Quan điểm của Đảng và chính sách
của Nhà nước đối với tôn giáo
trong quá trình đổi mới




TS. Nguyễn Phú Lợi
Trung tâm nghiên cứu Tôn giáo và tín ngưỡng
Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
ĐT 0912460166
( Ngu?n:
http://www.amo.gov.vn/content/a114/listfileen.asp 0.

nội dung chính
I. Cơ sở đổi mới tư duy lý luận của Đảng về TG
II. Quan điểm của Đảng về TGTN thời kỳ đổi mới
III. Chính sách của nhà nước đối với TGTN thời kỳ đổi mới
IV. nhiệm vụ, Việc thực hiện chính sách TG và giải pháp công tác TG
I. Cơ sở đổi mới tư duy của đảng về TG
1. Cơ sở lý luận
a. Quan điểm của CNMLN về TG
Khái niệm, bản chất của TG
Nguồn gốc của tôn giáo
Tính chất của tôn giáo
Chức năng của tôn giáo

Phương pháp giải quyết vấn đề TG


b. Tư tưởng HCM về TG

Đoàn kết lương giáo, hoà hợp dân tộc
Tôn trọng, đảm bảo quyền tự do TN, TG
Chống lợi dụng TG và bài trừ mê tín dị đoan
Vận động QC tín đồ, chức sắc TG
Mối quan hệ giữa TG với một số lĩnh vực của đời sống xã hội
Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng bào các tôn giáo
CT Hồ Chí Minh với các đại biểu CG
CT Hồ Chí Minh với đồng bào CG
CT Hồ Chí Minh với đồng bào Phật giáo
CT Hồ Chí Minh dự lễ cầu siêu
c. Các văn kiện của Đảng
NQ 24 của BCT (K.VI), Về tang cường công tác TG trong tỡnh hỡnh mới (16/10/1990)
Chỉ thị 37 của BCT: Về công tác TG trong tỡnh hỡnh mới (2/7/1998)
NQTW 7 (K.IX): Về công tác TG (12/3/2003).
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (1991), bổ sung, phát triển năm 2011
Văn kiện ĐH: VI, VII, VIII, IX, X, XI
NQTW V (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa VN tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (1998)
2. Cơ sở thực tiễn
a. Tình hình TG trên thế giới
TG phục hồi, chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống nhân loại.
Các loại hình TG ngày càng đa dạng, phức tạp, xuất hiện TG mới
Một số xu hướng biến đổi của TG trên thế giới: DT hóa, cá thể hóa TG; khô nhạt đạo truyền thống, hiện đại hóa, tòa cầu hóa, thế tục hóa TG
Xuất hiện các nhóm TG mang màu sắc CT, cực đoan
Chiến tranh, xung đột sắc tộc, TG gia tăng
TG ngày càng tham gia vào đời sống xã hội thế tục
b. Tình hình, đặc điểm TGVN
VN là QG đa TGTN, Số lượng tín đồ các TG ở VN chiếm khoảng 1/3 dân số.
Hiện tại, có 13 TG với 37 T/C TG được công nhận tư cách pháp nhân, còn lại các tổ chức, điểm nhóm TG chưa được pháp luật thừa nhận
Không có chiến tranh, xung đột về TGTN
Tín đồ hầu hết là NDLĐ, có nhiều đóng góp cho công cuộc XD và bảo vệ TQ
Các thế lực thù địch thường lợi dụng TG chống phá CM
Các TG hoạt động ổn định, song vẫn phức tạp
c. Bài học kinh nghiệm trong công tác TG thời gian qua
Đạt được thành công song còn nhiều hạn chế
Đảm đảm quyền tự do TG& không TG phải đi liền với chống lợi dụng TG
Việc xây dựng hoàn thiện chính sách, pháp luật
Vấn đề tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ còn nhiều bất cập, yếu kém
Việc quan tâm đầu tư xây dựng KT, VH, XH vùng TG cũng như công tác nghiên cứu khoa học về vấn đề TG chưa thỏa đáng
II. Quan điểm của Đảng về vấn đề TG
1. Trước năm 1990
NQ 40, BBT: Về công tác TG trong tình hình mới (1/10/1981)
ĐT chống địch lợi dụng TG, vận động TĐ đi với DT, CNXH, giải phóng QC khỏi mê tín TG còn gay gắt, lâu dài
Chủ quan, nóng vội, duy ý chí, muốn xóa bỏ nhanh TG, lơi lỏng, thiếu cảnh giác.
