GV: Hoàng Thị Nga

Tiết : 44,45

TÊN 1 LOÀI HOA

7

L

Ụ C

B

Ì

N

H

TÊN 1 ĐỊA DANH

9

S

Ô N

G H Ư Ơ N G

TÊN 1 LÀN ĐIỆU DÂN CA

7

N

A M B

Ì

N

H

TÊN 1 NHÀ THƠ

8

T

H A

N H H

Ả

I

TRI THỨC

ĐỌC – HIỂU

A. GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ VĂN
I. Giới thiệu bài học

? Nêu chủ đề của bài ?
? Chủ đề được thể hiện qua
các tác văn bản nào?

- Chủ đề: GIAI ĐIỆU ĐẤT NƯỚC
- Các văn bản:
+ Mùa xuân nho nhỏ.
+ Gò Me.
+ Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi.

II. Tri thức Ngữ văn

? Tình cảm trong thơ là gì?
? Những hiểu biết của em
về: cảm xúc của nhà thơ,
hình ảnh thơ, nhịp thơ và
ngữ cảnh?

1.Tình cảm , cảm xúc
* Tình cảm: là cội nguồn làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của
thơ trữ tình.
* Cảm xúc của nhà thơ trước cuộc đời thuộc thế giới tình
cảm riêng nhưng lại có những điểm đồng điệu với cảm xúc
chung của nhiều người

2. Hình ảnh trong thơ
- là yếu tố quan trọng, là phương tiện để nhà thơ bộc lộ tình
cảm, tư tưởng.
3. Nhịp thơ
- Là phương tiện quan trọng để cấu tạo hình thức nghệ thuật
đặc thù của văn bản thơ.

B. Văn bản: Mùa xuân nho nhỏ
-Thanh Hải-

I. KHÁM PHÁ CHUNG VỀ VĂN BẢN

PHIẾU HỌC TẬP

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BẢN
MÙA XUÂN NHO NHỎ
Hãy vẽ sơ đồ tư duy thể hiện những nét
khái quát về nhà thơ Thanh Hải và văn
bản Mùa xuân nho nhỏ

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả

Hải-

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

- Thanh Hải (1930 – 1980)
- Quê: huyện Phong Điền Thừa Thiên – Huế.
- Cây bút có công lớn trong việc xây dựng nền
VHCM miền Nam trong hai cuộc kháng chiến
chống Pháp và chống Mĩ.
- Phong cách sáng tác: Ngôn ngữ giàu hình ảnh,
nhạc điệu, cảm xúc chân thành, thắm thiết.

Thanh Hải

THANH HẢI
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến

Một mùa xuân nho nhỏ
Mùa xuân người cầm súng Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Lộc giắt đầy trên lưng
Dù là khi tóc bạc
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Mùa xuân ta xin hát
Tất cả như hối hả
Câu nam ai, nam bình
Tất cả như xôn xao…
Nước non ngàn dặm tình
Đất nước bốn nghìn năm
Nước non ngàn dặm mình
Vất vả và gian lao
Nhịp phách tiền đất Huế
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a. Đọc

Hải-

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a. Đọc
b. Tìm hiểu chung

Hải-

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a. Đọc
b. Tìm hiểu chung

Hải-

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ
? Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề “ Mùa
xuân nho nhỏ”
? Xác định thể thơ và phương thức
biểu đạt của bài thơ?
? Có thể chia văn bản này ra làm mấy
phần? Nêu nội dung của từng phần?

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả
2. Tác phẩm
a) Đọc
b) Tìm hiểu chung

* Hoàn cảnh sáng tác
Tháng 11/ 1980 khi tác
giả đang nằm trên
giường bệnh. Bài thơ là
những dòng chữ cuối
cùng mà nhà thơ để lại.

Hải-

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

*. Ý nghĩa nhan đề
- Nghĩa thực: Gợi về
mùa xuân của đất trời,
của thiên nhiên vũ trụ
- Nghĩa ẩn dụ: bài thơ
thể hiện khát vọng lí
tưởng muốn cống hiến
tất cả những gì đẹp đẽ
nhất, tinh túy nhất cho
cuộc đời, quê hương, đất
nước của nhà thơ.

*. Thể thơ:
thơ 5 chữ
* PTBĐ:
biểu cảm.

