Chương IV:
BIẾN DỊ

GV: Đỗ Văn

Chương IV: BIẾN DỊ

I.

Đột biến gen là gì?

II. Nguyên nhân phát sinh đột biến gen.
III. Vai trò của đột biến gen.

QUAN SÁT HÌNH

Quan sát hình và cho biết:
- Hậu quả của việc Mĩ thả bom nguyên tử ở Hiroxima, Nhật
bản năm 1945 và máy bay Mĩ rải chất độc hóa học trong
chiến tranh ở Việt Nam là như thế nào?

Chất độc màu da cam
Từ 1961 – 1971:
- Hơn 75,8 triệu người nhiễm chất độc màu da cam được Mỹ rải xuống
Miền Nam Việt Nam.
- Hơn 2 triệu nạn nhân bị nhiễm trong đó hàng vạn đứa trẻ sinh ra bị
nhiễm.
- 45% diện tích rừng của Miền Nam Việt Nam bị phá hủy.
- Hiện Việt Nam có khoảng:
+ 4,8 triệu người bị nhiễm chất độc màu da cam.
+ Độc tố còn lưu lại trong đất và gây độc từ 20 – 100 năm nữa.
+ Tiếp tục gây biến đổi gen ở thế hệ thứ 2, 3 và 4 của các nạn nhân bị
nhiễm.

Chất phóng xạ
- Khoảng 80.000 người chết ngay trong vụ ném bom tại thành
phố Hirosima.
- Khoảng 192.020 người Hirosima chết do tác động của nhiệt,
bức xạ, nhiễm độc xạ cho đến ngày nay.
- Ô nhiễm chất phóng xạ kéo dài hàng trăm năm.

- Hậu quả: gây tích lũy các chất độc trong đất, cây và
không khí => gây nhiều đột biến, bệnh và tật di truyền ở
người và các sinh vật khác.

- Em có biết tại sao bò có 6 chân, một số cây mạ màu trắng trong khi
các cây mạ khác đều có màu xanh, lợn con có đầu và chân sau bị di
dạng, cà chua khổng lồ với nhiều u bướu dị thường?

? Một đoạn mạch của gen (a) có trình tự như sau.Em hãy
xác định mạch còn lại của ADN

a

T

A

G

X

A

T

T

A

X

G

? Gen (a) có bao nhiêu cặp nuclêôtit
? Trình
- Ttự–của
G các
– Acặp
– Tnuclêôtit
–X–

-A–X–T–A–G–

5 cặp

a

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

d

b
G

A

X

c

Mất cặp X -G

T

A

G

X

A

T

T

A

G

X

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

-Thay cặp A –T bằng cặp G - X

Thêm cặp T - A

l =1500 Ao  1493,2 Ao
Phân tích được gen đột biến => dạng đột biến.

I. Đột biến gen là gì?
1/ khái niệm
- Đột
Độtbiến
biến
gen gen
là gì ?là những biến đổi
trong cấu trúc của gen, xảy ra tại
một điểm nào đó trên phân tử
ADN (biến đổi về thành phần, số
lượng và trình tự các cặp nucleotit)

a

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

b

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

c

T
G
A
T
X
T

A
X
T
A
G
A

Đoạn Số cặp Điểm khác so với
ADN nuclêôtic
đoạn (a)
b
c
d
12/27/23

4
6
5

- Mất cặp X -G

d

T

A

G
G

X
X

T
X

A
G

Đặt tên đoạn biến đổi
- Mất một cặp nuclêôtit

- Thêm cặp T - A - Thêm một cặp nuclêôtit
-Thay cặp A -T
bằng cặp G - X

- Thay cặp nuclêôtit này
Bằng cặp nuclêôtit khác13

2/ Các dạng đột biến gen

- Đột biến gen thường liên quan
đến một hoặc một số cặp nucleotit.
-Gồm các dạng:
+ Mất 1 hoặc 1 vài cặp Nu.
+ Thêm 1 hoặc 1 vài cặp Nu.
+ thay thế cặp Nu này bằng cặp
Nu khác.

T

a

e

A

G

X

A

T

T

A

X

G

T

A

AG

T
X

A
G

T
X

T

A

X

G

X

G

Đảo vị trí một cặp Nucleotit
(học ở THPT)

MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA VỀ ĐỘT BIẾN GEN

2 em bé bạch tạng

Cá sấu bạch tạng

Bệnh
hồng cầu
lưỡi liềm
ở người

I. Đột biến gen là gì

Chương IV: BIẾN DỊ
Tiết 24. ĐỘT BIẾN GEN

II. Nguyên nhân phát
sinh đột biến gen

Các em quan sát
một số hình ảnh .

Sự nhân đôi của ADN

Mỹ thả chất độc

Vụ nổ hạt nhân

I. Đột biến gen là gì?
II. Nguyên nhân phát
sinh đột biến gen

Tác nhân

Nguyên nhân dẫn
đến đột biến gen ?.

Sự nhân đôi của ADN

Do tia phóng xạ

Cam không hạt

Lúa thơm năng suất cao

Chiếc máy bay số hiệu UH-1D từ
Đại đội không quân 336 đang rải
chất diệt cỏ trong vùng rừng của
châu thổ sông Mê Kông, 26/07/1969.

NAGASAKI

Nhà máy hạt nhân bị rò rỉ
chất phóng xạ

Rác thải

Thử vũ khí hạt nhân

Sử dụng thuốc trừ sâu

Máy bay Mỹ rải chất độc da cam

Và hậu quả để lại là……..

Và hậu quả để lại là……..

Nạn nhân chất độc màu da cam

Nạn nhân chất độc màu da cam

? Hãy nêu nguyên nhân phát sinh đột biến gen ?

+ Trong tự nhiên: Đột biến gen xảy ra do rối
loạn trong quá trình tự sao chép của phân
tử ADN dưới ảnh hưởng của môi trường
trong và ngoài cơ thể (Tia phóng xạ, tử
ngoại, thuốc trừ sâu …)
+ Trong thực nghiệm : Do con người gây đột
biến nhân tạo bằng tác nhân vật lí, hoá học

I. Đột biến gen là gì
II. Nguyên nhân
phát sinh đột biến
gen

Em lấy ví dụ về
đôt biến gen

? Từ những nguyên nhân trên, chúng ta phải có ý thức như
thế nào trong việc bảo vệ môi trường để hạn chế sự phát sinh
đột biến gen

• Biện pháp hạn chế đột biến gen xuất hiện: là giảm ô
nhiễm môi trường ( chú ý các chất độc hóa học)

- Sử dụng hợp lí và có các biện pháp đề phòng
khi sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ và một
số chất độc có khả năng gây đột biến gen.
- Vệ sinh môi trường đất, nước, không khí…
- Chống sản xuất, thử, sử dụng vũ khí hạt nhân,
vũ khí hoá học
- Hạn chế sự gia tăng và ngăn ngừa các hoạt động
gây ra ô nhiễm môi trường.

? Là học sinh, các em sẽ làm gì để hạn chế sự
phát sinh đột biến gen có hại

• Vận động mọi người có ý thức tốt trong việc
bảo vệ môi trường .
• Tham gia tốt các phong trào bảo vệ môi
trường, chăm sóc công trình măng non bồn
hoa và tuyên truyền việc vệ sinh trường lớp,
thôn xóm sạch sẽ…
• Cùng cộng đồng ủng hộ các phong trào chống
sản xuất và sử dụng vũ khí hạt nhân, tham gia
các hoạt động từ thiện ủng hộ nạn nhân chất
độc màu da cam…

Lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật

I. Đột biến gen là gì
II. Nguyên nhân phát
sinh đột biến gen
III. Vai trò đột biến
gen

? Nhắc lại mối quan hệ qua sơ đồ sau:
Gen

Gen là
khuôn mẫu

mARN

m ARN là
khuôn mẫu

Protein

Axit amin
cấu tạo
nên Pr

Tính trạng

Biểu hiện
thành tính
trạng

? Khi nào đột biến gen biểu hiện thành kiểu hình

- Đột biến gen biểu hiện thành kiểu hình
(khi ở trạng thái đồng hợp lặn) thường
có hại cho bản thân sinh vật.
- Nhưng đôi khi cũng có lợi (thường là ở
thực vật) => Có ý nghĩa trong trồng
trọt và chăn nuôi

Đột biến có hại
ĐBG làm mất khả năng tổng hợp
diệp lục ở cây mạ ( màu trắng)

Đột biến có hại
Câm , điếc bẩm sinh

Đột biến có hại
Lợn có đầu và chân sau dị dạng

Đột biến có hại
Bé bốn chân

Đột biến có hại

Đột biến có hại

Đột biến có hại

Đột biến có lợi
Đột biến có lợi

Cam không hạt

Đột biến có lợi

H21.4. Đột biến gen ở cây
lúa(b)làm cây cứng và nhiều Hoa hồng xanh

Đột biến có
lợi

Đột biến có
lợi

Đột biến có hại

Đột biến bạch tạng ở cây
Đột biến tăng tính chịu
hạn, chịu rét ở cây lúa

Đột biến thân lùn ở lúa

Một số đột biến có lợi

- Các chất đồng vị phóng xạ tạo ra từ các vụ nổ trong vũ trụ hoặc do thử
vũ khí hạt nhân được tích luỹ trong khí quyển và thường xuyên rơi
xuống trái đất gây mưa phóng xạ một số chất đồng vị phóng xạ có trong
lòng đất và vật dụng quanh ta thường xuyên phân rã, liên tục xâm nhập
vào cơ thể ĐV, TV rồi qua rau, sữa, thịt đi vào cơ thể người. Các chất
phóng xạ được tích luỹ trong mô xương, mô máu, tuyến sinh dục …và
hàm lượng tăng dần qua th/gian gây ung thư máu và các khối u đột biến
- Sự phát triển nhanh của một số ngành công nghiệp, đặc biệt là công
nghiệp HH đã tao ra nhiều loại hoá chất mới , nhiều hoá chất có hoạt tính
gây đột biến gấp hàng chục, hàng trăm lần chất phóng xạ .
- Các hoá chất này đi vào cơ thể người qua KK, nước uống, thực phẩm…
- Các thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu đã làm tăng rõ rệt tần số đột biến ở
người sử dụng. Các chất HH mà Mỹ đã rải xuống Miền Nam gây hậu
quả di truyền lâu dài. Việc sử dụng thuốc trừ sâu không đúng quy cách
và các loại thuốc đã cấm sử dụng gây hậu quả xấu đối với môi trường
- Vì vậy cần đấu tranh chống vũ khí hạt nhân và vũ khí hoá học, chống ô
nhiễm môi trường để bảo vệ con người trong hiện tại và tương lai

Bài tập :
Một đoạn gen có trình tự sắp xếp các nuclêôtit như sau:

–X–G–A–T–A–
–G–X–T–A–T–

1. Do đột biến thêm cặp A – T vào giữa cặp nuclêôtit số 1 và 2.
Hãy viết đoạn mạch của gen đột biến đó.

–X–A–G–A–T–A–
–G–T–X–T–A–T–
2. Do đột biến thay thế cặp nuclêôtit thứ 3 bởi cặp G - X. Hãy viết
đoạn mạch của gen đột biến đó.

–X–G–G–T–A–
–G–X–X–A–T–

Rắn 2 đầu

Vịt 3 chân

Cừu 6 chân

Nai 6 chân

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1. Bài vừa học:
- Học bài và nắm chắc kiến thức đột biến gen
2. Bài học mới: Chủ đề “ĐỘT BIẾN NST”
- Chuẩn bị bài (Đột biến cấu trúc NST).