TG là tình cảm không đúng, mù quáng (thuốc phiện); giúp QC thoát khỏi mê tín TG.
Phát triển Đảng: dứt khoát không TNTG.
2. Sau năm 1990
Một là, TNTG là nhu cầu tinh thần của một bộ phận ND, đang và sẽ tồn tại cùng DT trong quá trình XDCNXH ở nước ta
Khoảng 1/3 dân số và gần 80% dân số có TN, TGTN đang là nhu cầu tinh thần của 1 bộ phận đông đảo ND
TNTG đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc (thực chất là làm rõ mối quan hệ giữa TG&DT)
TNTG đang và sẽ tồn tại cùng với chế độ XHCN ở nước ta (thực chất là làm rõ mối quan hệ giữa TG&NN).
TG đang biến đổi trước biến động của thế giới, của toàn cầu hóa và sự phát triển đi lên của đất nước (thực chất là làm rõ mối quan hệ giữa TG với mọi mặt của đời sống xã hội)
Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do TNTG của quần chúng có đạo (thực chất là giải quyết vấn đề TG)
Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do không TNTG nhân dân (thực chất là giải quyết vấn đề vô thần)
Các TG được thừa nhận đều bình đẳng & được PL bảo vệ, mọi người đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ công dân
Khắc phục biểu hiện chủ quan, duy ý chí, phiến diện về TG.
Hai là, Đ, NN ta thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết toàn DT.
Đồng bào TG là một bộ phận của khối đại đoàn kết DT.
Đoàn kết đồng bào theo TG khác nhau(giải quyết tốt mối quan hệ giữa TG với TG)
ĐK đồng bào có đạo & đồng bào không có đạo (giải quyết tốt mối quan hệ giữa những người có đức tin, người có tín ngưỡng khác nhau với người theo CNVT)
Giữ gìn và phát huy những giá trị tích cực của truyền thống thờ cúng tổ tiên, tôn vinh những người có công với Tổ quốc và nhân dân
Nghiêm cấm mọi hành vi vi phạm quyền tự do TNTG & tự do không TNTG
Hay phân biệt đối xử với công dân vì lý do TNTG& lợi dụng TG
Khắc phục biểu hiện phân biệt, đối xử, đố kỵ, mặc cảm vì lý do TG;
Đấu tranh chống âm mưu, thủ đoạn lợi dụng TNTG, chia rẽ khối đại đoàn kết DT
Ba là, nội dung cốt lõi của công tác TG là công tác vận động quần chúng
Thực chất của công tác TG là công tác quần chúng.
Là cơ sở để phát huy mặt tương đồng, khắc phục sự dị biệt giữa lý tưởng XHCN với lý tưởng của các TG.
Đối tượng: TĐ, CS, nhà tu hành, chức việc của từng TG và QC không có TG thực hiện CSTG.
Nội dung: tuyên truyền, giáo dục, thực hiện chương trình phát triển KT-VH, XH, GD nâng cao dân trí và XD hệ thống CTCS.
Khắc phục biểu hiện hành chính, quan liêu, cửa quyền, xa rời QC hoặc hữu khuynh theo đuôi QC.
Bốn là, công tác TG là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.
Liên quan đến mọi lĩnh vực, mọi mặt của đời sống XH, mọi ngành, mọi cấp từ TW đến cơ sở
Đảng lãnh đạo toàn bộ HTCT thực hiện công tác TG.
NN quản lý HĐ & CT TG theo quy định của PL.
MT & các đoàn thể vận động TĐ, CS TG và QC không TG thực hiện đúng CT, CS, PL về TG
Khắc phục sự thiếu thống nhất, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ để phát huy sức mạnh tổng hợp; hoặc buông lỏng quản lý hay lấn sân lẫn nhau trong HTCT.
Năm là, vấn đề theo đạo và truyền đạo phải tuân thủ CS, PL.
Xác định rõ hoạt động TG bao gồm hành đạo, quản đạo & truyền đạo phải tuân thủ HP&PL.
Bảo hộ các hoạt động truyền đạo đúng đắn, chống lại mọi HĐ vi phạm PL.
Bảo hộ các TG chân chính, chống tà đạo.
Khắc phục: can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ thuần tuý TG; buông lỏng quản lý trước các hành vi vi phạm PL trong HĐ TG.

