BÀI 4:
GIAI ĐIỆU ĐẤT NƯỚC

Tiết : 44,45,46

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ
Mùa xuân trong
cảm nhận của em
có gì đáng nhớ?
Hãy đọc một vài
đoạn thơ mà em
yêu thích viết về
mùa xuân.

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Mùa xuân luôn là nguồn cảm hứng, đề tài
bất tận của thi ca. Dưới con mắt của các thi
sĩ, mùa xuân hiện lên với những màu sắc,
dáng vẻ khác nhau. Bức tranh mùa xuân
trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của
Thanh Hải được hiện lên như thế nào? cảm
xúc của thi sĩ ra sao? 。

HÌNH THÀNH KIẾN
THỨC

I.
Đọc tiếp xúc văn
bản

1

Đọc văn bản

Phần miêu tả
thiên
nhiên
mùa xuân đọc
với giọng nhẹ
nhàng,
say
mê, nhịp thơ
khoan
thai,
thong thả

Phần nói về
mùa xuân đất
nước nên đọc
với tốc độ
nhanh hơn để
làm nổi bật
cái xốn xang,
hối hả

Phần cuối
nên đọc với
giọng điệu
tha
thiết
tha,
trìu
mến

2. Tác giả, tác phẩm
Qua phần đọc của
bạn. Em hãy nêu
một vài nét chính
về tác giả, tác phẩm
Mùa xuân nho
nhỏ của
Thanh
Hải?

1. Tác giả, tác phẩm

Thanh Hải

Thanh Hải tên thật: Phạm Bá Ngoãn
(1930- 1980). Quê ở: Thừa Thiên- Huế.
- Ông tham gia cả hai cuộc kháng chiến
chống Pháp và chống Mĩ

Tác phẩm chính
Những đồng chí
trung kiên (1962)
tập thơ.

Huế mùa xuân (tập
1-1970, tập 2-1972)
tập thơ.

Tác phẩm: Viết tháng 11/1980, khi tác giả đang nằm trên giường bệnh, không lâu
Dấu võng Trường
Thơ Thanh Hải
sau nhà thơ qua đời.
Sơn (1977)
(1982)
Mưa xuân đất này
(1982) tập thơ.

Tác phẩm “Mùa xuân nho nhỏ”

Tác phẩm: Viết tháng 11/1980, khi tác
giả đang nằm trên giường bệnh,
không lâu sau nhà thơ qua đời.

II.
Đọc chi tiết văn
bản

1

Đọc hiểu hình thức

Bài thơ được viết
theo thể thơ nào
và phương thức
biểu đạt của văn
bản là gì?

Theo em mạch cảm
xúc của bài thơ Mùa
xuân nho nhỏ như thế
nào? Bố cục của bài
thơ chia làm mấy
phần? Nội dung của
mỗi phần là gì?

1. Đọc hiểu hình thức

•Thể loại:
Thơ 5 chữ

Phương thức
biểu
đạt:
Biểu cảm kết
hợp với miêu
tả.

Mạch cảm xúc của bài
thơ : Từ cảm xúc về mùa
xuân thiên nhiên, đất trời
=> cảm xúc về mùa xuân
đất nước => Ước nguyện
trước mùa xuân.

Bố cục
Phần 1
  Gồm khổ thơ đầu (Cảm
xúc trước mùa xuân của
thiên nhiên đất trời)
Phần 4

Khổ 6: Lời ngợi ca
quê hương đất
nước.

Phần 2
Khổ 2 + 3: mùa
xuân của đất nước,
con người.
Phần 3

Khổ 4 + 5: Suy nghĩ
và ước nguyện của
nhà thơ

2.
Đọc hiểu nội dung

2.1

Cảm xúc của nhà thơ trước
mùa xuân của thiên nhiên

2.1 Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên
nhiên

Trong khổ thơ đầu, nhà thơ
miêu tả mùa xuân qua những
hình ảnh nào? Những hình ảnh
đó gợi cho em cảm nhận gì về
mùa xuân.

2.1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên

Nhà thơ miêu tả mùa
xuân qua những hình
ảnh: dòng sông xanh/
bông hoa tím biếc/
con chim chiền
chiện/giọt long lanh

Những hình ảnh
đó, Thanh Hải đã
vẽ nên bức tranh
mùa xuân trong
sáng, tràn đầy sức
sống.

2.1 Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên
nhiên

Cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp của
mùa xuân được thể hiện như thế nào
qua những dòng thơ:
“Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng?”

