mép bàn khác nhau thì khi ta gảy, đầu
thước sẽ có độ dao động mạnh yếu khác
nhau, vì vậy âm phát ra khác nhau.

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ to của âm với biên độ âm
-Tiến hành thí nghiệm 2 và thực hiện các yêu cầu sau:
a) So sánh độ to của âm nghe được trong ba trường hợp gõ âm thoa.
b) So sánh biên độ của dao động âm trên màn hình trong ba trường hợp gõ âm thoa.
c) Nêu nhận xét về mối liên hệ giữa độ to của âm nghe được và biên độ dao động của
sóng âm.

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM
I. Độ to của âm
* Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ to của âm với biên độ âm
- Độ to của âm phát ra từ âm thoa to nhất khi gõ vào âm thoa mạnh nhất và độ to của
âm thoa nhỏ nhất khi gõ vào âm thoa nhẹ nhất.
-Biên độ lớn nhất khi gõ vào âm thoa mạnh nhất, bên độ nhỏ nhất khi gõ vào âm thoa
nhẹ nhất.
- Độ to của âm nghe được càng mạnh thì biên độ dao động của sóng âm càng lớn, độ to
của âm nghe được càng yếu thì biên độ của sóng âm càng nhỏ.

a) So sánh độ to của âm nghe được trong ba trường hợp gõ âm thoa:
•Trường hợp 1. Dùng búa cao su gõ nhẹ vào một nhánh âm thoa: âm phát ra nhỏ nhất.
•Trường hợp 2. Gõ mạnh vào âm thoa: âm phát ra to hơn.
•Trường hợp 3. Gõ mạnh hơn vào âm thoa: âm phát ra to nhất.
b) Biên độ của dao động âm trên màn hình trong ba trường hợp gõ âm thoa: trường hợp
1 < trường hợp 2 < trường hợp 3
c) Mối liên hệ giữa độ to của âm nghe được và biên độ dao động của sóng âm: âm nghe
được càng to khi biên độ âm càng lớn và ngược lại, âm nghe được càng nhỏ khi biên độ
âm càng nhỏ.

Âm nghe được càng to thì biên độ càng lớn  

Vận dụng

Vì sao ta nghe được tiếng động xung quanh?

Khi âm thanh quá to, ta sẽ thấy có cảm giác đau ở trong tai. Nếu tình trạng này kéo
dài có thể gây ảnh hưởng làm suy giảm thính giác tạm thời hoặc vĩnh viễn. Khi đó
ta phải tìm cách tránh hoặc giảm tiếp xúc, giảm độ to của nguồn âm đó đến tai.

Vận dụng
Giải thích tại sao các nhân viên điều hướng máy bay tại mặt đất bên trong sân
bay đều phải đeo các dụng cụ bảo vệ tai?

Tiếng động cơ phản lực ở cách 4m: 130 dB

Vận dụng
Khi gãy đàn tiếng đàn sẽ to hay
nhỏ , vì sao ?
Tiếng đàn sẽ to. Vì khi gảy mạnh, dây
đàn lệch nhiều, biên độ dao động của
dây đàn lớn, nên âm phát ra to.

Con người nói được là nhờ sự rung động của dây
thanh quản. Dây thanh quản rung động càng
mạnh thì tiếng nói càng to.
Nếu nói to trong thời
gian dài có thể khiến
dây thanh quản bị tổn
thương: đau, rát… là
nguyên nhân gây ra
một số bệnh như: khàn
tiếng, viêm thanh quản
và một số bệnh nghiêm
trọng khác.
14:22

¢m
ph¸t
ra
cao

TÇn sè
lín
Nhanh

ChËm
¢m
ph¸t
ra
thÊp

TÇn sè
nhá

VËt
dao
®éng

Biªn
®é dao
®éng
lín

¢m
ph¸t
ra to

Biªn
®é
dao
®éng
nhá

¢m
ph¸t
ra nhá

M¹nh

YÕu

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 1 )
I. Độ to của âm
-

Biên độ dao động là độ lệch lớn nhất của dao động so với vị trí cân bằng của nó.

- Âm nghe được càng to thì biên độ càng lớn  

THÔNG TIN
Máy trợ thính
Máy trợ thính là dụng cụ làm tăng cường
độ âm do đó cũng làm tăng độ to của âm, giúp cho
người có tai nghe kém. Máy gồm một bộ phận thu
nhận âm kết hợp với bộ phận tăng âm. Âm được
tăng độ to lên nhiều lần rồi truyền theo ống dẫn
vào bộ phận nghe đặt bên trong tai.

CHỦ ĐỀ 4- ÂM THANH
BÀI 13- ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM

-

Có một bức tranh đã bị che khuất bởi 4 mảnh ghép. Mỗi mảnh ghép tương
ứng với một câu hỏi. Người chơi được lựa chọn bất kì mảnh ghép nào với câu
hỏi tương ứng.

-

Sau 15 giây, nếu trả lời đúng sẽ nhận được một phần quà, trả lời sai cơ hội sẽ
giành cho bạn khác.

-

Mỗi câu trả lời đúng sẽ mở ra một mảnh ghép để đến gần với bức tranh hơn.
Bạn có thể trả lời về bức tranh bất kì thời điểm nào. Nếu đúng được phần quà
đặc biệt, sai sẽ không được tiếp tục tham gia trò chơi nữa.

Nhạc sĩ: Văn Cao
(1923 – 1995)

Câu 1 : Chọn câu trả lời đúng:
Âm do một vật phát ra càng nhỏ khi:
A. Vật dao động càng chậm .
B. Vật dao động càng mạnh.
C. Biên độ dao động càng nhỏ.
D. Tần số dao động càng nhỏ

Câu 2: Chọn phương án điền từ thích hợp:
Vật dao động lệch khỏi vị trí cân bằng càng
nhiều, biên độ dao động càng …(1)…, âm
phát ra càng …(2)…
A. (1) bé, (2) to.
B. (1) lớn, (2) to.
C. (1) bé, (2) nhỏ.
D. (1) lớn, (2) cao.

Câu 3: Chọn phương án điền từ thích hợp:
Vật dao động càng nhanh, tần số dao động càng
…(1)…, âm phát ra càng …(2)…
A. (1) bé, (2) to.
B. (1) lớn, (2) to.
C. (1) bé, (2) nhỏ.
D. (1) lớn, (2) cao.

Câu 4. Đơn vị độ to của âm là:
A. Đeximet (dm)
B. Đê xiben(dB)
C. Đêxigam (dg)
D. Héc (Hz).

Câu 5.
Bạn Thanh thích chơi đàn ghi ta, bạn Thanh muốn thay đổi độ to
của nốt nhạc bằng cách nào? Em hãy nghĩ cách giúp bạn Thanh.
Trả lời: Bạn Thanh muốn thay đổi độ to của
nốt nhạc bằng cách gảy mạnh dây đàn.

Câu 6.
Gõ …(1)…. mặt trống, mặt trống phát ra âm to, khi
đó …(2)… của mặt trống lớn.

(1) mạnh
(2) biên độ dao động

Câu 7. Ngưỡng đau (âm làm đau nhức tai) là
bao nhiêu dB?
130dB

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
I. Độ to của âm
II. Độ cao của âm

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
I. Độ to của âm
II. Độ cao của âm
* Tìm hiểu về tần số

* Tìm hiểu thông tin SGK và cho biết như
thế nào gọi là tần số dao động của thước ?
Số dao động đầu thước thực hiện được trong
1 giây được gọi là tần số dao dộng của thước

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
I. Độ to của âm
II. Độ cao của âm
-Dây đàn guitar phải thực hiện bao nhiêu dao động trong mỗi giây để phát ra nốt La
(A4) có tần số 440 Hz?
- Tần số là gì ?
Trả lời
-Tần số là số dao động vật thực hiện được trong 1 giây.
-Trong 1 giây, đàn phát ra tần số 440 Hz
=> Dây đàn thực hiện được 440 dao động.

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )

Trong đó:
    n: số dao động
    t: thời gian vật thực hiện được n dao động (s)
    f: tần số dao động (Hz)

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
II. Độ cao của âm
Hình 13.6: hai đồ thị dao động âm (a) và (b) có cùng biên độ nhưng khác tần số

(a)

(b)
Phân biệt sóng âm có tần số cao với tần số thấp bằng dao động kí. Trên màn hình có
cùng tỉ lệ, sóng âm có tần số cao hơn thì các đường biểu diễn của chúng ở sát nhau
hơn. Nghĩa là đồ thị dao động âm của chúng có các đỉnh ở gần nhau hơn

Tai người nghe được toàn bộ âm không?

Hạ âm
• Một số động vật cũng nghe được hạ âm: hổ dùng hạ âm để xua đuổi kẻ
thù.
• Với cường độ lớn hạ âm có thể tác động xấu đến cơ thể: hạ âm tần số 7
Hz có thể dẫn tới tử vong.
• Trước những cơn bão thường có hạ âm làm con người khó chịu. Một số
sinh vật nhạy cảm với hạ âm nên thường có biểu hiện khác thường. Vì
vậy người xưa dựa vào dấu hiệu này để biết trước các cơn bão.

Một số ứng dụng của siêu âm trong thực tế

Dụng cụ sử
dụng siêu âm
để thăm dò
dưới biển

Dùng siêu âm để
phát hiện các
khuyết tật trong
một vật đúc

Siêu âm được ứng
dụng trong y học

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
II. Độ cao của âm
Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ cao và tần số âm
Thí nghiệm 3: Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ cao và tần số âm
Tiến hành thí nghiệm 3 ( giống H13. 4 ) Thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi:
a)Âm thanh phát ra bởi âm thoa nào nghe bổng hơn?
b) Từ đồ thị dao động âm trên màn hình dao động kí, sóng âm của âm thoa nào phát
ra có tần số lớn hơn?
c) Nêu nhận xét về mối liên hệ giữa độ cao của âm với tần số âm.

Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ cao và tần số âm
a, Âm phát ra bởi âm thoa khi gõ mạnh nhất
nghe bổng nhất.
b) Từ đồ thị dao động âm trên màn hình dao
động kí, sóng âm của âm thoa khi gõ mạnh
nhất có tần số lớn nhất.
c) Âm phát ra càng cao (càng bổng) khi tần số
âm càng lớn. Âm phát ra càng thấp (càng trầm)
khi tần số càng nhỏ.

Bài 13: ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM ( Tiết 2 )
II. Độ cao của âm
Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ cao và tần số âm
•Dao động càng nhanh, tần số càng lớn, âm phát ra càng cao (càng bổng ).
•Dao động càng chậm, tần số càng nhỏ, âm phát ra càng thấp (càng trầm ).
Con người chỉ nghe được âm thanh có tần số từ 20 Hz đến 20000 Hz
Hạ âm < 20Hz
20000Hz< siêu âm