III. Chính sách của Nhà nước về TG

1. Các văn bản chính sách
Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (18/6/2004): 6 chương, 41 điều.
ND số 22/2005/NĐ-CP: Hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (01/3/2005), 5 chương, 38 điều.
Chỉ thị số 01/2005/CT-TTg của Thủ tướng CP, Về một số công tác đối với đạo Tin lành (4/2/2005).
2. Nguyên tắc chung trong chính sách về TG
Một là, bảo đảm quyền tự do TN và không TN. Nghiêm cấm mọi phân biệt đối xử vì lý do TNTG.
Hai là, mọi TG, tín đồ TG được pháp luật thừa nhận đều bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ theo luật định.
Ba là, mọi hoạt động TG phải tuân thủ PL; hoạt động vi phạm PL bị nghiêm trị.
Bốn là, hoạt động TG vì lợi ích chính đáng và hợp pháp của TĐ được bảo đảm; vì lợi ích của TQ & được khuyến khích.
Năm là, hoạt động mê tín dị đoan bị bài trừ; lợi dụng TG chống lại NN, phá hoại chính sách bị xử lý theo PL.
3. Nội dung cụ thể của chính sách TG
Đối với tín đồ
Tự do bày tỏ đức tin, thờ cúng, cầu nguyện, sinh hoạt TG và học tập giáo lý.
Tôn trọng tự do TG và không TNTG của người khác;
Không cản trở việc thực hiện quyền và nghĩa vụ CD;
Đúng quy định của PL, cơ sở TNTG, lễ hội và quy ước của cộng đồng.
Đối với chức sắc, nhà tu hành
Thực hiện lễ nghi TG trong phạm vi phụ trách, giảng đạo, truyền đạo tại cơ sở TG.
Ngoài ra phải có sự chấp thuận của UBND cấp huyện nơi thực hiện.
Người đang bị tù, quản chế không được chủ trì các HĐ TG, lễ hội TN, quản lý TC của TG.
Chấp hành xong, sau khi T/C TG đăng ký HĐ và sự chấp thuận của CQ NN có thẩm quyền mới được HĐ TG.
Việc phong chức, phẩm, bổ nhiệm, bầu cử, suy cử theo hiến chương, điều lệ của tổ chức TG và đảm bảo điều kiện sau:
Là công dân VN, có tư cách đạo đức tốt;
Có tinh thần đoàn kết, hoà hợp DT; Nghiêm chỉnh chấp hành PL.
Có yếu tố nước ngoài phải có sự đồng ý trước của BTGCP.
Việc cách chức, bãi nhiệm chức sắc TG theo hiến chương, điều lệ của tổ chức TG.
Tổ chức TG có trách nhiệm:
Đăng ký người được phong chức, phẩm bổ nhiệm, bầu cử, suy cử;
Thông báo việc cách chức, bãi nhiệm chức sắc TG với cơ quan QLNN có thẩm quyền.
Khi thuyên chuyển chức sắc, nhà tu hành, thông báo với CQ cấp huyện nơi đi và đăng ký với nơi đến.
Người bị CTUBND tỉnh xử lý vi phạm hành chính trở lên khi thuyên chuyển phải được sự chấp thuận của CT UBND cấp tỉnh nơi đến.
Hoạt động TG
Người phụ trách tổ chức TG cơ sở phải đăng ký chương trình hoạt động TG hàng năm tại cơ sở với UBND xã;
Ngoài ra phải được cơ quan NN có thẩm quyền chấp nhận.
An toàn, tiết kiệm, phù hợp với truyền thống, bản sắc văn hoá DT, giữ gìn, bảo vệ môi trường.
Bị đình chỉ khi:
Xâm phạm an ninh quốc gia, ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự công cộng hoặc môi trường;
Tác động xấu đến đoàn kết ND, truyền thống VH tốt đẹp của DT;
Xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự, tài sản của người khác;
Có hành vi vi phạm PL nghiêm trọng khác.
Tổ chức TG và hoạt động của tổ chức TG
Đăng ký hoạt động TG
Công nhận tổ chức TG:
Là tổ chức của những người có cùng TN, có giáo lý, giáo luật, lễ nghi không trái với thuần phong mỹ tục, lợi ích của DT;
Có hiến chương, điều lệ, tôn chỉ, mục đích, đường hướng hành đạo gắn bó với DT và không trái với quy định của PL;
Đã đăng ký và hoạt động ổn định trong 20 năm;
Có trụ sở, tổ chức và người đại diện hợp pháp;
Tên gọi không trùng với tên gọi của tổ chức TG đã được công nhận.
