HAI ĐỨA TRẺ
Thạch Lam
HAI ĐỨA TRẺ
Thạch Lam
I – Tìm hiểu chung
1 - Tác giả
2 - Tác phẩm
II – Đọc hiểu
1 - Phố huyện lúc chiều tàn
a. Bức tranh thiên nhiên
b. Cảnh chợ tan và những kiếp người nơi phố
huyện
c. Tâm trạng của chị em Liên
2 - Phố huyện lúc về đêm
a. Cảnh thiên nhiên
b. Đời sống của những kiếp người
nghèo khổ trong bóng tối
3 - Cảnh phố huyện về khuya – chuyến tàu đêm
đi qua.
4 – Nghệ thuật
III – Tổng kết
1 – Nội dung
2 – Nghệ thuật
Chân dung nhà văn Thạch Lam

Các nhà văn, nhà thơ trong nhóm “Tự lực văn đoàn” 1933-1943
Các tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Thạch Lam
I. TÌM HIỂU CHUNG:

2-Truy?n ng?n " Hai d?a tr?".
-.
Một đoạn trong hồi kí (ảnh chụp)
“Nhân vật, khung cảnh, tâm trạng trong “Hai đứa Trẻ”...Thạch Lam viết đúng sự thật”.
Tôi không ngờ em Sáu có trí nhớ dai thế, như chuyện em tôi tả hai chị em thức đợi chuyến tàu đêm qua rồi mới ngủ.Năm đó tôi chín tuổi, em tôi lên tám mà mẹ tôi đã giao cho hai chị em tôi coi hàng. Cửa hàng chỉ bán có rượu, ít bánh khảo, thuốc lào...
Phố huyện Cẩm Giàng xưa
Và phố huyện Cẩm Giàng nay
Một số kiến thức về lịch sử và địa lí để hiểu thêm về quê ngoại của Thạch Lam- nơi để lại dấu ấn trong truyện Hai đứa trẻ.
Thị trấn Cẩm Giàng có lịch sử gần bốn trăm năm, trong thư tịch cổ thì gọi là Cẩm Giang(sông Gấm), về sau vì tránh tên húy của chúa Trịnh Giang nên đổi thành Cẩm Giàng.Thị trấn Cẩm Giang có một địa thế là phía Bắc và phía Tây được bao bọc bởi một nhánh sông Thái Bình(tên sau này) cùng với con đê uốn quanh tiếp giáp với nền văn hóa quan họ Kinh Bắc đồng thời cũng là điểm giao thoa hai vùng văn hóa hào hiệp, khoa cử xứ Đông, phía Đông và phía Nam tiếp giáp với vùng đất màu mỡ. Cẩm Giàng có chiều dài gần một nghìn mét, nằm dọc tuyến đường sắt Hà Nội – Hải Phòng.

a.B?c tranh thiờn nhiờn

II. Đọc – hiểu
2 – Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
+�m thanh:
+Hỡnh ?nh,
M�u s?c:
+Đường nét:
Hình ảnh minh họa cảnh chợ tàn
b. Cuộc sống con người.
Con người:
+ Những đứa trẻ con nhà nghèo, đi lại tìm tòi, nhặt nhạnh những thứ còn sót lại ở chợ.
+ Mẹ con chị Tý với hàng nước sơ sài, ế ẩm.
+ Chị em Liên ngồi trên cái chõng nát để trông coi quầy tạp hóa nhỏ xíu.
+ Bà cụ Ti điên với tiếng cười khanh khách, lỏa đảo lẩn vào bóng tối.
+ Gia đình bác Xẩm: cảnh đời bất hạnh sống trông chờ vào sự bố thí của người đời.
-> Cuộc sống chật vật, nghèo đói và tiêu điều đến thảm hại.
Cái nhìn xót thương da diết mà kín đáo của Thạch Lam.



c - Tâm trạng chị em Liên trước cảnh ngày tàn và những kiếp người tàn tạ :
- Ngồi im lặng, mắt ngập đầy bóng tối.
Lòng buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn.
Cảm nhận mùi riêng của đất, của quê hương này.
Động lòng thương bọn trẻ con nhà nghèo.
Xót thương cho mẹ con chị Tý.
 Là cô bé có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, có lòng trắc ẩn đối với con người, đồng cảm với những người nghèo khổ.
 Tác giả bày tỏ tình cảm yêu mến gắn bó đối với quê hương đất nước; cảm thông thương xót đối với những kiếp người nghèo khổ.

