Văn bản 3

BÀI THƠ “ĐƯỜNG NÚI”
CỦA NGUYỄN ĐÌNH THI
(Vũ Quần Phương)

Em đã đến vùng núi nào nước ta chưa? Em hãy chia sẻ một vài cảm nhận
của mình về vùng đất đó sau khi đã trực tiếp đến hoặc xem qua sách báo,
truyền hình, internet?

Một vài bức ảnh chụp khung cảnh miền núi phía
Bắc của nước ta.

Một vài bức ảnh chụp khung cảnh miền núi phía
Bắc của nước ta.

Một vài bức ảnh chụp khung cảnh miền núi phía
Bắc của nước ta.

I. ĐỌC HIỂU CHUNG
1.Đọc
Giọng chậm rãi, rõ rang, chú ý ngừng, nghỉ ở những chỗ
tách đoạn, nhấn mạnh ý kiến của người viết (thường
được nêu ở câu đầu đoạn).
2. Tìm hiểu chung
a.Tác giả
-Vũ Quần Phương sinh năm 1940, quê ở Nam Định.
-Ông là nhà thơ, nhà phê bình văn học.
-Các tác phẩm chính: “Hoa trong cây” (1977), “Vầng
trăng trong xe bò” (1988), “Vết thời gian” (1996), “Bình
thơ” (2012)…

b.Tác phẩm
-Xuất xứ: “Thơ hay có lời bình 100 bài”, Vân Long tuyển chọn, NXB Thanh
niên, Hà Nội, 2001.
-Thể loại:
Văn bản nghị luận (nghị luận văn học).
Nghị luận văn học là trình bày cách cảm nhận, suy nghĩ, đánh giá của người
viết về một tác phẩm văn học.
-Bố cục:
+ Phần 1 (từ đầu đến "say đắm của người viết"): Giới thiệu giá trị nghệ thuật
của bài thơ Đường núi
+ Phần 2 (tiếp theo đến "xao xuyến, bay múa, ca hát"): Giá trị nội dung,
nghệ thuật của bài thơ Đường núi
+ Phần 3 (còn lại): Khẳng định cái tài của Nguyễn Đình Thi

-Chủ đề:
Tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước của nhà thơ thể hiện
trong bài thơ và sự đồng cảm của nhà phê bình với những tình
cảm, cảm xúc của nhà thơ.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1.Cảm nhận chung về bài thơ “Đường núi”
Nêu cảm nhận chung của em về bài thơ “Đường núi” trước và sau khi đọc
bài viết của Vũ Quần Phương.

Cảm nhận chung
Trước khi đọc bài bình Sau khi đọc bài bình
của Vũ Quần Phương của Vũ Quần Phương
...
…

Bình thơ là cảm nhận cái hay, cái đẹp của bài thơ.

Nguyễn Đình Thi

Chiều nhạt nhạt về nơi nào xa lắm
Ngây ngất sương mây
Lối mòn không dấu chân
Gió nổi
Đâu đây tiếng suối rì rào
Ôi những vạt ruộng vàng
Chiều nay rung rinh lúa ngả

Dải áo chàm bay múa
Tiếng ai hát trên nương
Bờ tre đang reo ánh lửa
Mái nhà sàn tỏa khói xanh
Hươu gào xa văng vẳng
Một mảnh trăng dốc ngả chập chùng
Bước chân bóng động nghiêng bờ núi.
1948

-Trước khi đọc bài bình của Vũ Quần Phương:
Cảm nhận vẻ đẹp trong trẻo, thanh bình của bức tranh thiên nhiên; sức sống
mãnh liệt, lòng yêu đời, yêu cuộc sống của con người nơi vùng núi và qua
đó cảm nhận được tình yêu tha thiết của nhà thơ Nguyễn Đình Thi đối với
đồng đất núi rừng làng mạc nước non mình.
-Sau khi đọc bài bình của Vũ Quần Phương:
Ta thấy được sự tài hoa, tinh tế của Nguyễn Đình Thi trong lựa chọn từ ngữ,
hình ảnh giàu sức gợi tả, gợi cảm; sáng tạo nên âm điệu lắng lại, chơi vơi,
thanh nhẹ; tạo được một luồng không khí thân yêu trong trẻo run rẩy phủ
lấy phong cảnh; sự nối liền trong bức tranh siêu thực nhiều mảng không
gian, khung cảnh khác nhau;...

