Hoạt động 1
KHỞI ĐỘNG
Trò chơi:
TRUY TÌM MẢNH GHÉP

“Sống làm vợ khắp
người ta/Hại thay
thác xuống làm ma
không chồng”
Đạm
Tiên
Hai câu thơ nói về
nhân vật nào trong
Truyện Kiều?

1

“Đau đớn thay, phận

…./ Lời rằng … cũng
làđàn
lời bà,
chung”.
Điền
bạc mệnh
các từ còn thiếu vào
dấu (…)?

3

“Hoa ghen thua
thắm, liễu hờn
kém xanh” là
Thúy Kiều
câu Kiều ngợi
ca vẻ đẹp của
nhân vật nào?

2

Câu Kiều: “Lạ gì
bỉ sắc tư phong/
Trời xanh quen
thói má hồng
đánhSen
ghen.” thể
hiện quan niệm gì
của Nguyễn Du
về người phụ nữ?

4

Hoạt động 2
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

(ĐỌC TIỂU THANH KÍ)
Nguyễn Du

I. Tìm hiểu khái quát
1. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác.
- Bài thơ nằm trong tập “Thanh Hiên thi tập” là cảm hứng của
Nguyễn Du nhân đọc “Tiểu Thanh kí”- một tập kí viết về nàng
Tiểu Thanh hoặc tập thơ của nàng (Theo Trương Chính).
- Bài thơ nằm trong tập “Bắc hành tạp lục”, sáng tác khi
Nguyễn Du đi sứ Trung Quốc đến viếng mộ Tiểu Thanh (Theo
Đào Duy Anh).
2. Đối tượng trữ tình:
- Tiểu Thanh: Là một người con gái có tài, sắc sống đầu đời
Minh (Trung Quốc), làm lẽ, bị vợ cả ghen, bắt ở một ngôi nhà
trên núi. Vì đau buồn, cô sinh bệnh rồi chết ở tuổi 18.
- Tâm trạng uất ức của nàng được gửi gắm vào những bài thơ
do nàng sáng tác nhưng đã bị vợ cả đốt. Những bài thơ còn sót
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm
cô Thu đời tập hợp lại gọi là Phần dư
5
lại được
người
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

I. Tìm hiểu khái quát
3. Nhân vật trữ tình: Chủ thể trữ tình - tác giả bài thơ đọc
tập kí kể về cuộc đời Tiểu Thanh ở bên cửa sổ. Từ đó, cảm
nghĩ về cuộc đời, số phận nàng Tiểu Thanh, về “nỗi hờn
kim cổ” và nghĩ về mình 300 năm sau.
4. Cảm hứng chủ đạo: Thương xót cho số phận bất hạnh
của những người phụ nữ tài sắc; Sự đau đớn, xót xa, tiếc
nuối khi phải chứng kiến những giá trị tinh thần cao đẹp
của con người bị vùi dập.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

6

5. Thể thơ và bố cục.
- Đề tài: Viết về người phụ nữ.
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Bố cục: 4 phần (Đề; Thực; Luận; Kết).
ĐỘC TIỂU THANH KÍ
(Phiên âm)
Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,
Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.
Chi phấn hữu thần liên tử hậu,
Văn chương vô mệnh lụy phần dư.
Cổ kim hận sự thiên nan vấn,
Phong vận kì oan ngã tự cư.
Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

ĐỘC TIỂU THANH KÍ

(Nguyễn Du)

(Dịch nghĩa)
Vườn hoa bên Tây Hồ đã tan thành bãi
hoang rồi,
Chỉ viếng nàng qua một tập sách đọc trước
cửa sổ.
Son phấn có thần chắc phải xót xa vì
những việc sau khi chết,
Văn chương không có số mệnh mà cũng bị
đốt dở
Những mối hận cổ kim, khó mà hỏi trời
được,
Ta tự thấy là người cùng một hội với kẻ
mắc nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã.
Không biết hơn ba trăm năm sau,
Thiên hạ ai người khóc Tố Như?
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