Trước cảnh ngày tàn tạ, tâm trạng của Liên như thế nào ?
Qua những chi tiết ấy, em có cảm nhận gì về đời sống và vẻ đẹp tâm hồn của Liên ?
2 - Phố huyện lúc đêm khuya
a - Cảnh phố huyện về đêm :
Hình tượng bóng tối :
+ Bóng tối đen kịt bao trùm lên đường phố và các ngõ vào làng, ra sông, qua chợ, về nhà.
+ Bóng tối đậm đặc cả bầu không khí, tiếng trống cầm canh cũng không xuyên qua được bóng tối dày đặc “tung lên một tiếng ngắn khô khan không vang động ra xa rồi chìm ngay vào bóng tối”
Bóng đêm là hướng đi tới, đi về, đi đến, đi ra của bao người; trở thành số phận, tương lai của người dân phố huyện. “Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi cho một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”.
Thể hiện nỗi day dứt thấm thía nỗi buồn thân phận và niềm cảm thông của tác giả.
Cảnh phố huyện về đêm có đặc điểm gì nổi bật ? Hãy thống kê các chi tiết để làm sáng tỏ điều đó ?
- Hình tượng ánh sáng :
+Khe sáng lọt ra từ những cánh cửa khép hờ trong phố.
+Ánh sáng của sao và vệt sáng của đom đóm.
+Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn của chị Tý.
+Chấm lửa nhỏ và vàng từ bếp phở của bác Siêu.
+ Từng hột sáng thưa thớt từ ngọn đèn vặn nhỏ của Liên.
Trong bóng tối bao trùm, cuộc sống ở phố huyện này vẫn thấp thoáng hiện ra những ánh sáng nào ? Gắn liền với những cuộc sống của ai ? Đặc điểm chung của các ánh sáng ấy ?
 yếu ớt, nhỏ bé,
Em có cảm nhận gì về tương quan ánh bóng tối và ánh sáng ? Tương quan ấy nói lên điều gì ?
Thủ pháp tương phản
Biểu tượng cho những kiếp người nhỏ bé vô danh sống leo lét trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ.
ánh sáng khiến bóng
tối thêm dày đặc
Bóng tối khiến ánh
sáng thêm leo lét
Bóng tố bao trùm, đậm đặc mênh mông
Ánh sáng nhỏ nhoi, mong manh đến tội nghiệp
HAI ĐỨA TRẺ
Thạch Lam
b) Cuộc sống của những con người phố huyện :
- Hai chị em Liên với cửa hàng tạp hóa nhỏ.
- Mẹ con chị Tí với hàng nước ế ẩm.
- Bà cụ Thi hơi điên với tiếng cười khanh khách đi lần vào bóng tối.
- Bác Siêu với gánh phở “ một thứ quà xa xỉ , nhiều tiền ” .
- Vợ chồng bác xẩm “ góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu “.
=> Những kiếp người nghèo, cực nhọc, vất vả, cuộc sống tẻ nhạt, sống quẩn quanh, tối tăm.

