MÔN: GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH BẮC NINH LỚP 6

TRƯỜNG THCS PHONG KHÊ
MÔN: GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG TỈNH BẮC NINH LỚP 6

CHỦ ĐỀ 1: LỊCH SỬ, TRUYỀN THỐNG VÀ VĂN HÓA
Lịch sử hình thành và phát triển của địa phương
(4 tiết)
TIẾT 1 - BÀI 1. BẮC NINH TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ X
(Tiết 1 – 4)
1. Bắc Ninh thời nguyên thuỷ
a. Những dấu tích của người nguyên thuỷ
- Bắc Ninh là tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, nằm giữa lưu vực sông Hồng và sông Thái Bình. Nơi đây đất đai màu mỡ, giàu nguồn nước, thuận lợi cho con người cư trú, canh tác.
- Những chứng tích khảo cổ và di tích lịch sử văn hoá ở Bắc Ninh ngày nay cho thấy nơi đây là một trong những địa bàn sinh tụ chủ yếu của người Việt cổ ở Đồng bằng Bắc Bộ.
- Thời đại đồ đá: Dấu tích của người nguyên thuỷ thời kì này ở Bắc Ninh đã được phát hiện ở xã Thái Bảo (Gia Bình), xã Tam Giang (Yên Phong). Tại hai địa phương trên đã phát hiện những chiếc rìu đá mài vai lệch, giống chiếc rìu đá mài trong nền văn hoá Hạ Long - thời hậu kì đá mới.
- Thời đại kim khí: Các nhà khảo cổ tìm thấy ở vùng đất Bắc Ninh các di chỉ tương ứng với các giai đoạn phát triển thời kì đầu, giữa và cuối thời đại đồng thau (có niên đại cách ngày nay từ 3100 năm đến 3500 năm). Đó là các di chỉ:
Hình 1.1. Rìu đá mài vai lệch theo văn hoá Hạ Long
Hình 1.2. Bình gốm được tìm thấy ở thành cổ Luy Lâu, xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành
- Bắc Ninh là tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, nằm giữa lưu vực sông Hồng và sông Thái Bình. Nơi đây đất đai màu mỡ, giàu nguồn nước, thuận lợi cho con người cư trú, canh tác.
- Những chứng tích khảo cổ và di tích lịch sử văn hoá ở Bắc Ninh ngày nay cho thấy nơi đây là một trong những địa bàn sinh tụ chủ yếu của người Việt cổ ở Đồng bằng Bắc Bộ.
Thời đại đồ đá: Dấu tích của người nguyên thuỷ thời kì này ở Bắc Ninh đã được phát hiện ở xã Thái Bảo (Gia Bình), xã Tam Giang (Yên Phong).
- Thời đại kim khí: Tiêu Sơn - Bãi Tự, Tân Hồng, Đồng Nguyên, (thành phố Từ Sơn); Thung Lò, Chùa Lái, Quả Cảm (thành phố Bắc Ninh); …
a. Những dấu tích của người nguyên thuỷ
Đó là các di chỉ: Tiêu Sơn - Bãi Tự, Tân Hồng, Phố Phủ, Đồng Nguyên, Bãi Sặt (thành phố Từ Sơn); Thung Lò, Chùa Lái, Quả Cảm (thành phố Bắc Ninh); Đồng Bạch, Nội Gầm (huyện Yên Phong); Vườn Triều, Lãng Ngâm (huyện Gia Bình),...

Tại các di chỉ trên, đã tìm thấy nhiều hiện vật bằng đồng: xỉ đồng, mũi tên, dùi nhọn, quả cân,... đạt đến trình độ kĩ thuật chế tác cao. Đồ gốm được tìm thấy với số lượng lớn, độ nung cao, nhiều mẫu trang trí tinh xảo như: hoa văn xoắn ốc, hình các đường cắt chéo nhau, song song cách đều, hoa văn sóng nước,...
Hình 1.3. Mảnh khuôn đúc trống đồng được tìm thấy ở thành cổ Luy Lâu, xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành
Hình 1.4. Rìu đồng được tìm thấy ở xã Lãng Ngâm, huyện Gia Bình
b. Đời sống vật chất
- Đời sống vật chất: Người Việt cổ đã cư trú, lập làng ở ven sông Cầu, sông Dâu, sông Đuống,... Những xóm làng định cư lâu dài sống chủ yếu bằng canh tác nông nghiệp: trồng lúa nước, trồng rau màu, trồng dâu nuôi tằm. Công cụ làm đất ban đầu chủ yếu bằng đá (cuốc đá), đến cuối thời đại đồ đồng, cày đồng được sử dụng phổ biến. Trâu, bò đã được con người thuần dưỡng để lấy sức kéo và làm thực phẩm.

- Cùng với canh tác nông nghiệp, cư dân thời đó đã biết làm thêm các nghề thủ công. Nghề làm đồ đá đạt đến trình độ hoàn mĩ ở giai đoạn Phùng Nguyên, sau đó lùi dần và nhường vai trò chế tạo công cụ cho nghề luyện kim.

- Nghề làm đồ gốm tiếp tục phát triển mạnh và chủ yếu được chế tạo bằng bàn xoay, sản phẩm phần lớn là đồ gia dụng, số ít làm đồ thờ cúng. Ngoài ra, người dân thời kì này còn biết nuôi tằm, kéo sợi, dệt vải, đan lát, làm mộc,…

Hình 1.5. Trống đồng được tìm thấy ở xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành
Đời sống tinh thần:
- Trên cơ sở kinh tế phát triển, các cư dân nguyên thuỷ trên vùng đất Bắc Ninh đã sớm xây dựng cho mình một đời sống tinh thần khá phong phú. Họ đã sáng tạo ra các bộ quần áo gọn gàng, trang trí thanh nhã và một vài kiểu y phục khá cầu kì (thể hiện ở hình trang trí trên cán dao tìm thấy tại Lãng Ngâm). Nhiều đồ trang sức bằng đá, bằng đồng được chế tác như vòng đeo cổ, đeo tay, đeo chân.

- Nghệ thuật tạc tượng, tạo hình, nhảy múa, âm nhạc ra đời và phát triển. Tục thờ Thần Mặt Trời là tín ngưỡng trung tâm của cộng đồng bên cạnh tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Ngoài ra còn có tín ngưỡng phồn thực và thờ các vị thần trong tự nhiên như Thần Mây, Thần Mưa, Thần Sấm, Thần Chớp,... Người chết được chôn gần nơi ở của người sống và được chôn theo các đồ dùng sinh hoạt.
EM CÓ BIẾT?
Vào cuối thời đại đồng thau và đầu thời đại đồ sắt, miền đất trũng Gia Bình, Lương Tài, Thuận Thành, Quế Võ bắt đầu được khai phá. Các di tích khảo cổ phát hiện ở các huyện này đều thuộc giai đoạn văn hoá Đông Sơn. Thời kì này, những dòng người từ miền biển phía Đông Bắc ngược lên khai phá mạnh mẽ. Ở các huyện nằm dọc đôi bờ sông Cầu, sông Đuống có nhiều tên làng mang chữ Vạn như: Vạn Ty, Vạn Tải, Vạn Vân,... là dấu tích nguồn gốc sông nước của những người lập lên những xóm làng này.
(Theo Lịch sử Hà Bắc, Hội đồng Lịch sử tỉnh Hà Bắc, 1986)
LUYỆN TẬP
Lập bảng và điền những nội dung phù hợp theo gợi ý sau:
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Học và bài và làm bài tập
Chuẩn bị: lên các trang thông tin tìm hiểu Bắc Ninh về thời Văn Lang – Âu Lang