2.1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên

Trong hai dòng đầu, hình ảnh 
''con chim chiền chiện ” vụt
thoáng qua không gian nhưng
lại đọng lại trong tiếng gọi tha
thiết của nhà thơ : Ơi, con
chim chiền chiện/ Hót chi mà
vang trời. Vừa là tiếng gọi
(Ơi, con chim…) vùa là câu
hỏi nhưng cũng là lời khẳng
định bộc lộ niềm hân hoan
của nhà thơ (hót chi mà …)

Trong hai dòng thơ sau,
tiếng chim như đọng lại
trong không gian thành
những giọt thanh âm “long
lanh” tỏa sáng, rực rỡ như
giọt sương, giọt mưa xuân
đã thu vào trong đó ánh
sáng trong ngần và nhà thơ
trân trọng đón nhận từng
giọt âm thanh của tiếng
chim - ánh sáng bầu trời
mùa xuân.

2.1 Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của thiên
nhiên

Em hãy xác định và nêu tác
dụng của biện pháp nghệ thuật
độc đáo trong hai câu thơ cuối
là gì?

2.1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên

Nghệ thuật đảo ngữ, hình ảnh
chọn lọc, tiêu biểu =>Bức tranh
xuân, cao rộng, thoáng đãng;
màu sắc tươi thắm, hài hòa; âm
thanh rộn rã, vang vọng. Mùa
xuân xứ Huế đẹp, thơ mộng,
đầy sức sống.

- Nghệ thuật: Ẩn
dụ chuyển đổi cảm
giác: Hình ảnh giọt
long lanh

Þ Âm thanh tiếng chim chiền chiện ngưng đọng lại long lanh trong ánh sáng
mùa xuân.

Þ Kết hợp với 2 động từ: đưa, hứng =>Tâm trạng say sưa ngây ngất;
thái độ trân trọng, nâng niu trân trọng vẻ đẹp của mùa xuân xứ Huế.

2.2

Cảm xúc của nhà thơ trước
mùa xuân đất nước

2.2

Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của
đất nước

Hình ảnh mùa xuân đất nước được gợi lên
qua hình ảnh nào? Em có nhận xét gì về hình
ảnh ấy?
Hình ảnh người cầm súng, người ra đồng gợi
cho em nghĩ đến ai? Vì sao khi nói về mùa
xuân của đất nước, nhà thơ lại nhắc đến hai
hình ảnh người cầm súng và người ra đồng?

2.2. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân đất nước.
Hình ảnh mùa xuân
• Hình ảnh người cầm súng là biểu
đất nước: người cầm
tượng của người chiến sĩ nơi tiền
súng/ người ra đồng/
tuyến, còn hình ảnh người ra đồng gợi
lộc trải dài... =>Đó
nhắc đến những người nông dân lao
là những hình ảnh đa
động ở hậu phương. Đó cũng là hai
nghĩa (vừa thực lại
hình ảnh biểu tượng cho hai nhiệm vụ
vừa có ý nghĩa tượng
chiến lược quan trọng nhất của đất
trưng cho hai nhiệm
nước ta ở thời điểm bài thơ ra đời.
vụ quan trọng của
Vì người cầm súng cũng là để bảo vệ sự
đất nước: chiến đấu
sống. Là để gieo trồng mần xanh của sự
bảo vệ tổ quốc và lao
sống. Tất cả đều vì vẻ đẹp của cuộc sống hòa
động xây dựng quê
bình, vì sự sống trong mùa xuân đất nước.
hương đất nước). …

2.3. Khát vọng và lí tưởng sống
cao đẹp của nhà thơ

Các hình ảnh “con chim”, “một cành hoa”,
“một nốt trầm” có những điểm chung gì? Tại
sao nhà thơ lại lựa chọn những hình ảnh ấy
để bộc lộ khao khát, ước nguyện của mình?

2.3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ
Đây là những hình ảnh nhỏ bé, bình dị,
khiêm nhường của thiên nhiên, của cuộc
sống
Tại vì: Chúng mang lại niềm vui, niềm yêu cuộc
sống cho tác giả. Đồng thời những hình ảnh này
cũng thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết
của nhà thơ: muốn cống hiến phần tốt đẹp - dù
nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung, cho đất
nước, cho mùa xuân của dân tộc.

2.3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ

Trong phần đầu bài thơ, tác giả
xưng “tôi” nhưng sang phần sau
lại xưng “ta”. Theo em, việc thay
đổi cách xưng hô như thế có ý
nghĩa gì?

2.3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ
Sự chuyển đổi cách xưng hô này. Tôi: biểu hiện một cái
”tôi” cụ thể, rất riêng của nhà thơ; ta: thể hiện khát khao
không chỉ của riêng tác giả mà còn của nhiều người, của
số đông. Việc chuyển đổi này biểu hiện sự hòa quyện giữa
cái riêng và cái chung. Cái ”tôi” của tác giả đã nói thay
cho nhiều cái ”tôi” khác, nó hóa thân thành cái ”ta”. Cái
”tôi” đã hòa vào cái ”ta” chung. Trong cái ”ta” chung vẫn
có cái ”tôi” riêng.

3. Tổng kết văn
bản

3.

Tổng kết văn bản
01

Nêu biện pháp nghệ thuật được sử dụng
trong bài thơ?

02

Nội dung chính của văn bản là gì?

3. TỔNG KẾT
3.1. Nghệ thuật
• - Thể thơ năm chữ, cách gieo
vần liền giữa các khổ thơ đã tạo
ra sự liền mạch cảm xúc.
• - Ngôn ngữ và hình ảnh thơ giản
dị, trong sáng, giàu sức gợi.
• - Cảm xúc chân thành, tha thiết,
cho nên bài thơ trở thành tiếng
lòng của nhà thơ Thanh Hải với
đất nước, với cuộc đời.

3.2. Nội dung
Bài thơ “Mùa xuân nho
nhỏ” thể hiện thành công
vẻ đẹp của mùa xuân
thiên nhiên, mùa xuân đất
nước. Qua đó bày tỏ lẽ
sống cao đẹp là sẵn sàng
dâng hiến cuộc đời mình
cho đất nước.

III. Luyện tập

Sau khi đọc và tìm hiểu bài thơ, em
có nhận xét gì về cách dùng từ
trong nhan đề Mùa xuân nho nhỏ?
Nhan đề đó gợi cho em những cảm
xúc, suy nghĩ gì?

III. Luyện tập
Mùa xuân nho nhỏ là một sáng tạo mới mẻ của nhà thơ. ”Mùa xuân”
mang ý nghĩa tả thực, đó là mùa khởi đầu của một năm, là mùa vạn
vật sinh sôi, nảy nở, ... ”Mùa xuân” còn mang ý nghĩa ẩn dụ, biểu
tượng cho những gì đẹp đẽ nhất, tràn đầy sức sống nhất của cuộc đời
mội con người. Từ láy ”nho nhỏ” vừa gợi nên vẻ đẹp xinh xắn, duyên
dáng, đáng yêu của mùa xuân vừa thể hiện ước nguyện của nhà thơ.
- Nhan đề ”Mùa xuân nho nhỏ” nghĩa là đem tất cả những gì tốt đẹp
nhất, dù nhỏ bé, của mình để hòa vào mùa xuân lớn của cuộc đời, của
đất nước. Qua đây, ta thấy được sự hòa quyện giữa cái riêng và cái
chung, giữa cá nhân và cộng đồng.

IV. Vận dụng

Viết đoạn văn (khoảng 5 –> 7 câu)
nêu cảm nhận về đoạn thơ mà em
yêu thích trong bài thơ Mùa xuân
nho nhỏ của Thanh Hải.

Dặn học sinh học bài ở nhà:

Xem lại bài đã
học

Soạn bài
Thực hành
tiếng Việt

 

 

Tiết: 47
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
NGỮ CẢNH VÀ NGHĨA CỦA TỪ
NGỮ TRONG NGỮ CẢNH, BIỆN
PHÁP TU TỪ

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Em hãy chỉ ra sự khác biệt về nghĩa
của từ áo nâu trong câu thơ: “Áo nâu
liền với áo xanh/ Nông thôn cùng với
thị thành đứng lên” với nghĩa của từ
áo nâu câu trong câu: “Tôi mua biếu
bà chiếc áo nâu”. Em dựa vào đâu để
nhận biết nghĩa của từ áo nâu trong
từng ví dụ đó?

áo nâu trong câu thơ : “Áo
nâu liền với áo xanh/ Nông
thôn cùng với thị thành đứng
lên”. Chỉ người nông dân,
người nông dân trước đây
thường mặc áo nhuộm nâu.

áo nâu trong câu:
“Tôi mua biếu bà
chiếc áo nâu.” Chỉ
chiếc áo màu nâu,
màu các bà già trước
kia thường hay mặc.

Dựa vào đặc điểm, tính
chất của sự vật, sự việc
trong ngữ cảnh.

Trong những ngữ cảnh khác nhau, từ
ngữ sẽ mang những nét nghĩa khác
nhau. Để hiểu rõ hơn về ngữ cảnh và
nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh,
chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài học Thực
hành tiếng Việt (SGK tr 92, 93)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I. Thực hành tiếng Việt
1. Ngữ cảnh và nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh
Bài tập 1 (SGK tr 92)
Giải thích nghĩa của các từ
in đậm trong những dòng
thơ. (a, b, c)

Bài 1a

- Từ lộc (trong từ điển): chồi lá non.
- Từ lộc (trong Lộc giắt đầy bên lưng và Lộc
trải dài nương mạ):
+ Nghĩa thực: chồi non, lá non.
+ Nghĩa ẩn dụ: may mắn, hạnh phúc.