Đọc văn : tiết 35-36-37
chuc_nguyen97
b – Cuộc sống của những kiếp người trong phố huyện :
Nhịp sống lặp đi lặp lại một cách đơn điệu, buồn tẻ, quẩn quanh, tăm tối, lầm lũi, nhẫn nhục.
Dẫu thế, họ vẫn không mất hết hi vọng và niềm tin vào cuộc sống.
 Giọng văn đều đều, chậm buồn tha thiết thể hiện niềm xót thương da diết của Thạch Lam.
Có người cho rằng : ngoài sự nghèo khổ và nhỏ bé đến tội nghiệp, những người dân nơi đây còn đang phải sống một cuộc sống tẻ nhạt quẩn quanh không tương lai, lối thoát. Em nghĩ như thế nào về nhận định này?
II/ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN:
1. Phố huyện lúc chiều tàn :
2. Phố huyện về đêm :
3.Cảnh phố huyện về khuya, khi đoàn tàu đi qua :
a. Tâm trạng hai đứa trẻ lúc đợi tàu:
- Liên và An cố thức đợi tàu với tâm trạng háo hức đợi chờ khoắc khoải.
+ Liên dù đã: “Buồn ngủ ríu cả mắt” vẫn cố thức.
+ An nằm ngủ vẫn không quên dặn chị “ Tàu đến…dậy nhé”
Lí do đợi tàu :
Để bán hàng( theo lời mẹ dặn)
Để được nhìn chuyến tàu- hoạt động cuối cùng của đêm khuya.
Đợi tàu đã trở thành một nhu cầu bức thiết về mặt tinh thần: muốn vượt ra khỏi cái tăm tối của cuộc đời.
Khát vọng được sống trong một thế giới khác tốt đẹp hơn dù chỉ trong giây lát.
Âm thanh
Con tàu
Phố huyện
Trống thu không từng tiếng một
Tiếng ếch nhái
Tiếng muỗi bay vo ve
Tiếng đàn bầu bật trong yên
lặng

Âm thanh đơn điệu,lạc
lõng, hoang vắng, buồn bã.
Còi xe lửa kéo dài
Tiếng dồn dập
Tiếng rít mạnh vào ghi
Còi rít lên
Tàu rầm rộ đi tới

=> Âm thanh mạnh mẽ,
sôi động
><
ánh sáng
Con tàu
Phố huyện
Ngọn lửa xanh biếc
Khói bừng sáng trắng
Đèn sáng trưng
Đồng và kền lấp lánh
Các cửa kính sáng
Khe sáng
Quầng sáng
Chấm nhỏ và vàng lơ lửng
Thưa thớt từng hột sáng
=>ánh sáng yếu ớt và đơn độc
=> ánh sáng mạnh, rực rỡ
><
b.Hỡnh ?nh do�n t�u:
Từ xa: tiếng xe rít, làn khói bừng sáng trắng, hành khách
ồn ào khe khẽ.
Đến gần: còi, rầm rộ đi tới, đèn sáng trưng, đồng và kền
lấp lánh, cửa kính sáng.
- Tàu qua: đi vào đêm tối, đốm than đỏ bay tung, chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng.
- Chuyến tàu đêm: biểu tượng của cuộc sống tươi đẹp, sự giàu sang, rực rỡ ánh sáng >< cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tối tăm và quẩn quanh của người dân phố huyện
Liên hồi tưởng về quá khứ:
c.Tâm trạng của nhân vật Liên
-> Con tàu đánh thức những kí ức đẹp đẽ của tuổi thơ khi gia đình Liên còn ở Hà Nội.
Liên mơ tưởng về một "thế giới khác":

