TIẾT 35. BÀI 33.
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

1

220V – AC
12V - DC

I. Chiều của dòng điện cảm ứng
1. Thí nghiệm
Mắc vào hai đầu của
một cuộn dây dẫn
hai đèn LED (một
đèn màu đỏ, một đèn
màu vàng) song
song và ngược chiều
nhau như hình bên.

N

S

3

C1. Làm TN và chỉ
rõ đèn nào sáng
trong hai trường
hợp:
+ Đưa nam châm
từ ngoài vào trong
cuộn dây
Đèn LED đỏ sáng

N

S

4

+ Kéo nam
châm từ trong
ra ngoài cuộn
dây
Đèn LED vàng
sáng

N

S

5

Kết quả
Nội dung

Giải thích
Hiện tượng

Tiến hành
Đưa
Nam Một đèn
châm lại gần LED sáng
cuộn dây
Đèn LED
Đưa
Nam còn lại
châm ra xa sáng
cuộn dây

Số đường sức
từ xuyên qua
tiết diện S
Tăng

Giảm

00:19
00:20
00:21
00:22
00:23
00:24
00:25
00:26
00:27
00:28
00:29
00:30
00:31
00:33
00:34
00:35
00:36
00:37
00:38
00:39
00:40
00:41
00:42
00:43
00:44
00:45
00:46
00:47
00:48
00:49
00:50
00:51
00:52
00:53
00:54
00:55
00:56
00:57
00:58
00:59
01:00
01:01
01:02
01:03
01:04
01:05
01:06
01:07
01:08
01:09
01:10
01:11
01:12
01:13
01:14
01:15
01:16
01:17
01:18
01:19
01:20
01:21
01:22
01:23
01:24
01:25
01:26
01:27
01:28
01:29
01:30
01:31
01:32
01:33
01:34
01:35
01:36
01:37
01:38
01:39
01:41
01:42
01:43
01:44
01:45
01:46
01:47
01:48
01:49
01:50
01:51
01:52
01:53
01:54
01:55
01:56
01:57
01:58
01:59
02:00
02:01
02:02
02:03
02:04
02:05
02:06
02:07
02:08
02:09
02:10
02:11
02:12
02:13
02:14
02:15
02:16
02:17
02:18
02:19
02:20
02:21
02:22
02:23
02:24
02:25
02:26
02:27
02:28
02:29
05:00
02:30
02:31
00:32
02:33
02:34
02:35
02:36
02:37
02:38
02:39
02:40
02:41
02:42
02:43
02:44
02:45
02:46
02:47
02:48
02:49
02:50
02:51
02:52
02:53
02:54
02:55
02:56
02:57
02:58
02:59
03:00
03:01
03:03
03:04
03:05
03:06
03:07
03:08
03:09
03:10
03:11
03:12
03:13
03:14
03:15
03:16
03:17
03:18
03:19
03:20
03:21
03:22
03:23
03:24
03:25
03:26
03:27
03:28
03:29
03:30
03:31
03:32
03:33
03:34
03:35
03:36
03:37
03:38
03:39
03:40
03:41
03:42
03:43
03:44
03:45
03:46
03:47
03:48
03:49
03:50
03:51
03:52
03:53
03:54
03:55
03:56
03:57
03:58
03:59
04:00
04:01
04:02
04:03
04:04
04:05
04:06
04:07
04:08
04:09
04:10
04:11
04:12
04:13
04:14
04:15
04:16
04:17
04:18
04:19
04:20
04:21
04:22
04:23
04:24
04:25
04:26
04:27
04:28
04:29
04:30
04:31
04:32
04:33
04:34
04:35
04:36
04:37
04:38
04:39
04:40
04:41
04:42
04:43
04:44
04:45
04:46
04:47
04:48
04:49
04:50
04:51
04:52
04:53
04:54
04:55
04:56
04:57
04:58
04:59

Chiều của dòng
điện trong 2
trường hợp?
Ngược
chiều nhau

Em hãy cho biết chiều dòng điện cảm
ứng trong hai trường hợp trên có gì
khác nhau?
Dòng điện cảm ứng
trong cuộn dây đổi
chiều khi số đường
sức từ đang tăng mà
chuyển sang giảm.

N

S

7

2. Kết luận

Khi số đường sức từ xuyên
qua tiết diện S của cuộn
dây tăng thì dòng điện cảm
ứng trong cuộn dây có
chiều ngược với chiều
dòng điện cảm ứng khi số
đường sức từ xuyên qua
tiết diện đó giảm.

N

S

8

N

S

N

S

3. Dòng điện xoay chiều
Nếu ta liên tục lần
lượt đưa nam châm
vào và kéo nam
châm ra khỏi cuộn
dây kín thì trong
cuộn dây xuất hiện
dòng điện luân phiên
đổi chiều.

