Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG

I. Tác dụng của đòn bẩy

Bài 19:
ĐÒN BẨY
VÀ ỨNG
DỤNG

II. Các loại đòn bẩy

III. Ứng dụng của đòn bẩy

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Trong thí nghiệm ở Hình 18.1 (Bài 18), khi tác dụng m ột l ực vào
thanh nhựa cứng theo hướng xuống dưới, có thể nâng được quả n ặng
lên trên. Thanh nhựa cứng trong thí nghi ệm đó là m ột ví d ụ v ề đòn
bẩy. Khi thanh chịu tác dụng lực làm quay, đòn bẩy có th ể làm thay đ ổi
hướng tác dụng của lực.
Trong thực tiễn, hình dạng đòn bẩy rất đa dạng nhưng trục quay
luôn đi qua một điểm tựa O.
Khoảng cách từ giá của lực tác dụng tới điểm tựa gọi là cánh tay
đòn.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Thí nghiệm
Chuẩn bị: Thanh nhựa cứng có lỗ cách đều,
giá thí nghiệm, lực kế, các quả nặng có móc treo.
Tiến hành:
- Dùng lực kế tác dụng lực vào đòn bẩy AB,
đòn bẩy có thể tác dụng lực nâng quả nặng.
- Thay đổi cánh tay đòn bằng cách móc lực kế
vào các vị trí khác nhau. Đọc giá trị của lực kế
khi nâng được các quả nặng để thanh cân bằng
ở mỗi vị trí của lực kế.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy

Kết quả thí nghiệm
- Khi thay đổi vị trí của lực kế trên đòn bẩy AB ở đầu A
và giữ nguyên vị trí vật treo ở đầu B ta thấy rằng:
+ Lực kế càng ở gần điểm tựa O thì giá trị của lực
kế chỉ càng lớn.
+ Lực kế càng ra xa điểm tựa O thì giá trị của lực kế
càng nhỏ.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Từ kết quả thí nghiệm, trả lời các
câu hỏi sau:
Hình 19,1
1. Đòn bẩy AB có tác dụng thay đổi
hướng lực tác dụng khi nâng quả
nặng như thế nào?
2. Khi nào đòn bẩy cho ta lợi về
lực?

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Trả lời:
1. Đòn bẩy AB có tác dụng thay đổi hướng lực
tác dụng khi nâng quả nặng: Lực tác dụng
vào đầu A có phương thẳng đứng chiều từ
trên xuống dưới
2. Đòn bẩy cho ta lợi thế về lực khi cánh tay
đòn (khoảng cách từ điểm tựa O tới giá của
lực) càng dài.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG

?

I. Tác dụng của đòn bẩy

1. Xác định điểm tựa O nêu tác
dụng thay đổi hướng của lực
của các đòn bẩy trong hình
sau:
2. Sử dụng đòn bẩy như Hình
19.2 có thể làm đổi hướng tác
dụng lực như thế nào?

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Trả lời
1.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
I. Tác dụng của đòn bẩy
Trả lời:
2.
- Trong hình 19.2a đòn bẩy không có tác dụng làm thay đổi hướng tác dụng lực.
- Trong hình 19.2b và 19.2 c đòn bẩy có tác dụng làm thay đổi hướng tác dụng
lực:
+ Muốn nâng vật trong hình 19.2b một cách trực tiếp ta cần tác dụng lực nâng
có phương thẳng đứng chiều từ dưới lên trên. Tuy nhiên, khi dùng đòn bẩy, đã
làm thay đổi hướng tác dụng lực, lực tác dụng có phương thẳng đứng chiều từ
trên xuống dưới.
+ Muốn nhổ chiếc đinh trong hình 19.2c trực tiếp ta cần tác dụng lực có phương
vuông góc với tường, chiều hướng ra ngoài tường. Tuy nhiên, khi dùng đòn bẩy,
đã làm thay đổi hướng tác dụng lực, lực tác dụng có phương song song với
tường, chiều từ trên xuống dưới

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
II. Các loại đòn bẩy
- Đòn bẩy loại 1:
Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm trong khoảng giữa điểm đặt O1,O2
của các lực F1 và F2. Đòn bẩy loại 1 cho ta lợi về lực.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
II. Các loại đòn bẩy
- Đòn bẩy loại 2:
Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm
ngoài khoảng giữa điểm đặt O,, O, của
hai lực, lực tác dụng lên đòn bẩy F, nằm
xa điểm tựa O hơn vị trí của lực F (Hình
19.4). thực tiễn có một số đòn bẩy
Trong
không cho ta lợi về lực. Trong trường
hợp này, điểm tựa O nằm ngoài khoảng
giữa điểm đặt O, O, của hai lực, lực tác
dụng lên đòn bẩy F, nằm gần điểm tựa
O hơn vị trí của lực F (Hình 19.5). Có tài
liệu còn gọi đây là đòn bẩy loại 3.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
II. Các loại đòn bẩy
1. Hình 19.6 (SGK) vẽ các dụng cụ, các vật
có cấu tạo và chức năng của đòn bẩy.
- Em hãy chỉ rõ loại đòn bẩy trong từng
trường hợp.
- Sử dụng đòn bẩy như vậy đem lại lợi ích
như thế nào?
2. Lấy các ví dụ khác về mỗi loại đòn bẩy
trong cuộc sống và phân tích tác dụng của
chúng.

