TRƯỜNG ĐẠI HỌC TDTT ĐÀ NẴNG
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

BÀI GIẢNG

NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VIỆT NAM

GIẢNG VIÊN DƯƠNG QUANG TRƯỜNG

Ý ĐỊNH GIẢNG BÀI
MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
I. Truyền thống và nghệ thuật đánh giặc
của cha ông ta.

NỘI
DUNG

II. Nghệ thuật quân sự Việt Nam từ khi có
Đảng lãnh đạo.
III. Vận dụng một số bài học kinh Nghiệm về
NTQS vào sự nghiệp BVTQ trong thời kỳ mới.
Trách nhiệm của Sinh viên

THỜI GIAN
TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
Căn cứ biên soạn
Tài liệu: Giáo trình Lịch sử
Quân sự Bộ Quốc phòng năm
2018; Giáo trình Giáo dục QP,AN
Tập 1 tái bản lần thứ 11 (5/2019)
và một số tài liệu tham khảo khác

HÀO KIỆT VIỆT NAM THỜI NÀO CŨNG CÓ

I. TRUYỀN THỐNG VÀ NGHỆ THUẬT ĐÁNH GIẶC
CỦA ÔNG CHA TA
1. ĐẤT NƯỚC TRONG BUỔI ĐẦU LỊCH SỬ

- Nhà nước Văn Lang là
nhà nước đầu tiên của
nước ta.
+ (Kinh Dương Vương) tên húy là Lộc
Tục cháu ba đời của vua Thần nông
làm vua phía Nam đặt tên nước là
(Xích Quỷ), Vua truyền ngôi cho con là
Sùng Lãm (Lạc Long Quân), Sùng
Lãm truyền ngôi cho con trưởng, đặt
tên nước là Văn Lang hiệu là Hùng
Vương đóng đô ở Phong Châu (Phù
Ninh, Phú Thọ).
Tranh vẽ minh họa, nước Văn Lang

I. TRUYỀN THỐNG VÀ NGHỆ THUẬT ĐÁNH GIẶC
CỦA ÔNG CHA TA
1. ĐẤT NƯỚC TRONG BUỔI ĐẦU LỊCH SỬ

- Nhà nước Văn Lang là
nhà nước đầu tiên của
nước ta.
+ Nước Văn Lang có vùng lãnh thổ
rộng lớn phía Đông giáp Nam Hải, phía
Tây tới Ba Thục, phía Nam tới Hồ Tôn
(Chiêm Thành), phía Bắc tới hồ Động
Đình (sông Hoàng Hà Trung Quốc)…
+ Hình thức Nhà nước phong kiến tập
quyền cha truyền con nối, Quan lang, Mị
nương; Lạc hầu, Lạc tướng, Bồ chính

Bản đồ mô phỏng Nhà nước Văn Lang

Văn minh sông Hồng

Trực tiếp là văn hóa Đông Sơn,
trên cơ sở cuộc cách mạng
luyện kim với công nghệ đúc
đồng đạt tới đỉnh cao thời đại.
Trống đồng Đông Sơn

Trống đồng Đông sơn

Dữ liệu khảo cổ về văn minh Sông Hồng

Câu hỏi: Các Vua Hùng dựng
nước và giữ nước truyền qua bao
nhiêu đời? Ai là người thay thế trị vì
đất nước?
Trả lời: Vua Hùng Truyền qua 18 đời. Thục
Phán (An Dương Vương) là người lên thay đổi tên
nước là Âu Lạc.

Tranh minh họa sự tích thành cổ loa

- Xuất phát từ vị trí địa lý thuận lợi, các thế lực
ngoại xâm luôn nhòm ngó.

- Từ xa xưa dân tộc ta đã biết đoàn kết đứng
lên chống giặc ngoại xâm giữ nước.

2. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH
NGHỆ THUẬT ĐÁNH GIẶC

Một là; Địa lý

Hai là; Kinh tế
Ba là; Chính
trị, VH - XH

Tranh minh họa nghệ thuật mượn thế nước đánh giặc

3. CÁC CUỘC KHỞI NGHĨA VÀ CHIẾN TRANH CHỐNG
XÂM LƯỢC

a. Những cuộc chiến tranh giữ nước đầu tiên
+ Năm214(TCN) Nhà Tần sử dụng
- Cuộc kháng
50 vạn quân đánh chiếm nước ta.
chiến chống
quân Tần (Năm
+ Năm 208 (TCN) nhà Tần phải bãi
214 - 208 TCN) binh. 

Tranh vẽ minh họa, Vua Hùng và Thục Phán chống quân Tần xâm lược

Về nghệ thuật đánh giặc thời Vua Hùng
- Thực hiện nhiều kế
sách “phú quốc, binh
cường”; “ngụ binh, ư
nông”. Chiến tranh
nhân dân.

- Vận dụng cách
đánh du kích, phục
kích, tránh nơi giặc
mạnh đánh chỗ giặc
yếu và nghệ thuật
đánh giặc ban đêm.
Tranh vẽ minh họa vua Hùng

- Cuộc kháng chiến chống Triệu Đà năm 184
- 179 (TCN) do An Dương Vương lãnh đạo.

Hình minh họa về sự tích thành cổ loa

Mũi tên đồng ba cạnh được tìm thấy ở Cổ Loa.
Ảnh tư liệu.

+ Nghệ thuật quân sự; dựa vào thành cao hào sâu, vũ khí
mạnh để chống giặc, cách đánh phòng thủ vững chắc…

+ Cuộc kháng chiến lần 2 thất bại dẫn đến nước ta bị
1000 năm đô hộ của giặc phương Bắc

b. Những cuộc khởi nghĩa và chiến tranh
chống xâm lược giành và giữ độc lập từ TK
thứ II đến đầu TK thứ X
- Khởi nghĩa Hai Bà Trưng vào
mùa xuân năm 40 (chống
quân Đông Hán)

+ Nghệ thuật quân sự; Chiến tranh nhân dân, tổng
tiến công và nổi dậy, trên chiến trường cả nước

- Khởi nghĩa Bà Triệu chống
quân Ngô Năm 248

+ Về nghệ thuật đánh giặc là; chiến tranh du kích khởi nghĩa
từng phần và thuần voi dữ đánh giặc là

Câu hỏi: Tên nước Vạn Xuân do ai đặt?

Kết luận: Tên nước Vạn Xuân do
Lý Nam Đế đặt
- Khởi nghĩa của
Lý Bôn (Lý Bí)
Năm 542 - 571
chống nhà Lương
Tranh minh họa khởi nghĩa Lý Bí

+ Về nghệ thuật quân sự; Chủ động tiến công,
đánh chia cắt không cho địch hợp quân.

- Khởi nghĩa Lý Tự Tiên và Đinh Kiến
chống nhà Đường năm 687.
- Khởi nghĩa Mai Thúc Loan
(Mai Hắc Đế) năm 722
chống nhà Đường.
- Khởi nghĩa Phùng Hưng (Bố Cái Đại
Vương) năm 766 – 791 chống nhà Đường
+ Về nghệ thuật quân sự; Tận dụng được thời cơ
vương triều Đường rối loạn, tổ chức lãnh đạo nhân
dân khởi nghĩa và dành thắng lợi hoàn toàn. Nhưng
không giữ được lâu bị nhà Đường đàn áp.

Câu hỏi: Cuộc kháng chiến nào chấm dứt
1000 Bắc thuộc, và do ai lãnh đạo?

Cuộc
kháng chiến chống
quân Nam Hán do
Ngô Quyền lãnh
đạo và trận quyết
chiến chiến lược
trên sông Bạch
Đằng Năm 938
Trả

lời:

Chiến thắng của Ngô Quyền đã chấm dứt
hơn 1000 năm, dân tộc ta bị các triều đại
phong kiến phương bắc đô hộ.
Sơ đồ chiến thắng
Bạch Đằng của Ngô Quyền

+ Nghệ thuật quân sự; Chiến tranh nhân dân, nghi
binh lừa địch tập trung lực lượng đánh vào trận then
chốt quyết định

c) Các cuộc kháng chiến chống quân
xâm lược từ thế kỉ X đến thế kỉ XVIII
- Kháng chiến
chống quân Tống
lần 1 năm 981 của
nhà Tiền Lê do Lê
Hoàn (Lê Đại Hành)
lãnh đạo
+ Nghệ thuật; Phục kích,
tập kích đánh chia cắt
không cho địch hợp quân
Sơ đồ cuộc kháng chiến chống Tống lần 1
(981).

Câu hỏi: Cuộc kháng chiến
chống quân Tống lần 2 do ai lãnh
đạo?

Trả lời: Do Lý
Thường Kiệt lãnh đạo
1075 - 1077 vào thời
vua Lý Nhân Tông
tên nước Đại Việt
Tranh minh họa; Lý thường Kiệt
tiến đánh Ung Châu

- Cuộc kháng chiến chống Tống lần 2
của nhà Lý ( năm 1075 – 1077)

Sơ đồ tiến đánh căn cứ hậu cần và phòng thủ sông Như nguyệt thời nhà Lý

+ Về nghệ thuật đánh giặc, “Tiên pháp chế nhân”, (Ra
tay trước chế phục người) chủ động tấn công phá vỡ thế
phòng bị của giặc, nghệ thuật xây dựng căn cứ phòng
thủ và phản công chiến lược

- Ba lần kháng chiến chống
quân Nguyên của nhà Trần ở
thế kỉ XIII
- Cuộc kháng chiến lần
thứ 1 vào năm 1258: do
Trần Thủ Độ lãnh đạo
Đánh thắng 3 vạn quân
Mông Cổ do Ngột Lương
Hợp Thai chỉ huy
+ Nghệ thuật quân sự;
thực hiện kế “Thanh dã”.

Câu hỏi: Hội nghị Diên Hồng trưng cầu dân
ý được thực hiện ở triều đại nào?
Trả lời: Hội nghị Diên Hồng được tổ chức năm 1284 tại Thăng
Long do Trần Thánh Tông triệu họp các bô lão trong cả nước
để trưng cầu dân ý, hỏi về chủ trương hòa hay đánh khi quân
Nguyên Mông sang xâm lược Việt Nam lần thứ 2.

Tranh minh họa hội nghị diên hồng

- Cuộc kháng chiến lần thứ 2, năm

1285 (đánh thắng 60 vạn quân Nguyên
- Mông do Thoát Hoan chỉ huy).

Giao cho Trần Quốc
Tuấn làm Quốc công
tiết chế thống lĩnh toàn
bộ Quân đội là (20 vạn).
Tranh vẽ minh họa quan quân nhà Trần

- Kháng chiến lần thứ 3 vào năm 1287
– 1288 (đánh thắng 50 vạn quân
Nguyên - Mông do Thoát Hoan chỉ
huy).

Ba lần Nhà Trần đều
thực hiện kế “Thanh dã”.
+ Nghệ thuật quân sự;
tránh chỗ địch mạnh,
đánh chỗ địch yếu, đánh
vào quân lương, vây điểm
diệt viện, chiến tranh nhân
dân, tập trung lực lượng
vào những trận then chốt
quyết định…

- Cuộc kháng chiến chống Minh (1400 - 1407)
do Hồ Quý Ly lãnh đạo
Nguyên
nhân thất
bại

Thành nhà Hồ Di sản văn
hóa thế giới

+ Thứ nhất
Thiên về phòng thủ, coi đó
là 1 phương thức cơ bản
dẫn đến sai lầm trong chỉ
đạo chiến lược;
+ Thứ hai.
Không phát động được vấn
đề " Toàn dân đánh giặc", tổ
chức phản công không
đúng thời cơ, bị tổn thất
nặng, dẫn đến thất bại.

- Khởi nghĩa Lam Sơn và chiến tranh giải phóng dân
tộc do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo. (1418 – 1427)

- Tháng 03 năm 1416 Lê Lợi cùng 18 người bạn
mở Hội Thề Lũng Nhai (Lam sơn, Thanh Hoá).
+ Về nghệ thuật quân sự;
mưu phạt tâm công; đánh
bằng mưu trí và đánh vào
lòng người, nghệ thuật vây
điểm diệt viện, chiến tranh
nhân dân, tập trung lực
lượng vào những trận then
chốt quyết đinh…

Nguyễn Trãi - Lê Lợi

- Cuôc khởi nghĩa Tây Sơn (1733-1792) và các cuộc
kháng chiến Chống quân Xiêm năm (1784 – 1785),
k/c chống quân Mãn Thanh năm (1788 – 1789)

Hịch xuất quân:  
Đánh cho để dài tóc,
Đánh cho để đen răng,
Đánh cho chúng chích luân bất phản,
Đánh cho chúng phiến giáp bất hoàn,
Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ!

Câu hỏi: Nguyễn Huệ đập tan ý đồ bán nước
của Nguyễn Ánh và âm mưu xâm lược quân
Xiêm, trong trận nào ?

Trả lời: Nguyễn Huệ đã
đập tan ý đồ xâm lược
của quân Xiêm và
Nguyễn Ánh ở trận phục
kích, tập kích từ Rạch
Gầm đến Xoài Mút

Kháng chiến
chống quân
Mãn Thanh
(1788 - 1789)

+ Nghệ thuật quân sự,
nghi binh lừa địch tập
trung lực lượng nhằm chỗ
sơ hở của địch mở đợt
tổng tiến công làm cho
địch không kịp trở tay…
(Ngọc Hồi-Đống Đa)

4. NGHỆ THUẬT ĐÁNH GIẶC CỦA ÔNG CHA TA
a. Về tư tưởng
chỉ đạo tác
chiến

Luôn nắm vững “tư tưởng
tiến công”, coi đó là một quy
luật để giành thắng lợi

b. Về mưu
kế đánh
giặc

Mưu: Là lừa địch, đánh vào chổ yếu, nơi sơ
hở, chỗ ít phòng bị, làm cho chúng bị động,
lúng túng trong đối phó;
Kế: Là để điều địch theo ý định của ta,
giành quyền chủ động, buộc chúng đánh
theo ý định của ta

Tranh vẽ minh họa các danh tướng Đại Việt
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp
chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ

c. Nghệ thuật
chiến tranh
nhân dân, toàn
dân đánh giặc

Mỗi người dân là một
người lính. Mỗi thôn,
xóm, bản, làng là một
pháo đài diệt giặc.

Tranh minh họa, Hội nghị diên hồng

d. Nghệ thuật lấy
nhỏ thắng lớn, lấy
ít địch nhiều, “lấy
đoản binh thắng
trường trận”

Đây là nét đặc sắc
và là sản phẩm của
lấy "thế" thắng "lực".

e. Nghệ thuật kết hợp đấu tranh giữa các mặt
trận quân sự, chính trị, ngoại giao và binh vận
- Mặt trận chính trị: nhằm cổ vũ tinh thần yêu nước
- Mặt trận quân sự: là mặt trận quyết liệt nhất, thực
hiện tiêu diệt sinh lực
- Mặt trận ngoại giao: có vị trí rất quan trọng, đề cao
tính chính nghĩa của nhân dân ta,
- Mặt trận binh vận: để vận động làm tan rã hàng
ngũ của giặc

g. Nghệ thuật tổ chức và thực hành các trận đánh
lớn

Hình vẽ minh họa chiến thắng bạch đằng – Đống Đa

1. ĐẤT NƯỚC TRONG
BUỔI ĐẦU LỊCH SỬ

MỤC I
. TRUYỀN
THỐNG
VÀ NT
ĐÁNH
GIẶC
CỦA
ÔNG
CHA TA

a. Về
tư
tưởng
chỉ
đạo
TC

2. NHỮNG YẾU TỐ
TÁC ĐỘNG ĐẾN
VIỆC HÌNH THÀNH
NT ĐÁNH GIẶC

3. CÁC CUỘC KHỞI
NGHĨA VÀ CHIẾN
TRANH CHỐNG
XÂM LƯỢC

Địa lý
Về kinh tế
Về CT, VH - XH
a Những cuộc CT giữ
nước đầu tiên
b. Những cuộc khởi nghĩa
và CT từ TK II đến TK X
c. Các cuộc kháng chiến
từ thế kỉ X đến TK XVIII

D. NGHỆ THUẬT ĐÁNH GiẶC CỦA ÔNG CHA TA

b. Về
mưu
kế
đánh
giặc

c.NTCT
ND,
toàn
dân
đánh
giặc

d. NT lấy nhỏ
đánh lớn, lấy
ít địch nhiều,
lấy yếu
chống mạnh

e. NT kết
hợp ĐT
giữa các
mặt trận
QS, CT, NG
và BV

g. NT tổ
chức và
thực
hành
các TĐ
lớn

II. NTQS VIỆT NAM TỪ KHI CÓ ĐẢNG LÃNH ĐẠO

Nghệ thuật quân sự VN gồm 3 bộ phận cấu
thành Một là; Chiến lược quân sự
Hai là; nghệ thuật chiến dịch
Ba là; chiến thuật.
Cả ba bộ phận, có mối quan hệ biện chứng, chặc chẽ, thúc đẩy nhau
phát triển, trong đó chiến lược quân sự đóng vai trò chủ đạo.