N

S

11

Ta theo dõi lần 1

N

S

12

Ta theo dõi lần 2
Dòng điện luân
phiên đổi chiều như

N

S

trên gọi là dòng điện
xoay chiều.
13

II. Cách tạo ra dòng điện xoay chiều

1. Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn
kín
N
S

Ta quan sát

14

N

C2. Hãy phân tích xem số ĐST xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây biến đổi thế nào khi cho nam châm quay trước
cuộn dây(Hvẽ). Từ đó suy ra dòng điện cảm ứng xuất
hiện trong cuộn dây có chiều biến đổi như thế nào trong
khi nam châm quay.

S

Ta quan sát

15

-Khi cực Bắc của NC lại gần cuộn dây thì SĐST xuyên qua tiết
diện S của cuộn dây tăng.
-Khi cực Bắc ra xa cuộn dây thì SĐST qua tiết diện S của cuộn dây
giảm.
Khi NC quay liên tục thì SĐST xuyên qua tiết diện S của cuộn dây
luân phiên tăng, giảm. Vậy dòng điện qua cuộn dây là dòng
điện xoay chiều.

16

2. Cho cuộn dây quay trong từ trường
C3 Hình bên vẽ một cuộn dẫn kín có thể quay quanh một
trục thẳng đứng trong từ trường của một NAM CHÂM.
Hãy phân tích xem số
ĐST xuyên qua tiết diện S
của cuộn dây biến thiên
như thế nào khi cuộn dây
quay.
Từ đó suy ra nhận xét về
chiều dòng điện cảm ứng
xuất hiện trong cuộn
dây?

1

N
Cuộn dây

2

S
Trục quay
17

Vị trí 2

S

N
Vị trí 1

N

S

Hình 33.3
Hình 33.3

C3. - Khi cuộn dây quay từ vị trí 1 sang vị trí 2 thì số ĐST xuyên qua tiết diện S
của cuôn dây tăng.
-Khi từ vị trí 2 quay tiếp thì số ĐST giảm.
- Nếu cuộn dây quay liên tục thì số ĐST xuyên qua tiết diện S luân phiên tăng,
giảm.
Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây là dòng điện xoay chiều.

3. Kết luận
Trong cuộn dây dẫn kín, dòng điện cảm
ứng xoay chiều xuất hiện khi cho nam
châm quay trước cuộn dây hay cho cuộn
dây quay trong từ trường.

19

CỦNG CỐ
? Điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng là gì?
Có mấy cách để tạo ra dòng điện xoay chiều?

1. Điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng là gì?
2. Có mấy cách để tạo ra dòng điện xoay chiều?
3. Dòng điện xoay chiều là gì

20

III. VẬN DỤNG:
C4:
Trên hình 33.4 vẽ một cuộn dây dẫn kín
có thể quay trong từ trường của một
nam châm. Hai đèn LED khác màu,
mắc song song ngược chiều vào hai đầu
cuộn dây tại cùng 1 vị trí. Khi cho cuộn
dây quay, hai bóng đèn bật sáng, vaachj
ra hai nửa vòn sáng đối diện nhau,
Giải thích tại sao mỗi bóng đèn lại chỉ
sáng trên nửa vòng tròn?

N

S

Trả lời: Khi khung quay nửa vòng tròn thì số đường sức từ qua khung tăng 1
đèn LED sáng. Trên nửa vòng tròn sau, số đường sức từ giảm nên dòng điện đổi
chiều, đèn LED còn lại sáng.

21

Bài tập

O

Trả lời: Thả cho nam châm dao động, khi nam

châm đi xuống vị trí thẳng đứng thì số đường sức
từ xuyên qua tiết diện ống dây tăng và ngược lại
khi nam châm chuyển động lên trên thì số đường
sức từ xuyên qua tiết diện ống dây giảm, quá
trình như thế liên tục xảy ra làm xuất hiện dòng
điện xoay chiều.

A

N

Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây là
dòng điện gì? Tại sao?

S

- Treo một thanh nam châm lên một sợi dây
mềm, thả cho nam châm dao động quanh vị trí
thẳng đứng OA như hình.

220V – AC
12V - DC

220V - AC

Cái đinamô ở xe đạp nhỏ xíu và nhà máy thủy điện Hòa
Bình khổng lồ đều cho dòng điện xoay chiều. Vậy cấu tạo
và chuyển vận của chúng có gì giống nhau và khác nhau ?

I – Cấu tạo và hoạt động của máy phát điện xoay chiều .
1. Quan sát :

Hình 34.1

Hình 34.2

C1. Hãy chỉ ra những bộ phận chính của mỗi loại máy phát điện này và
nêu lên chỗ giống và khác nhau của chúng.

Hình 34.1

Hình 34.2

Máy phát điện có cuộn dây quay Máy phát điện có nam châm quay

Giống nhau : Gồm hai bộ phận chính là cuộn dây và nam châm .

Khác nhau :
Máy ở hình 34.1
Máy ở hình 34.1
Rô to (phần quay) : cuộn dây
Rô to (phần quay) : nam châm
Stato (phần đứng yên): Nam châm Stato (phần đứng yên): cuộn dây
*Có thêm bộ góp điện : Vành
khuyên và thanh quét (chổi than).

C2 : Vì sao khi ta cho nam châm ( hoặc cuộn dây ) quay ta lại thu
được dòng điện xoay chiều trong các máy trên khi nối hai cực của
máy với các dụng cụ tiêu thụ điện.

Khi nam châm hoặc cuộn dây quay thì số đường sức từ qua tiết
diện S của cuộn dây luân phiên tăng giảm

2. Kết luận

Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ phận chính là nam
châm và cuộn dây. Một trong hai bộ phận đó đứng yên gọi là
Stato, bộ phận còn lại có thể quay được gọi là Rô to.

Nam châm

Cuộn dây

Roto

Stato

Stato

Roto

Máy phát điện có cuộn dây quay các em
cần chú ý:
Vành khuyên để làm gì?

Thanh quét để làm gì?

II. Máy phát điện xoay chiều trong kỹ thuật
1. Đặc tính kỹ thuật.
Cuộn dây là stato, rôto là nam châm điện mạnh.

2. Cách làm quay máy phát điện
Để làm quay Rôto của máy phát điện người ta dùng tua
bin nước, động cơ nổ, cánh quạt gió….

III Vận dụng

Đọc câu hỏi C4 SGK
N

S

Trả lời: Khi khung quay nửa vòng tròn thì số
đường sức từ qua khung tăng đLED sáng.
Trên nửa vòng tròn sau, số đường sức từ giảm nên
35

C3. So sánh chỗ giống và khác nhau về cấu tạo
và hoạt động của đinamô ở xe đạp và máy phát
điện xoay chiều trong công nghiệp

Giống nhau: đều có nam châm và cuộn dây dẫn
Khác nhau : Đinamô xe đạp có kích thước nhỏ

mét sè h×nh ¶nh nhµ m¸y ph¸t ®iÖn

NhiÖt ®iÖn

Thuû ®iÖn

Phong ®iÖn( Điện gió)

Nhà máy điện hạt nhân

Sơ đồ nhà máy điện hạt nhân

CỦNG CỐ
Câu 1. Dòng điện xoay chiều có gì khác so với
dòng điện một chiều?
+ Dòng điện một chiều là có chiều không thay
đổi theo thời gian.
+ Dòng điện xoay chiều là có chiều luân phiên
thay đổi theo thời gian.
41

Dòng điện một chiều có hạn chế là:
+ Không truyền tải đi xa.
+ Sản xuất tốn kém.
+ Gây ô nhiễm môi trường.
+ Sử dụng ít tiện lợi.
Dòng điện xoay chiều có nhiều ưu điểm
hơn dòng điện một chiều và khi cần có
thể chỉnh lưu thành dòng điện một chiều
bằng thiết bị đơn giản.

42

2. Để bảo vệ môi trường chúng ta phải làm gì?
- Tăng cường sản xuất và sử dụng dòng điện xoay
chiều.
- Sản xuất các thiết bị chỉnh lưu để chuyển đổi
dòng xoay chiều thành dòng một chiều khi cần sử
dụng dòng một chiều.

3. Dòng điện xoay chiều là gì?
Dòng điện luân phiên đổi chiều theo
thời gian gọi là dòng điện xoay chiều.

43

4. Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm
ứng xoay chiều?
Dòng điện xoay chiều xuất hiện
trong cuộn dây dẫn kín khi số đường
sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây dẫn kín luân phiên tăng,
giảm.

5. Em hãy cho biết cách tạo ra dòng
điện xoay chiều?
Trong cuộn dây dẫn kín, dòng điện
cảm ứng xoay chiều xuất hiện khi cho
nam châm quay trước cuộn dây hay
cho cuộn dây quay trong từ trường.

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT:
Trong các máy phát điện lớn dùng trong công
nghiệp, người ta dùng nam châm điện thay cho
nam châm nam châm vĩnh cửu để tạo ra từ trường
mạnh. Để đưa dòng điện một chiều vào nam châm
điện. Người ta dùng một bộ góp điện. Bô góp điện
gồm hai vành khuyên gắn với hai đầu cuộn dây của
nam châm điện và thanh quét ( hay chổi than )
luôn tì sát vào vành khuyên . Dây dẫn nối hai chổi
than với hai cực của nguồn điện ở ngoài . Nhờ thế

Dặn dò :
- Học phần ghi nhớ và đọc phần có thể
em chưa biết.
- Làm bài tập 3 trang 71/SBT(bắt buộc)
- Làm hết bài tập SBT được 1A+

47

Bµi häc kÕt thóc t¹i ®©y!

C¸m ¬n
ThÇy, c« gi¸o vµ c¸c c¸c em !
HOANG VAN PHUONG_CHI LINH

48