BỐ CỤC: 4 phần
1
2
3
4

Cảm xúc trước mùa xuân
của thiên nhiên đất trời
Mùa xuân của đất nước,
con người
Suy nghĩ và ước
nguyện của nhà thơ
Lời ngợi ca quê
hương đất nước

Khổ thơ đầu
Khổ 2 và 3
Khổ 4 và 5
Khổ thơ cuối

* Mạch cảm xúc:
Mùa xuân của thiên nhiên

Hình ảnh “Mùa
xuân” xuyên suốt
bài thơ:

Mùa xuân của đất nước
Mùa xuân của lòng người
Mùa xuân trong khúc hát
ngợi ca quê hương

Hải-

I. Khám phá chung về văn bản
II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Cảm xúc của nhà thơ trước
mùa xuân thiên nhiên

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời”
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên
nhiên (Khổ thơ 1)
Trong khổ thơ đầu, nhà thơ miêu tả mùa xuân qua những hình ảnh
nào? Những hình ảnh đó gợi cho em cảm nhận gì về mùa xuân?
Cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân được thể
hiện như thế nào qua những dòng thơ:ơi, con chim….
,

Xác định và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật độc đáo trong
hai câu thơ cuối?

Mọc (Nghệ thuật đảo ngữ)
Mọc giữa dòng sông xanh
Một
hoa tím
Nhấnbông
mạnh,
gợi biếc
cảm

nhận về sự vận động, sinh
Ơi con chim chiền chiện
sôi, sức sống mãnh liệt
của thiên
nhiên
mùa
xuân
Hót
chi mà
vang
trời

Hình ảnh

– Dòng sông Bình dị, quen thuộc
– Bông hoa
 Gợi không gian
– Chim
rộng lớn, khoáng đạt

Màu sắc

Xanh, tím

Tươi sáng, hài hòa

Âm thanh

Tiếng
chim hót

Tươi vui, rộn
ràng, náo nhiệt

Bức tranh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp , tràn đầy sức sống
và đậm phong vị xứ Huế

Âm sắc ngọt ngào của người con
– Ơi, chi
xứ Huế => tình yêu thiên nhiên
Từ cảm thán cất lên từ tấm lòng của tác giả

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

– hứng

Đón nhận một cách nâng
niu, trân trọng

* Nghệ thuật : Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác giọt
long lanh chỉ tiếng chim “hót vang trời” ngưng
đọng lại long lanh trong ánh sáng mùa xuân
 Cảm xúc say sưa, ngây ngất trước vẻ đẹp
mùa xuân của thiên nhiên
=> Tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thiết
tha

Tiểu
kết

Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế thật đẹp:
có hình ảnh, có màu sắc và âm thanh được họa lên từ
những vần thơ có nhạc… Bài thơ được viết vào tháng 11
năm 1980, khi ấy đang là mùa đông giá rét. Như vậy, hình
ảnh mùa xuân được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm
tưởng của nhà thơ. Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải đối
mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫn hướng đến mùa
xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống, thể hiện một tâm hồn lạc
quan yêu đời, một niềm khát khao cuộc sống vô bờ. Đọc
những vần thơ của ông, người đọc trân trọng hơn, yêu hơn
một tâm hồn nghệ sĩ, một tình yêu quê hương, đất nước.

Hải-

2. Cảm xúc của nhà thơ
trước mùa xuân đất nước.
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao...
Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

Hình ảnh mùa xuân đất nước được gợi lên qua
hình ảnh thơ nào? Em có nhận xét gì về hình ảnh
ấy?

- Hình ảnh: + Người cầm súng
+ Người ra đồng
+ Lộc
-> Hình ảnh đa nghĩa (vừa thực lại vừa có ý
nghĩa tượng trưng cho hai nhiệm vụ quan trọng
của đất nước: chiến đấu bảo vệ và lao động
xây dựng đất nước).

Vì sao khi nói về mùa xuân của đất nước, nhà thơ lại
nhắc đến hai hình ảnh người cầm súng và người ra
đồng?

giắt đầy

Lộc

trải dài

Người cầm súng

Người ra đồng

Bảo vệ tổ quốc

Lao động dựng
xây đất nước

Sức sống, sức xuân mạnh mẽ và căng tràn trên mọi miền đất nước

“Tất cả như hối hả

 Điệp ngữ“tất cả như”, “mùa xuân”, “
lộc”

Tất cả như xôn xao”

 Từ láy “hối hả” và “xôn xao”
 Nhịp thơ nhanh

 Nhấn mạnh sức sống và sức xuân mạnh mẽ và khí thế
khẩn trương của quê hương đất nước
 Tạo âm hưởng vui tươi và rộn ràng
 Sự lạc quan và say mê và tin yêu của tác giả

? Em hiểu như thế nào về câu thơ:
Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
? Qua đó cho thấy thái độ của nhà thơ như thế
nào?

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
– Bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước với biết bao gian khổ thăng
trầm
 Thái độ của nhà thơ: Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu nặng yêu
thương bởi những thăng trầm gian khổ mà dân tộc ta đã phải trải qua
 Lẽ sống thủy chung, tình nghĩa và đạo lí uống nước nhớ nguồn

Đất nước bốn ngàn năm
? Xác định
biện
nghệ thuật được sử dụng trong
Vất vả
và pháp
gian lao
khổ thơ?
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
- Nhân hóa: Đất nước ...vất vả, gian lao
- So sánh: Đất nước như vì sao

 Hình ảnh đất nước hiện lên thật gần gũi, bình dị, trường

tồn... đồng thời thể hiện niềm tự hào về đất nước, niềm tin
vào tương lai của đất nước.

* Năm 1980

– Đất nước ta vừa ra khỏi hai cuộc chiến tranh biên giới
– Nền kinh tế bao cấp còn bộc lộ nhiều hạn chế và yếu kém

– Chiến tranh khiến cho cơ sở vật chất bị phá hủy, nền kinh tế
kiệt quệ, đời sống nhân dân vô cùng đói khổ

3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp
của nhà thơ.(Khổ 4 và 5):
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.

Thảo luận theo bàn,
hoàn thiện phiếu bài
tập số 3

3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà
thơ.(Khổ 4 và 5):
a. Trước vẻ đẹp của mùa xuân đất nước mùa xuân
cách mạng nhà thơ đã bộc lộ nguyện ước gì?

b.Chỉ ra nghệ thuật độc đáo mà nhà thơ sử dụng trong đoạn thơ?
,

c.Em có cảm nhận gì về ước nguyện mà nhà thơ muốn gửi gắm
qua những hình ảnh này?

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.

+ Điệp từ “ta” + Động từ “làm” và “nhập”
+ Chuyển đại từ nhân xưng “tôi”  “ta”

Ước nguyện chân thành,
muốn được cống hiến
phần nhỏ bé nhưng có ích
cho cuộc đời, muốn được
hoà nhập vào cuộc sống
của đất nước.

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
- “Một mùa xuân nho nhỏ” là hình ảnh ẩn dụ đặc sắc của bài thơ
- Từ láy “nho nhỏ” thể hiện ước muốn khát vọng khiêm tốn, giản dị và những gì
đẹp đẽ, tinh túy nhất của cuộc đời con người để góp cho mùa xuân đất nước.
- Tính từ “lặng lẽ” cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, lối sống và nhân cách.
- Điệp ngữ:dù là, hoán dụ “tuổi hai mươi”, “khi tóc bạc”
-> Khẳng định sự tồn tại bền vững của những khát vọng sống, lí tưởng sống là cống
hiến, hi sinh. Tình yêu đời, yêu cuộc sống trỗi dậy mãnh liệt, trở thành khúc hát tâm
tình trong những dòng thơ cuối. Khúc hát đó thật cảm động, cao quý và đáng trân
trọng biết bao

4. Lời ngợi ca quê hương, đất nước (Khổ 6):

Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...

?Tình cảm của nhà thơ và hình ảnh quê hương xứ Huế được
thể hiện qua các chi tiết nào?
? Nêu các biện pháp nghệ thuật được dùng trong khổ thơ
cuối và cho biết tác dụng?

Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế …
– Ta xin hát

Nam ai
Nam bình

– Nghệ thuật: điệp ngữ: Nước non ngàn dặm

Lặp cấu trúc, vần bằng (bình, mình, tình, …)
 Tình cảm thiết tha và đầy trìu mến của tác giả đối với quê hương