=> "Thế giới khác": là một thế giới tươi sáng hơn, sôi động hơn, hạnh phúc hơn cuộc sống nghèo khổ, tù túng hàng ngày của con người phố huyện.
=> Niềm khát khao hướng tới tương lai - khát khao mơ hồ nhưng tha thiết.
Tâm trạng nhân vật Liên khi tàu đã đi qua
Liên nghĩ tới ngọn đèn con của chị Tí "chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ"
=> Chi tiết giàu sức ám ảnh, được nhắc lại nhiều lần trong tác phẩm
=> Trở thành biểu tượng cho những kiếp người nhỏ nhoi, sống lay lắt, mù tối trong đêm đen mênh mông của cuộc đời.
=> Chứng tỏ sự tự ý thức của Liên về số phận của những con người phố huyện, trong đó có chính mình.
Với Liên:
Quá khứ tươi đẹp đã mất
Hiện tại: bóng tối phủ đầy
Tương lai vẫn chỉ là một điệp khúc buồn vô vọng
Xuyên suốt tác phẩm là tâm trạng của Liên - Tâm trạng của cô gái nhỏ dịu dàng, mơ mộng, với nỗi buồn mênh mông và niềm khát khao cuộc sống hạnh phúc, sáng tươi. Tất cả cảnh vật, con người trong mắt quan sát của Liên đều hiện lên rất gần gũi, quen thuộc song nó lại nhuốm vẻ u sầu của thời thế.
- Mỗi ngày qua đi buồn tẻ nơi huyện lị nhưng Liên và em luôn chờ đến đêm để ngóng những chuyến tàu từ Hà Nội đi qua. Để hồi tưởng về quá khứ tươi sáng và ước mơ về ngày mai đổi khác.
* Tâm trạng của Liên:
? Trên nền ánh sáng và âm thanh của phố huyện nghèo n�n, hình ảnh người dân được miêu tả như thế nào trước, trong và sau khi đoàn tàu đi qua?
Trước khi tàu đến
Gia đình bác Xẩm ngồi
trên manh chiếu
Chị Tý phe phẩy đuổi ruồi
Liên, An buồn ngủ ríu mắt
Tàu đến: bác Siêu nghển cổ
Liên đánh thức em
Khi tàu đi
bác Siêu gánh hàng
đi vào làng
Chị Tý sửa soạn đồ đạc
Vợ chồng bác Xẩm
ngủ gục
An ngủ say
* Phố huyện yên tĩnh và đầy bóng tối khi
đoàn tàu đi qua.
An nhỏm dậy
Trong sáng, thơ ngây mà đã sớm thấm nỗi buồn tẻ của môi trường, của cuộc đời với niềm nhớ (Hà Nội) với ấn tượng (ngọn đèn nhà chị Tí, bếp lửa bác Siêu) và mơ ước khát khao (đợi chuyến tàu qua).
Dù rằng rất nhanh, đoàn tàu cũng như hy vọng mỗi ngày của Liên vụt qua mất song Liên không nản lòng. Đêm sau, sau nữa hai chị em vẫn mong tàu qua.
Tâm hồn hai đứa trẻ
III/TỔNG KẾT: (Ghi nhớ -SGK)
1/CHỦ ĐỀ:
Niềm xót thương đối với những kiếp sống nghèo khổ chìm khuất trong mỏi mòn tăm tối , quẩn quanh nơi phố huyện trước Cách mạng và sự trân trọng với những mong ước bé nhỏ, bình dị mà tha thiết của họ
2/ Nghệ thuật :
Cốt truyện đơn giản , nổi bật là những dòng tâm trạng chảy trôi , những cảm xúc ,cảm giác mong manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật .
- Bút pháp tương phản , đối lập
- Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng của nhân vật.
- Ngôn ngữ , hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng
- Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất trữ tình sâu lắng ./.
-Giá trị nội dung: Truyện phản ánh cuộc sống tối tăm và niềm khát khao cuộc sống tươi sáng của nhưng con người nơi phố huyện ngày xưa. Truyện vừa có giá trị hiện thực vừa có giá trị nhân đạo. Ngòi bút của Thạch Lam hướng về những người nghèo khổ trong cuộc sống tối tăm thể hiện tình cảm nồng hậu sâu kín của nhà văn.
- Giá trị nghệ thuật: Đây là tác phẩm tự sự giàu chất thơ. Nghệ thuật tương phản khi tả cảnh vật cùng với cánh khai thác nội tâm tinh tế, giọng văn đầy cảm thương.
-Lưu ý: Không gian thực và không gian nghệ thuật. Cái thực của cuộc sống và cái thăng hoa trong tâm tưởng nhờ khát vọng, ước mơ.
----------------------------------------------------------------
1
2
3
4
1
2
3
4
*
Câu 1. ( 7 chữ cái ) Đây là nét đặc sắc trong giọng văn của Thạch Lam ?
Câu 2. ( 14 chữ cái )Điền vào dấu ( ... ) : Truyện ngắn Hai đứa trẻ có sự hoà quyện hai yếu tố hiện thực và ....
Câu 3. ( 13 chữ cái ) Tên tập truyện ngắn gồm 12 tác phẩm ra đời năm 1938 ?
Câu 4. (8 chữ cái )Tên của phố huyện đã trở thành không gian nghệ thuật trong nhiều sáng tác của Thạch Lam ?
TK.( 7 chữ cái ) Đây là biểu tượng của ước mơ, của khát khao hạnh phúc và những điều tốt đẹp trong cuộc sống.
TK
ĐI TÌM ẨN SỐ
Đọc văn : HAI ĐỨA TRẺ Thạch Lam