Siêu thực: hình ảnh phi lý, chỉ thấy trong giấc mơ.

2. Những đánh giá, cảm nhận của Vũ Quần Phương về bài thơ
Bài bình thơ gây được ấn tượng như thế nào đối với em? Câu nào, ý nào
trong đó khiến em phải suy nghĩ sâu hơn về bài thơ đã đọc?
- Bài bình thơ gây được ấn tượng:
+Sự đồng cảm với những cảm nhận sâu sắc của nhà phê bình về tình cảm, tư
tưởng mà nhà thơ gửi gắm trong bài thơ.
+Sự thích thú trước những phát hiện tinh tế, bất ngờ của người viết về đặc
sắc ngôn ngữ, giọng điệu của bài thơ...
 

-Những câu văn, những ý trong bài bình khiến người đọc phải suy nghĩ
sâu sắc hơn về bài thơ đã đọc:
+ Những câu văn mang tính chất khái quát chủ đề của bài thơ: “Bài thơ như
bức tranh chấm phá vài nét chiều rừng tiết kiệm cả nét lẫn màu ấy lại thấy nổi
rõ lên lòng yêu đất đai thôn bản say đắm của người viết” hay tài năng của tác
giả: “Cái tài của Nguyễn Đình Thi ở bài thơ này là tạo được một luồng không
khí thân yêu trong trẻo run rẩy phủ lấy phong cảnh”...
+Những câu đánh giá về cách thể hiện cảm xúc của nhà thơ: “Âm điệu câu
thơ là âm điệu của nội tâm, vần bị bỏ rơi. Chỗ nào tâm tình lắng lại thì âm
điệu câu thơ lắng lại, chơi vơi, thanh nhẹ. Câu thơ 5 chữ hay 6 chữ không
phải do vần điệu thể loại quy định mà do tâm tình tác giả”...
+ Lời bình về đặc sắc của một câu thơ bất kì trong bài thơ: “Độ dài câu thơ có
tác dụng như một sự ngưng đọng, sự lắng nghe từ trong kí ức người những
ánh lửa bếp chiều, những tia khói xanh trên mái lá. Hai câu thơ kết dài tới 7
âm tiết như một sự ngân nga của tâm trí.”.

3. Sự đồng cảm của người bình thơ với bài thơ
Người bình thơ đã thể hiện sự đồng cảm của mình với bài thơ như thế nào?
Theo em, sự đồng cảm này có ý nghĩa gì?
*Một số biểu hiện của sự đồng cảm của người bình thơ:
- Cảm nhận, thấu hiểu được những rung động, tình cảm tinh tế, kín đáo của
nhà thơ dành cho thiên nhiên, con người nơi đây.
- Cảnh vật trong bài thơ được điểm xuyết, lướt qua khá nhanh và vội, cái tạo
nên tính liền mạch ở đầy chính là cảm xúc của người viết,... Cũng chính nhờ
sự đồng cảm sâu sắc với bài thơ nên nhà phê bình mới có sự phát hiện rất
tinh tế là âm điệu câu thơ chính là âm điệu của nội tâm chứ không phải âm
điệu được tạo nên bởi cách hiệp vần, vần đã bị bỏ rơi.

Sự đồng cảm của người bình thơ có ý
nghĩa:
Sự tài hoa, tinh tế
trong cách cảm nhận
thơ.

Tình yêu tha thiết đối
với thiên nhiên, quê
hương, đất nước.

 Vũ Quần Phương đã có được những rung động
mãnh liệt và những trang viết tài hoa về bài thơ
“Đường núi” của Nguyễn Đình Thi.