(Dịch thơ)
Tây Hồ cảnh đẹp hoá gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.
Son phấn có thần chôn vẫn hận,
Văn chương không mệnh đốt còn vương.
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng?
(Vũ Tam Tập)

5. Thể thơ và bố cục.
- Đề tài: Viết về người phụ nữ.
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Bố cục: 4 phần (Đề; Thực; Luận; Kết).
+ 2 câu đề: Sự thay đổi của cảnh Tây Hồ và tâm trạng của
tác giả..
+ 2 câu thực: Nỗi oan trái của cuộc đời Tiểu Thanh
+ 2 câu luận: Cảm nghĩ của nhà thơ về những kiếp người tài
hoa bạc mệnh.
+ 2 câu kết: Tâm trạng băn khoăn, khao khát sự đồng cảm từ
hậu thế của tác giả.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

9

6. So sánh nguyên tác với bản dịch
Nguyên tác
Bản dịch thơ 1
Câu 1: nguyên tác chữ “tận”: Hoá: mức độ thay đổi cảnh vật nhẹ hơn, chưa lột tả được sự thay
hết, hết thảy: sự biến đổi triệt đổi triệt để của cảnh vật.
để của cảnh vật, không còn
dấu vết cảnh xưa.
Câu 2:
- “Độc”
+ Đơn độc, một mình.
+ Duy, chỉ.
=> Độc điếu: một mình viếng
thương: sự cô đơn của tác giả
- Nhất chỉ thư: một tập sách

 
- Thổn thức: từ láy thể hiện tiếng khóc nấc, không thấy được sự
cô đơn vừa đọc vừa khóc một mình của tác giả.
- Mảnh giấy tàn: Biểu cảm quá lộ.

Câu 3:
- Đốt còn vương: chưa rõ ý.
Luỵ phần dư: Không có số
mệnh mà cũng bị đốt dở.
Câu 4:
Hận

Bản dịch chuyển thành “hờn” sắc thái nhẹ hơn.

Câu 5:
“ngã”: ta

Bản dịch chuyển thành “khách” – chưa thấy rõ sự đồng cảm, cùng
hội cùng thuyền của chính nhà thơ với những kiếp tài hoa, bạc
mệnh.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

6. So sánh nguyên tác với bản dịch
Nguyên tác
Câu 1

Bản dịch thơ 2
Mất đi chữ “tận”: sự thay đổi triệt để của
cảnh vật.

Câu 2.

Mất đi sắc thái của chữ “độc” đồng thời
bỏ qua “nhất chỉ thư”.

Câu 5

Hận trong nguyên tác chuyển thành oan
chưa bộc lộ rõ thái độ của tác giả.

Câu 6

“Ngã” : ta, bản dịch bỏ qua - chưa thấy rõ
sự đồng cảm, cùng hội cùng thuyền của
chính nhà thơ với những kiếp tài hoa, bạc
mệnh.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Giao nhiệm vụ học tập

Nhóm 1. Trong hai câu đề, sự thay đổi của cảnh vật Tây Hồ
gợi cho em những suy nghĩ gì? Nhận xét về tâm trạng của
nhân vật trữ tình trong câu thơ thứ hai?
Nhóm 2. Nỗi oan trái của cuộc đời nàng Tiểu Thanh biểu
hiện qua những chi tiết, hình ảnh nào trong hai câu thực?
Phân tích hiệu quả của nghệ thuật tu từ đối trong hai câu thơ
trên.
Nhóm 3. Nhà thơ đã có những cảm xúc và suy ngẫm gì
trong hai câu luận?
Nhóm 4. Nhận xét của em về nỗi băn khoăn trăn trở và tâm
trạng
của Nguyễn Du được gửi gắm qua hai câu thơ kết.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. Khám phá văn bản

1. Hai câu đề.
- Câu thơ đầu: Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư.
Tây Hồ (Chiết Giang – Trung Quốc)
 
 
Hoa uyển

Nghệ thuật đối lập

Thành khư

 
Tẫn
Vườn hoa
Một bãi hoang tàn, xơ xác.
Hết, tận cùng
 (đẹp, rực rỡ)
Biển xanh
Nương dâu
 Quy luật biến thiên dâu bể của cuộc đời. (Thương hải biến vi
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
tang
điền)
VĂN THPT
(Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

CẢNH ĐẸP TÂY HỒ

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. Khám phá văn bản
1. Hai câu đề.

