220V – AC
12V - DC

VẬT LÍ 9

CHỦ ĐỀ 4

Chủ đề 4

DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU – MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU

I/- CHIỀU CỦA DÒNG ĐIỆN CẢM ỨNG:
1. Thí nghiệm: ( H 33.1 SGK)

Hình 33.1

I. Chiều của dòng điện cảm ứng
1. Thí nghiệm
Mắc vào hai đầu của
một cuộn dây dẫn
hai đèn LED (một
đèn màu đỏ, một đèn
màu vàng) song
song và ngược chiều
nhau như hình bên.

N

S

4

C1. Làm TN và chỉ
rõ đèn nào sáng
trong hai trường
hợp:
+ Đưa nam châm
từ ngoài vào trong
cuộn dây
Đèn LED đỏ sáng

N

S

5

+ Kéo nam
châm từ trong
ra ngoài cuộn
dây
Đèn LED vàng
sáng

N

S

6

Kết quả
Nội dung

Giải thích
Hiện tượng

Tiến hành
Đưa
Nam Một đèn
châm lại gần LED sáng
cuộn dây
Đèn LED
Đưa
Nam còn lại
châm ra xa sáng
cuộn dây

Số đường sức
từ xuyên qua
tiết diện S
Tăng

Giảm

00:19
00:20
00:21
00:22
00:23
00:24
00:25
00:26
00:27
00:28
00:29
00:30
00:31
00:33
00:34
00:35
00:36
00:37
00:38
00:39
00:40
00:41
00:42
00:43
00:44
00:45
00:46
00:47
00:48
00:49
00:50
00:51
00:52
00:53
00:54
00:55
00:56
00:57
00:58
00:59
01:00
01:01
01:02
01:03
01:04
01:05
01:06
01:07
01:08
01:09
01:10
01:11
01:12
01:13
01:14
01:15
01:16
01:17
01:18
01:19
01:20
01:21
01:22
01:23
01:24
01:25
01:26
01:27
01:28
01:29
01:30
01:31
01:32
01:33
01:34
01:35
01:36
01:37
01:38
01:39
01:41
01:42
01:43
01:44
01:45
01:46
01:47
01:48
01:49
01:50
01:51
01:52
01:53
01:54
01:55
01:56
01:57
01:58
01:59
02:00
02:01
02:02
02:03
02:04
02:05
02:06
02:07
02:08
02:09
02:10
02:11
02:12
02:13
02:14
02:15
02:16
02:17
02:18
02:19
02:20
02:21
02:22
02:23
02:24
02:25
02:26
02:27
02:28
02:29
05:00
02:30
02:31
00:32
02:33
02:34
02:35
02:36
02:37
02:38
02:39
02:40
02:41
02:42
02:43
02:44
02:45
02:46
02:47
02:48
02:49
02:50
02:51
02:52
02:53
02:54
02:55
02:56
02:57
02:58
02:59
03:00
03:01
03:03
03:04
03:05
03:06
03:07
03:08
03:09
03:10
03:11
03:12
03:13
03:14
03:15
03:16
03:17
03:18
03:19
03:20
03:21
03:22
03:23
03:24
03:25
03:26
03:27
03:28
03:29
03:30
03:31
03:32
03:33
03:34
03:35
03:36
03:37
03:38
03:39
03:40
03:41
03:42
03:43
03:44
03:45
03:46
03:47
03:48
03:49
03:50
03:51
03:52
03:53
03:54
03:55
03:56
03:57
03:58
03:59
04:00
04:01
04:02
04:03
04:04
04:05
04:06
04:07
04:08
04:09
04:10
04:11
04:12
04:13
04:14
04:15
04:16
04:17
04:18
04:19
04:20
04:21
04:22
04:23
04:24
04:25
04:26
04:27
04:28
04:29
04:30
04:31
04:32
04:33
04:34
04:35
04:36
04:37
04:38
04:39
04:40
04:41
04:42
04:43
04:44
04:45
04:46
04:47
04:48
04:49
04:50
04:51
04:52
04:53
04:54
04:55
04:56
04:57
04:58
04:59

Chiều của dòng
điện trong 2
trường hợp?
Ngược
chiều nhau

N

S

N

S

Em hãy cho biết chiều dòng điện cảm
ứng trong hai trường hợp trên có gì
khác nhau?
Dòng điện cảm ứng
trong cuộn dây đổi
chiều khi số đường
sức từ đang tăng mà
chuyển sang giảm.

N

S

10

2. Kết luận

Khi số đường sức từ xuyên
qua tiết diện S của cuộn
dây tăng thì dòng điện cảm
ứng trong cuộn dây có
chiều ngược với chiều
dòng điện cảm ứng khi số
đường sức từ xuyên qua
tiết diện đó giảm.

N

S

11

3. Dòng điện xoay chiều
Nếu ta liên tục lần
lượt đưa nam châm
vào và kéo nam
châm ra khỏi cuộn
dây kín thì trong
cuộn dây xuất hiện
dòng điện luân phiên
đổi chiều.

N

S

12

N

S

13

Dòng điện luân
phiên đổi chiều gọi

N

S

là dòng điện xoay
chiều.(AC , ~)
14

220V – AC
12V - DC

220V - AC

II. Cách tạo ra dòng điện xoay chiều

1. Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn
kín
N
S

Ta quan sát

18

N

C2. Hãy phân tích xem số ĐST xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây biến đổi thế nào khi cho nam châm quay trước
cuộn dây(Hvẽ). Từ đó suy ra dòng điện cảm ứng xuất
hiện trong cuộn dây có chiều biến đổi như thế nào trong
khi nam châm quay.