Theo em, vì sao Vũ Quần Phương lại khẳng định: “Cái tài của Nguyễn Đình
Thi ở bài thơ này là tạo được một luồng không khí thân yêu trong trẻo run
rẩy phủ lấy phong cảnh. Phong cảnh bỗng mang vị tâm hồn của tác giả.”?
Luồng không khí thân yêu trong trẻo run rẩy phủ lấy phong cảnh ở trong bài
thơ Đường núi được thể hiện: buổi chiều vùng núi, có lối mòn, nắng nhạt,
nhà sàn, khói bếp, gió nổi, trăng lên, áo chàm, tiếng hát, cánh đồng,...
Nhưng đúng như Vũ Quần Phương khẳng định, cái làm chúng ta xúc động
chính là cảm xúc, tình cảm của nhà thơ ẩn chứa sau khung cảnh đó. Phong
cảnh bài thơ mang đậm vị tâm hồn của tác giả, đó là tâm hồn yêu say đắm
đồng đất núi rừng làng mạc nước non mình, là cái nhìn ngất ngây với sương
mây, rì rào với tiếng suối,... Đằng sau mỗi cảnh sắc thiên nhiên ta đều cảm
nhận được tiếng reo vui lặng thầm của nhà thơ: Ôi những vạt ruộng vàng/
Chiều nay rung rinh lúa ngả/ Dải áo chàm bay múa/ Tiếng ai hát trên
nương...

4. Hoàn thiện một bài bình thơ
Nếu được phép bổ sung cho bài viết của Vũ Quần Phương, em sẽ bổ sung
những gì?
- Làm rõ hơn nét lạ của bài thơ mà nhà phê bình Vũ Quần Phương đã chỉ ra:
Âm điệu câu thơ là âm điệu của nội tâm, vần bị bỏ rơi.
- Phân tích chi tiết, cụ thể hơn về thời gian nghệ thuật trong bài thơ: việc nhà
thơ lựa chọn thời khắc buổi chiều có ý nghĩa như thế nào đối với việc khơi gợi
cảm xúc của nhân vật trữ tình.
- Bổ sung phần phân tích hiệu quả thẩm mĩ của việc sử dụng biện pháp tu từ
như nhân hoá trong việc giúp cho cảnh vật thiên nhiên nơi vùng núi trở nên
gần gũi, giàu sức sống hơn: Dải áo chàm bay múa, Bờ tre đang reo ánh lửa,...
- Cảm nhận về tác dụng gợi hình, gợi cảm của các từ láy được nhà thơ sử
dụng liên tiếp trong bài thơ: nhạt nhạt, ngây ngất, rì rào, rung rinh, văng
vẳng, chập chùng.

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Cách triển khai ý kiến, lí lẽ mạch lạc, rõ ràng.
- Ngôn từ bình dị, gần gũi.
- Lối viết hấp dẫn, thuyết phục.
- Cách lựa chọn từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi tả, gợi cảm.
2. Nội dung
Bài bình thơ của Vũ Quần Phương giúp người đọc tiếp nhận bài
thơ  “Đường núi” ở nhiều khía cạnh hơn, cảm nhận của tác giả
thực sự sâu sắc và đủ đầy về những khía cạnh dù nhỏ nhất của bài
thơ.

*Những tố chất cần có của người bình thơ:
- Biết lựa chọn bài thơ đặc sắc hoặc bài thơ mà mình tâm đắc;
- Có kiến thức, vốn trải nghiệm, vốn sống sâu rộng;
- Có tâm hồn nhạy cảm, biết phát hiện vấn đề một cách tinh tế;
- Phải hiểu thật sự cái hay của bài thơ;
- Biết sử dụng ngôn ngữ nhuần nhị, tạo chất văn cho bài viết.
*Những yêu cầu đối với một bài bình thơ:
- Có bố cục rõ ràng;
- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, giàu cảm xúc, giàu hình ảnh;
- Nêu được những ý kiến đánh giá xác đáng về nghệ thuật và nội dung, phát hiện
được những tầng ý nghĩa, những câu thơ, ý thơ, hình ảnh thơ mới lạ, thú vị;
- Thể hiện được sự tinh tế trong cảm nhận, sự đồng cảm tâm hồn giữa người viết
với tác giả bài thơ.