- Câu thơ thứ hai: Độc điếu song tiền nhất chỉ thư
+ Từ ngữ: Độc điếu: một mình viếng thương-> Sự cô đơn
của tác giả. Người chết - người đi viếng hai tâm hồn cô đơn
vượt qua thời gian để gặp gỡ.
+ Số từ “ độc”- một mình, “nhất” – một: Sự cô đơn, nhỏ bé
đến tội nghiệp của kiếp người trước sự tàn phá của thời
gian vô tận.
 Hai câu thơ đầu gợi lẽ biến thiên dâu bể của cuộc đời.
Qua đó, thể hiện nỗi tiếc nuối xót xa và sự đồng cảm của
Nguyễn Du dành cho Tiểu Thanh.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. Khám phá văn bản
2. Hai câu thực

Chi phấn hữu thần liên tử hậu,
Văn chương vô mệnh lụy phần dư.
- Hình tượng thơ:
+ Chi phấn (Son phấn) -> sắc đẹp, vẻ đẹp.
-> trí tuệ, tài hoa.
+ Văn chương:
-> Chi phấn và văn chương là hình ảnh hoán dụ cho sắc
đẹp và tài năng của nàng Tiểu Thanh.
- Biện pháp đối:
Chi phấn hữu thần
liên tử hậu
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Tương phản
Thống nhất

Văn chương vô mệnh
lụy phần dư

II. Khám phá văn bản
2. Hai câu thực

Chi phấn hữu thần liên tử hậu,
Văn chương vô mệnh lụy phần dư.
- Biện pháp đối:
+ Vế đầu của mỗi câu có biểu hiện đối lập (tương phản): son
phấn thì có linh hồn, văn chương thì không có thân mệnh.
+ Vế sau có xu hướng thống nhất (tương thành): cả son phấn
và văn chương đều phải chịu số phận oan khiên.
Sự khái quát hoá sâu sắc về số phận của cái đẹp nói
chung.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Cách hiểu 1:

Cách hiểu 2:

Văn chương, son phấn là
chủ thể tự xót thương, tự
hận.

Văn chương, son phấn là đối tượng
thương cảm của người đời, của nhà
thơ.

(Tiểu Thanh bị hành hạ, uất
ức tới lúc chết vẫn chưa đc
yên )

(Son phấn như có thần, sau khi chết
người đời còn thương tiếc; Văn chương
không có số mệnh mà còn bị đốt dở
khiến người đời phải bận lòng).

-> Cuộc đời bất hạnh của
Tiểu Thanh.

Người đời thương cảm cho tài
năng và nhan sắc của Tiểu Thanh.

=> Hai câu thực thể hiện nỗi day dứt xót thương của tác giả
trước cái tài, cái đẹp bị chà đạp phũ phàng. Cài tài cái đẹp
cũng có linh hồn, tâm trạng khiến người đời lưu luyến, xót
xa.

II. Khám phá văn bản
3. Hai câu luận

- “Cổ kim hận sự”: Những mối hận của người xưa và người
nay: mang tính phổ quát, tồn tại dài lâu, nhức nhối.
- “thiên nan vấn” – khó hỏi trời được. Trời cũng không thể
giải đáp được câu hỏi: hồng nhan đa truân, tài tử đa cùng.
- Phong vận kì oan: nỗi oan kì lạ của những người tài hoa.
- ngã tự cư: ta tự mang->cái tôi trực tiếp hiện diện: trông
người mà ngẫm đến ta.
=> Từ số phận của Tiểu Thanh, Nguyễn Du bày tỏ sự bế tắc,
bất lực trước quy luật nghiệt ngã “tài mệnh tương đố”. Ông
tự nhận mình cùng hội cùng thuyền với những người tài hoa
bạc mệnh.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