S

Ta quan sát

19

Khi NC quay liên tục thì SĐST xuyên qua tiết diện S của cuộn dây
luân phiên tăng, giảm. Vậy dòng điện qua cuộn dây là dòng
điện xoay chiều.

20

2. Cho cuộn dây quay trong từ trường
C3 Hình bên vẽ một cuộn dẫn kín có thể quay quanh một
trục thẳng đứng trong từ trường của một NAM CHÂM.
Hãy phân tích xem số
ĐST xuyên qua tiết diện S
của cuộn dây biến thiên
như thế nào khi cuộn dây
quay.
Từ đó suy ra nhận xét về
chiều dòng điện cảm ứng
xuất hiện trong cuộn
dây?

1

N
Cuộn dây

2

S
Trục quay
21

Trục
quay

N

Cuộn dây dẫn

S

Ta sẽ quan sát thí nghiệm từ phía trên

Hình 33.3

Vị trí 2

S

N
Vị trí 1

N

S

Hình 33.3
Hình 33.3

C3. - Khi cuộn dây quay từ vị trí 1 sang vị trí 2 thì số ĐST xuyên qua tiết diện S
của cuôn dây tăng.
-Khi từ vị trí 2 quay tiếp thì số ĐST giảm.
- Nếu cuộn dây quay liên tục thì số ĐST xuyên qua tiết diện S luân phiên tăng,
giảm.
Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây là dòng điện xoay chiều.

3. Kết luận
Trong cuộn dây dẫn kín, dòng điện cảm
ứng xoay chiều xuất hiện khi cho nam
châm quay trước cuộn dây hay cho cuộn
dây quay trong từ trường.

24

CỦNG CỐ
? Điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng là gì?
Có mấy cách để tạo ra dòng điện xoay chiều?

1. Có mấy cách để tạo ra dòng điện xoay chiều?
2. Dòng điện xoay chiều là gì

25

Cái đinamô ở xe đạp nhỏ xíu và nhà máy thủy điện Hòa
Bình khổng lồ đều cho dòng điện xoay chiều. Vậy cấu tạo
và chuyển vận của chúng có gì giống nhau và khác nhau ?

III– Cấu tạo và hoạt động của máy phát điện xoay chiều .
1. Quan sát :

Hình 34.1

Hình 34.2

C1. Hãy chỉ ra những bộ phận chính của mỗi loại máy phát điện này và
nêu lên chỗ giống và khác nhau của chúng.

Hình 34.1

Hình 34.2

Máy phát điện có cuộn dây quay Máy phát điện có nam châm quay

Giống nhau : Gồm hai bộ phận chính là cuộn dây và nam châm .

Khác nhau :

Máy ở hình 34.1
Máy ở hình 34.1
Rôto (phần quay) : cuộn dây
Rôto (phần quay) : nam châm
Stato (phần đứng yên): Nam châm
Stato (phần đứng yên): cuộn dây
*Có thêm bộ góp điện : Vành
khuyên và thanh quét (chổi than).

Máy phát điện có cuộn dây quay các em
cần chú ý:
Vành khuyên để làm gì?

Thanh quét để làm gì?

C2 : Vì sao khi ta cho nam châm ( hoặc cuộn dây ) quay ta lại thu
được dòng điện xoay chiều trong các máy trên khi nối hai cực của
máy với các dụng cụ tiêu thụ điện.

Khi nam châm hoặc cuộn dây quay thì số đường sức từ qua tiết
diện S của cuộn dây luân phiên tăng giảm

2. Kết luận

Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ phận chính là nam
châm và cuộn dây. Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là
Stato, bộ phận còn lại có thể quay được gọi là Rô to.

Nam châm

Cuộn dây

Roto

Stato

Stato

Roto

II. Máy phát điện xoay chiều trong kỹ thuật
Cách làm quay máy phát điện
Để làm quay Rôto của máy phát điện người ta dùng tua
bin nước, động cơ nổ, cánh quạt gió….

Hình 34.3

+ MPĐ xoay chiều trong kĩ thuật có các cuộn dây là stato còn rô
to là các nam châm điện mạnh.
+ I = 10 kA + U = 10,5 kV + P =
110MW
+ f = 50 Hz
+ L = 20
+D=4m
m

Thuû ®iÖn

Phong ®iÖn( Điện gió)

mét sè h×nh ¶nh nhµ m¸y ph¸t ®iÖn

NhiÖt ®iÖn

Nhà máy điện hạt nhân

Sơ đồ nhà máy điện hạt nhân

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT:
Trong các máy phát điện lớn dùng trong công nghiệp,
người ta dùng nam châm điện thay cho nam châm nam
châm vĩnh cửu để tạo ra từ trường mạnh. Để đưa dòng
điện một chiều vào nam châm điện. Người ta dùng một bộ
góp điện. Bô góp điện gồm hai vành khuyên gắn với hai
đầu cuộn dây của nam châm điện và thanh quét ( hay chổi
than ) luôn tì sát vào vành khuyên . Dây dẫn nối hai chổi
than với hai cực của nguồn điện ở ngoài . Nhờ thế mà khi
nam châm quay, dây dẫn nối không bị xoắn lại .

BÀI HỌC KẾT THÚC,
CHÚC CÁC EM NGOAN,
HỌC BÀI TỐT.