II. NTQS VIỆT NAM TỪ KHI CÓ ĐẢNG LÃNH ĐẠO
1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH NTQS VIỆT NAM

a. Truyền thống
đánh giặc
của ông cha

b. Chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh, quân
đội và bảo vệ Tổ quốc
Là nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam cho mọi hành động
của Đảng ta. Đặt cơ sở cho
Đảng ta định ra đường lối QS
trong khởi nghĩa và CT ở VN.

c. Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

Là cơ sở cho
sự hình thành và
phát triển Nghệ
thuật quân sự
Việt Nam.

2. NỘI DUNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VIỆT
NAM TỪ KHI CÓ ĐẢNG LÃNH ĐẠO
a. Chiến lược quân sự
- Khái
niệm

“Là tổng thể phương châm, chính
sách và mưu lược được hoạch định để
ngăn ngừa và sẵn sàng tiến hành chiến
tranh thắng lợi…”

Hình minh họa, chiến dịch Tây Nguyên

+ Xác định đúng kẻ thù,
đúng đối tượng tác chiến
+ Đánh giá đúng kẻ thù

- Nội dung
chiến lược
quân sự

+ Mở đầu và kết thúc chiến
tranh đúng lúc
+ Phương châm tiến hành
chiến tranh
+ Phương thức tiến hành

chiến tranh

b. Nghệ thuật chiến dịch

- Khái
niệm

“Là lý luận và thực tiễn chuẩn bị,
thực hành chiến dịch và các hoạt
động tác chiến tương đương; bộ
phận hợp thành của NTQS, khâu
nối liền giữa chiến lược quân sự và
chiến thuật”.

- Loại hình
chiến dịch

- Chiến dịch tiến
công
- Chiến dịch phản công
- Chiến dịch phòng ngự
- Chiến dịch phòng
không
- Chiến dịch tiến công tổng
hợp

Sơ đồ chiến dịch Điện
Biên Phủ trên không

- Quy mô chiến dịch
- Nghệ thuật chiến dịch và cách đánh chiến dịch

Hình minh họa; kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ

c. Chiến thuật

- Khái
niệm

“Là lý luận và thực tiễn về tổ chức
và thực hành trận chiến đấu của phân
đội, binh đội, binh đoàn lực lượng vũ
trang…”.

- Vận dụng hình thức chiến
thuật
vào các trận chiến đấu
- Quy mô lực lượng tham gia
trong các trận chiến đấu
- Cách đánh

II. NTQS
VIỆT
NAM TỪ
KHI CÓ
ĐẢNG
LÃNH
ĐẠO

1. CƠ SỞ HÌNH
THÀNH NTQS VIỆT
NAM

b. Chủ nghĩa Mác - Lênin
c. Tư tưởng quân sự HCM

2. NỘI DUNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ ViỆT NAM TỪ KHI CÓ
ĐẢNG LÃNH ĐẠO

a. Chiến lược quân sự
- Xác
định
đúng kẻ
thù, đúng
đối
tượng
tác chiến

a. Truyền thống đánh giặc
của tổ tiên

- Đánh
giá
đúng
kẻ thù

- Mở
đầu và
kết thúc
chiến
tranh
đúng
lúc

a. NT chiến dịch
- Phương
châm tiến
hành
chiến
tranh

- Phương
thức tiến
hành
chiến
tranh

c. Chiến thuật

III. VẬN DỤNG MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ
NTQS VÀO SỰ NGHIỆP BVTQ TRONG THỜI KỲ MỚI VÀ
TRÁCH NHIỆM CỦA SINH VIÊN.
1. VẬN DỤNG MỘT SỐ BÀI HỌC KINH
NGHIỆM VỀ NTQS VÀO SỰ NGHIỆP BVTQ

a. Quán
triệt tư
tưởng
tích cực
tiến công

b. Nghệ thuật
quân sự toàn
dân đánh giặc.

c. Nghệ
thuật tạo sức
mạnh tổng
hợp bằng lực,
thế, thời và
mưu kế.
Ảnh tư liệu; chiến dịch Hồ Chí Minh