II. Khám phá văn bản
4. Hai câu kết

- Số từ: ba trăm năm lẻ nữa -> thời gian ước lệ, chỉ tương lai
xa xôi, cũng là khoảng cách thời gian quá khứ giữa tác giả
và Tiểu Thanh: hướng về quá khứ và tương lai để tìm kiếm
sự đồng cảm, chia sẻ, tri âm.
- Cách xưng hô: Tố Như – tư cách một nhà thơ, một nghệ sĩ,
một cái tôi cá nhân ->Ý thức về nhân phẩm, về tài năng, ý
thức về nỗi đau của chính mình
- Câu hỏi tu từ: nỗi băn khoăn khao khát của Nguyễn Du:
khao khát tri âm tri kỉ giữa cuộc đời.
=> Nỗi cô đơn của nhà thơ vì chưa tìm được tri âm tri kỉ
giữa cuộc đời. Nguyễn Du chỉ biết gửi niềm hi vọng ấy vào
Sản phẩm
của nhóm Zalo: NGỮ
hậu
thế.
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

III. TỔNG KẾT
1. Nội dung

- Bài thơ tái hiện cuộc đời và số phận bất hạnh của nàng Tiếu
Thanh. Qua đó, thể hiện tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du
cũng là giá trị nhân đạo mới mẻ trong nền văn học dân tộc:
Ông xót xa thương cảm không chỉ cho những người đói cơm
rách áo trong cuộc đời mà còn cho cho những người tài hoa
bạc mệnh – những người sáng tạo nên những giá trị tinh thần
cao đẹp nhưng số phận chịu nhiều bất hạnh.
- Bài thơ thể hiện niềm khao khát tri âm hướng về hậu thế.
2. Nghệ thuật:
- Sử dụng tài tình phép đối và khả năng thống nhất những
mặt đối lập trong hình ảnh, ngôn từ.
Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

- Ngôn ngữ trữ tình đậm chất triết lí.

Bi kịch cuộc đời TiểuThanh
Thái độ của Nguyễn Du

Ngợi ca tài sắc
của TiểuThanh

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Cảm thương
kiếp tài hoa bạc
mệnh

Tinh thần nhân đạo,
nhân văn của Nguyễn
Du

Tố cáo XH
phong kiến

Hoạt động 3. LUYỆN TẬP
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy
nghĩ của anh/chị về giá trị nhân đạo mới mẻ
trong bài Độc Tiểu Thanh kí của Nguyễn Du.

Hoạt động 4. VẬN DỤNG
Trước cuộc đời bi thảm của nàng Tiếu Thanh,
Nguyễn Du xót xa, thương cảm với số phận bất
hạnh của nàng. Từ đó, ông đòi quyền sống cho con
người – đặc biệt là những văn nghệ sĩ. Đồng thời,
nguyễn Du cũng tự thương, tự đau cho chính mình
với niềm khao khát tri âm tri kỉ gửi vào cuộc đời –
những người hậu thế. Liên hệ bài thơ với cuộc
sống, là một hậu bối, em làm gì để “khóc” cho Tố
Như?

Hoạt động 5. MỞ RỘNG
Tìm đọc và giới thiệu một số tác phẩm viết về
đề tài người phụ nữ trong xã hội cũ của Nguyễn
Du hoặc một số tác giả khác.

Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Trong cung quế âm thầm chiếc bóng,
Đêm năm canh trông ngóng lần lần.
Khoảnh làm chi bấy chúa xuân!
Chơi hoa cho rữa thúy dần lại thôi.
(Cung oán ngâm- Nguyễn Gia Thiều)

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

Thuở trời đất nổi cơn gió bụi
Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên.
Xanh kia thăm thẳm tầng trên,
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này.
(Chinh phụ ngâm, Đặng Trần Côn – Đoàn Thị Điểm)

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG

“Tiếng thơ ai động đất trời
Nghe như non nước vọng lời ngàn thu
Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày...”

Sản phẩm của nhóm Zalo: NGỮ
VĂN THPT (Nhóm cô Thu
Huyền) – DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG