MỘT VÀI HÌNH ẢNH BIẾN DỊ
Rùa 2 đầu

Hoa sen ngũ sắc

Vịt 4 chân

Bàn tay 6 ngón

Theo các em nguyên nhân của sự thay đổi kiểu hình này là do đâu?
Rùa 2 đầu

Hoa sen ngũ sắc

Vịt 4 chân

Bàn tay 6 ngón

CHƯƠNG IV :

BIẾN DỊ

Tiết 23. ĐỘT BIẾN GEN

I/ Đột biến gen là gì?

Hãy gắn mạch còn lại cho đoạn mạch đơn sau?

H.a

T

A

G

X

A

T

T

A

X

G

* Đo¹n ADN ban ®Çu (a):
-Sè cÆp nucleotit: 5
-T - G - A - T – X -Trình tù c¸c cÆp nu:

-A - X - T- A – G -

a

d

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

A

G

X

G

X

T

A

A

G

X

T

T

A

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

H21.1. Một số dạng đột biến gen

b

c

So sánh gen biến đổi (H.b,H.c,H.d) với gen ban đầu ( H.a)
Đoạn
ADN

(gen)

H.a
H.
b
H.
c
H.d

Một số dạng biến
đổi gen

Số lượng
các cặp
nuclêôtit

Điểm khác so
với gen (H.a)

Đặt tên dạng
biến đổi

Mất cặp G- X

Mất 1 cặp
nuclêôtit

Thêm cặpA-T

Thêm 1 cặp
nuclêôtit

5

4

6
5

Thay cặp T-A Thay thế 1 cặp
bằng cặp X-G nuclêôtit

II.ĐỘT BIẾN GEN
II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH

Nguyên nhân phát sinh đột biến gen?

Tác nhân vật lí gây đột biến gen

Sốc nhiệt

Các tia tử ngoại
Bụi phóng xạ và các bức xạ
từ phóng vũ khí hạt nhân

Chất phóng xạ từ bom nguyên tử

Tác hại lớn nhất từ một vụ thử hạt nhân và bom
nguyên tử là do bụi phóng xạ gây ra. Bụi phóng xạ và
các bức xạ làm tăng nguy cơ bị ung thư máu, vô sinh
và các dị tật bẩm sinh. Sự ảnh hưởng của bụi phóng xạ
có thể kéo dài hàng chục năm.

Tác nhân hoá học gây đột biến gen

Hoá chất BVTV: thuốc trừ
sâu, thuốc diệt cỏ, diệt nấm...

Chất độc da cam Mỹ rải xuống
trong chiến tranh

• Từ 1961 – 1971:
•

-Hơn 75,8 triệu người nhiễm chất độc màu da cam được
Mỹ rải xuống Miền Nam Việt Nam.

• -Hơn 2 triệu nạn nhân bị nhiễm trong đó hàng vạn đứa trẻ
sinh ra bị nhiễm.
• -45% diện tích rừng của Miền Nam Việt Nam bị phá hủy.
• -Hiện Việt Nam có khoảng:
• +4,8 triệu người bị nhiễm chất độc màu da cam.
• +Độc tố còn lưu lại trong đất và gây độc từ 20 – 100 năm
nữa.
• +Tiếp tục gây biến đổi gen ở thế hệ thứ 2, 3 và 4 của các
nạn nhân bị nhiễm.

Nạn nhân chất độc màu da cam

Tác nhân sinh học gây đột biến gen
Virút HPV

Có khoảng 100 loại HPV, trong 40 loại
gây bệnh ở cơ quan sinh dục con người
thì hai loại thông thường nhất là HPV-16
và HPV-18 có khả năng nhiễm sâu và gây
bệnh ung thư cổ tử cung .

Người phụ nữ lại có thể chủ động bảo vệ chính mình
bằng tiêm vắc-xin ngừa HPV (vắc-xin đã được Bộ Y tế
cấp phép lưu hành từ năm 2008). Chỉ cần tiêm 3 mũi
trong vòng 6 tháng ,vắc-xin đã có thể phòng tránh
những nguy cơ dẫn đến ung thư cổ tử cung . Độ tuổi
được khuyến khích tiêm phòng virút HPV dành cho nữ
giới là từ 9 - 26 tuổi.

I.ĐỘT BIẾN GEN
II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH
- Trong tự nhiên: Đột biến gen phát sinh do những rối loạn
trong quá trình tự sao chép của ADN dưới ảnh hưởng phức
tạp của môi trường trong và ngoài cơ thể.
- Trong thực nghiệm: Con người đã gây ra đột biến gen bằng
các tác nhân vật lý, hoá học.

III.VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN

Quan sát các hình dưới đây và cho biết đột biến nào có hại và đột
biến nào có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người

Đột biến có hại

Đột biến có hại

ĐBG làm mất khả năng tổng hợp diệp
lục ở cây mạ ( màu trắng)

Lợn có đầu và chân sau dị dạng

ĐBG ở lúa
Đột biến có lợi (b)làm cây cứng
và nhiều bông
hơn ở giống gốc
(a)
a
b

Đột biến có hại

Lîn cã ®Çu dÞ d¹ng

Hồng cầu hình liềm

Một số tật di truyền do đột biến gen trội gây ra

Bàn chân có nhiều ngón

Bàn tay 6 ngón

Bàn tay dính ngón

Tật xương chi ngắn

Gièng ng« ®ét biÕn gen chÞu h¹n cho NĂNg suÊt cao
Lóa cã kh¶ năng chÞu h¹n cho NĂNg suÊt cao

III. VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN
Tại sao đột biến gen biểu hiện ra kiểu hình thường có
hại cho bản thân sinh vật ?
Gen

mARN

Prôtêin

Tính trạng

- Vì đột biến gen làm phá vỡ sự thống nhất hài hòa trong kiểu
gen đã qua chọn lọc và duy trì lâu đời trong tự nhiên, gây ra
những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.
- Đột biến gen thường có hại nhưng đôi khi cũng có khi có
lợi cho sinh vật và con người.

Sử dụng hợp lí thuốc trừ sâu ,diệt cỏ …

Mặc quần áo bảo hộ
và phun thuốc xuôi
chiều gió

Bỏ vỏ , chai đựng
thuốc đúng quy định.

Vệ sinh môi trường đất, nước

Mét gen cã A = 400 nuclª«tit, G = 500 nuclª«tit. Đ· x¶y
ra ®ét biÕn gì trong c¸c tr­êng hîp sau:
a. Gen ®ét biÕn cã: A = 401nuclª«tit, G = 500 nuclª«tit.
Đét biÕn thªm mét cÆp A – T.
b. Gen ®ét biÕn cã: A = 399 nuclª«tit, G = 501 nuclª«tit.
Đét biÕn thay cÆp A – T b»ng cÆp G - X.
c. Gen ®ét biÕn cã: A = 399 nuclª«tit, G = 500 nuclª«tit
Đét biÕn mÊt cÆp A – T.

hoặc
một
số cặp
nucleotit

môi trư
ờ
mô
i

ng tron
g

trư
ờn
gn
go
ài
tác nhân vật l
í

tác

nh
ân

ho
áh
ọc

Chän tõ hoÆc côm tõ thÝch hîp sau ®©y ®iÒn vµo chç trèng:
cÊu tróc; mÊt; thay thÕ; thªm; m«i trư­êng; có hại; con ng­êi.
- Đột biến gen là những biến đổi trong ........1.......
cấu trúc của gen liên
quan đến một hoặc một số cặp nuclêôtit.
- Đột biến gen xảy ra do những rối loạn trong quá trình tự sao
môi trường
của phân tử ADN dưới ảnh hưởng phức tạp của ...........2...........
trong và ngoài cơ thể , xuất hiện trong điều kiện tự nhiên hoặc
con
........3.......
người
do
gây ra.
- Đột biến gen thường
đến một
cặp
mất liên quan
thêm
....5.....
thay
.....6....
thếnuclêôtít, điển
......4..... ,
hình là các dạng
,
một cặp
nuclêôtít.

-

.....7.....
có
hại
Đột biến gen thường

nhưng cũng có khi có lợi.

CÁM ƠN QUÝ THẦY CÔ ĐÃ
DỰ TIẾT HỌC
CHÚC THẦY CÔ NHIỀU SỨC
KHỎE