Trả lời câu 1
Hình ảnh đòn bẩy 

Loại đòn bẩy

Tác dụng

Đòn bẩy loại 2 không Giúp di chuyển vật cần
nâng nhanh chóng và dễ
cho lợi về lực
dàng hơn (câu được cá
nhanh hơn).
Đòn bẩy loại 1

Cho lợi về lực (mở
được nắp bia dễ
dàng).

Giúp di chuyển vật cần
Đòn bẩy loại 2 không nâng nhanh chóng và dễ
cho lợi về lực
dàng hơn (gắp thức ăn dễ
dàng).

Trả lời câu 1
Hình ảnh đòn bẩy

Loại đòn bẩy

Tác dụng

Đòn bẩy loại 2 cho
lợi về lực

Nâng được vật nặng (làm vỡ
được vật cứng khi cần một
lực tác dụng lớn).

Đòn bẩy loại 1

Cho lợi về lực và thay đổi hướng
tác dụng lực theo mong muốn
(làm thuyền di chuyển dễ dàng).

Đòn bẩy loại 1

Cho lợi về lực và thay đổi
hướng tác dụng lực theo mong
muốn (cắt đồ vật dễ dàng).

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
II. Các loại đòn bẩy
Trả lời câu 2
Ví dụ khác về đòn bẩy trong cuộc sống
- Trò chơi bập bênh

- Xẻng xúc đất, cát

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
1. Bơm nước bằng tay

?

Đòn bẩy trong máy bơm nước
bằng tay (Hình 19.7) là đòn bẩy
loại nào? Sử dụng máy bơm
nước này cho ta những lợi ích
gì?

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
1. Bơm nước bằng tay
Đòn bẩy trong máy bơm nước bằng
tay là đòn bẩy loại 1 vì có điểm tựa
nằm trong khoảng điểm đặt lực tác
dụng và vật nâng. Sử dụng máy bơm
nước này giúp ta lợi về lực nâng nước
và thay đổi được hướng tác dụng lực
theo ý con người muốn.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
2. Đòn bẩy trong cơ thể người
Trong cơ thể chúng ta có nhiều bộ phận
có cấu tạo và hoạt động tương tự một đòn
bẩy. Hai ví dụ dưới đây mô tả các đòn bẩy
có trong cơ thể người.
Đầu là một đòn bẩy loại 1 với trục quay
là đốt sống trên cùng. Trọng lượng đầu
được chia hai bên trục quay giúp đầu ở
trạng thái cân bằng. Lực tác dụng giúp đầu
có thể quay quanh đốt sống là nhờ hệ
thống cơ sau gáy (Hình 19.8).

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
2. Đòn bẩy trong cơ thể
người

Dựa trên cấu tạo của cơ thể
- Tư thế ngồi tránh mỏi cổ:
và tác dụng của đòn bẩy em
+ Cổ: giữ cổ ở vị trí thẳng trục với
hãy đưa ra tư thế ngồi để cột sống.
tránh mỏi cổ.
+ Vai: thả lỏng, đặt cẳng tay ở
mặt phẳng ngang vuông góc với
khuỷu tay, cổ tay thẳng trục với cẳng
tay.
+ Lưng: giữ thẳng, nên chọn
một chiếc ghế tựa, có thể điều chỉnh
chiều cao, độ nghiêng phù hợp nhằm
giảm thiểu các áp lực lên cột sống.

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
2. Đòn bẩy trong cơ thể người
Cánh tay là đòn bẩy loại 2.
Khi ta cầm một vật nặng trên
tay, cơ bắp tay sẽ tạo ra một
lực giúp cánh tay nằm cân bằng
với trục quay chính là khớp
xương ở khuỷu tay (Hình 19.9).

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
2. Đòn bẩy trong cơ thể người
?
Em hãy giải thích vì sao
khi cầm vật nặng, ta cần
gập sát cánh tay vào bắp
tay.

Trả lời
Khi cầm vật nặng, ta cần gập sát
cánh tay vào bắp tay khi đó làm giảm
được độ dài cánh tay đòn giúp làm giảm
được tác dụng của trọng lượng của vật
lên cánh tay để tránh mỏi cơ.

3. Đòn bẩy trong xe đạp
Thảo luận nhóm về vấn đề sau:
- Em hãy xác định các đòn bẩy trên xe đạp
khi ta sử dụng xe. Ứng với mỗi trường hợp
hãy xác định trục quay, các lực tác dụng và xác
định loại đòn bẩy tương ứng.
- Hãy mô tả sự thay đổi hướng của lực khi
dùng chân tác dụng lực lên pê-đan xe đạp để
đẩy xe đạp tiến về phía trước. Xét quá trình
tác dụng lực với hai trục quay tại trục giữa A
và trục bánh sau B (Hình 19.10).

3. Đòn bẩy trong xe đạp
* Các bộ phận xe đạp dựa trên
nguyên đòn bẩy là:
+ Bộ phận gồm: Bàn đạp (pê-đan)
(1), đùi, trục giữa (2), đĩa (3), xích (4), líp
(5).
Bàn đạp là điểm lực tác dụng
Trục giữa là điểm tựa
Xích đĩa líp là điểm đặt vật nâng (kéo
bánh xe sau chuyển động)

3. Đòn bẩy trong xe đạp
+ Bộ phận: chân chống xe
Trong đó: O là điểm tựa; O1 là điểm
tác dụng lực; O2 là điểm đặt vật.

+ Bộ phận: đòn bẩy tay phanh
Trong đó: O là điểm tựa; O1 là điểm
tác dụng lực; O2 là điểm đặt vật.

3. Đòn bẩy trong xe đạp

* Lực khi dùng chân tác dụng lên pê – đan xe đạp có
phương thẳng đứng chiều từ trên xuống và có tác dụng
làm trục giữa A quay, khi đó tạo ra lực kéo giữa các điểm
tiếp xúc giữa mắt xích và răng của vành đĩa, làm cho tr ục
bánh sau B quay tạo ra lực kéo làm cả xe chuyển động.

Câu hỏi 1: Vật nào sau đây là ứng dụng của đòn bẩy?

B. Cầu trượt

A. Cái bấm giấy
C. Đẩy xe lên nhà bằng tấm ván

QUAY
VỀ

D. Bánh xe ở đỉnh cột cờ

Câu hỏi 2: Chọn phát biểu sai khi nói về tác dụng của đòn bẩy?
A. Tác dụng của đòn bẩy là giảm
lực kéo hoặc đẩy vật

C. Đòn bẩy có tác dụng làm thay
đổi hướng của lực vào vật.

B. Tác dụng của đòn bẩy là tăng lực
kéo hoặc đẩy vật

D. Dùng đòn bẩy có thể được lợi về
lực.
QUAY VỀ

Câu hỏi 3 : Dụng cụ nào sau đây không phải là ứng dụng của đòn
bẩy?
A. Cái cưa
B. Cái kéo
C. Cái kìm
D. Cái mở nút chai
QUAY
VỀ

Câu hỏi 4: Muốn bẩy một vật nặng 2000N bằng một lực 500N
thì phải dùng đòn bẩy có:
A. O2O = O1O

B. O1O > 4O2O

C. O2O > 4O1O

D. 4O1O > O2O > 2O1O
QUAY
VỀ

Câu hỏi 5: Đầu người là đòn bẩy loại mấy?
A. Loại 2
B. Loại 1
C. Vừa loại 1, vừa loại 2
D. Không phải đòn bẩy
QUAY
VỀ

Câu hỏi 6: Cánh tay là đòn bẩy loại mấy?
A. Vừa loại 1, vừa loại 2
B. Không phải đòn bẩy
C. Loại 2
D. Loại 1
QUAY
VỀ

Câu hỏi 7:
Điền vào chỗ trống: "Đòn bẩy loại 2: Điểm tựa nằm ngoài
khoảng giữa điểm đặt O,, O, của hai lực, lực tác dụng lên đòn bẩy
F, nằm ... điểm tựa O hơn vị trí của lực F"
A. Gần
B. Bất kì
C. Chính giữa
D. Xa
QUAY
VỀ

Câu hỏi 8:
Đòn bẩy là một công cụ có thể thay đổi hướng tác dụng của lực
và có thể cung cấp lợi thế về?
A. Khối lượng
B. Trọng lực
C. Thể tích
D. Lực
QUAY
VỀ

TRƯNG BÀY SẢN PHẨM
Đại diện các nhóm lên trình bày, các nhóm khác lắng
nghe, chấm điểm sản phẩm cho nhóm bạn. Đặt câu hỏi cho
nhóm bạn như đòn bẩy thuộc loại nào, chỉ ra tác dụng của
loại đòn bẩy đó.
Các tiêu chí đánh giá

Có

Không

Tập hợp nhóm nhanh chóng

 

 

Phân công nhiệm vụ cho các thành viên

 

 

Thảo luận sôi nổi

 

 

Báo cáo trôi chảy

 

 

Nội dung trả lời đúng

 

Bài 19: ĐÒN BẨY VÀ ỨNG DỤNG
III. Ứng dụng của đòn bẩy
1. Bơm nước bằng tay
Đòn bẩy trong máy bơm nước bằng
tay là đòn bẩy loại 1 vì có điểm tựa
nằm trong khoảng điểm đặt lực tác
dụng và vật nâng. Sử dụng máy bơm
nước này giúp ta lợi về lực nâng nước
và thay đổi được hướng tác dụng lực
theo ý con người muốn.