Phạm vi ở nhiều tỉnh, thành do Thủ tướng công nhận.
Trong một tỉnh, thành do CTUBND tỉnh công nhận.
Thành lập, chia, tách, sáp nhập, hợp nhất các tổ chức trực thuộc theo hiến chương, điều lệ.
Cấp cơ sở do UBND tỉnh, thành.
Các khác do Thủ tướng CP.
Tổ chức hội nghị, đại hội
Cấp cơ sở có sự chấp thuận của UBND cấp huyện nơi diễn ra HN, ĐH.
Cấp TW hoặc toàn đạo có sự chấp thuận của BTGCP.
Cấp khác phải có sự chấp thuận của UBND cấp tỉnh nơi diễn ra HN, ĐH.
Hội đoàn tôn giáo
Sau khi tổ chức TG đăng ký với CQNN có thẩm quyền mới được HĐ.
Trong một huyện đăng ký với UBND cấp huyện nơi hoạt động;
ở nhiều huyện trong một tỉnh đăng ký với UBND cấp tỉnh nơi hoạt động.
ở nhiều tỉnh đăng ký với BTGCP.
Dòng tu, tu viện
Điều kiện hoạt động và đăng ký như hội đoàn TG.
Người đi tu phải tự nguyện, không ai được ép buộc hoặc cản trở.
Người chưa thành niên phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Người phụ trách cơ sở TG có trách nhiệm đăng ký với UBND xã nơi có cơ sở TG.
Trường đào tạo, mở lớp
Được thành lập trường đào tạo, mở lớp bồi dưỡng người chuyên hoạt động TG.
Có sự chấp thuận của Thủ tướng CP và ý kiến bằng văn bản của CTUBND tỉnh nơi dự kiến đặt địa điểm trường.
Chiêu sinh phải theo công khai, tự nguyện của thí sinh và điều lệ của trường đã được phê duyệt.
Các môn về lịch sử, pháp luật VN là môn học chính khoá.
Mở lớp bồi dưỡng phải được sự chấp thuận của CTUBND tỉnh nơi mở lớp.
Các cuộc lễ
Ngoài cơ sở TG:
Có tín đồ trong 1 huyện phải được UBND huyện nơi diễn ra cuộc lễ chấp nhận.
Có tín đồ của nhiều huyện hay nhiều tỉnh phải được UBND tỉnh nơi diễn ra cuộc lễ chấp thuận.
Tài sản thuộc cơ sở TN, TG
Tài sản hợp pháp được PL bảo hộ, nghiệm cấm việc xâm phạm.
Dất, công trình của TG, TN được sử dụng ổn định lâu dài.
Hoạt động TNTG tại cơ sở là di tích LS-VH, danh thắng bình thường như cơ sở TNTG khác.
QL, sử dụng, cải tạo, nâng cấp theo PL về di sản VH và PL có liên quan.
Việc QL, sử dụng, cải tạo, nâng cấp công trình
Việc cải tạo, nâng cấp, XD mới công trình TNTG theo PL về xây dựng.
Thay đổi mục đích sử dụng CT TN phải có sự chấp thuận của UBND huyện; CTTG do UBND cấp tỉnh.
Di dời CT TNTG do yêu cầu của quy hoạch phát triển KT- XH phải trao đổi trước với người đại diện của cơ sở TN, tổ chức TG và đền bù theo quy định.
Hoạt động XH
Được quyên góp, nhận tài sản hiến, tặng của các TC, cá nhân trong & ngoài nước theo quy định của PL.
Phải công khai, rõ ràng mục đích sử dụng
Quyên góp phải thông báo với CQ nơi tổ chức quyên góp.
Cấm lợi dụng vì lợi ích cá nhân hoặc mục đích trái PL.
Xuất bản, in, phát hành
Xuất bản, in, phát hành, kinh doanh, xuất nhập khẩu các ấn phẩm TG;
SX đồ dùng việc đạo thực hiện theo quy định của PL.
Hoạt động giáo dục, y tế, từ thiện
Khuyến khích và tạo điều kiện để tổ chức TG:
Nuôi dạy trẻ có hoàn cảnh đặc biệt;
Hỗ trợ cơ sở chăm sóc sức khoẻ người nghèo, tàn tật, nhiễm HIV/AIDS, bệnh nhân phong, tâm thần; các trường mầm non và các HĐ từ thiện nhân đạo.
Chức sắc, nhà tu hành với tư cách công dân được khuyến khích tổ chức hoạt động giáo dục, y tế, từ thiện nhân đạo.
Quan hệ quốc tế
Theo HC, ĐL, giáo luật của tổ chức TG, phù hợp với PL.
Bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng độc lập, chủ quyền và công việc nội bộ của các quốc gia.
Các HĐ sau phải có sự chấp thuận của BTGCP.
Mời tổ chức, người nước ngoài vào VN hoặc triển khai chủ trương của tổ chức TG nước ngoài ở VN.
Tham gia hoạt động TG, cử người đi học ở nước ngoài.
Người NN được giảng đạo tại cơ sở TG của VN sau khi được BTGCP chấp thuận, phải tôn trọng quy định của T/C TG của VN và tuân thủ PLVN.
Được mang theo xuất bản phẩm TG, đồ dùng TG khác để phục vụ nhu cầu của bản thân theo quy định của PLVN;
Được sinh hoạt TG tại cơ sở TG như tín đồ TGVN; mời chức sắc TGVN thực hiện các lễ nghi TG cho mình; tôn trọng quy định của tổ chức TGVN.
Điều khoản thi hành
Nếu khác với các điều ước quốc tế mà VN gia nhập thì thực hiện theo công ước QT.
T/C TG đã được công nhận không phải làm thủ tục công nhận lại.
HĐ, DT, TV và các tổ chức tu hành tập thể khác của TG đã đăng ký và được phép HĐ không phải làm thủ tục đăng ký lại.
IV. Nhiệm vụ, việc thực hiện chính sách TG và giải pháp của công tác TG
1. Nhiệm vụ
1/Thực hiện hiệu quả CT phát triển KT-XH.
2/ Tạo điều kiện cho TG hoạt động đúng CS, PL.
3/ Đẩy mạnh thi đua yêu nước; sống "Tốt đời, đẹp đạo" & khối đại DKDT, XD và BV TQ.
4/ Làm thất bại âm mưu lợi dụng TG, DT phá hoại ĐK DT, chống chế độ.
5/ Hướng dẫn TG thực hiện QH đối ngoại đúng DLDN của Dảng, NN. Dẩy mạnh t/tin t/truyền CS TG; Đấu tranh với luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc, vu khống của địch đối với t/hình TG và CSTG.
2. việc thực hiện chính sách TG
a) Thành tựu
Một là, khắc phục một bước nhận thức lệch lạc, phiến diện về TG trong CB ĐV và XH, tạo ra xu thế các TG đồng hành với DT, tán thành công cuộc đổi mới ĐN.
Hai là, quan tâm hơn đến đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào có đạo, tạo niềm tin tưởng, phấn khởi của chức sắc, tín đồ các TG
Ba là, tạo ra xu thế hành đạo trong khuôn khổ của PL & tuân thủ sự quản lý của chính quyền.
b) Hạn chế
Một là, một số nơi chưa nhận thức đầy đủ CT, CS đổi mới của Đ & NN, chưa làm tốt việc hướng dẫn, vận động tín đồ, chức sắc
Hai là, trong QL vừa có biểu hiện cứng nhắc, vừa buông lỏng, chưa kiên quyết đấu tranh với những hành vi lệch lạc, sai trái của một số người lợi dụng TG hoạt động vi phạm PL, xâm phạm đến lợi ích của ND
Ba là, hoạt động TG của một số tín đồ, chức sắc chưa đúng PL hay lợi dụng CS đổi mới đòi hỏi được tự do hoạt động TG vượt quá khuôn khổ HP, PL
Bốn là, còn hiện tượng lợi dụng nơi thờ tự hành nghề mê tín di đoan hay truyền đạo trái PL.
3. Giải pháp công tác tG
1) Nâng cao nhận thức, thống nhất QĐ, trách nhiệm của HTCT và toàn XH về vấn đề TG.
2) Tăng cường công tác QLNN đối với TG.
3) Đẩy mạnh công tác vận động QC, XD lực lượng chính trị ở cơ sở.
4) Củng cố tổ chức, bộ máy và đội ngũ CB làm công tác TG.
5) Hoàn thiện CS, PL về TG