Kiểm tra bài cũ
? Nêu đặc điểm hình thức, chức năng của câu phủ
định?
? Đặt hai câu phủ định ( trong đó có một câu phủ
định miêu tả và một câu phủ định bác bỏ ).

Kiểm tra bài cũ
- Câu phủ định là câu có những từ ngữ phủ định như: không, chẳng,
chả, chưa, không phải (là), chẳng phải (là), đâu có phải (là), đâu (có).
-Câu phủ định dùng để:
+ Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính chất, quan hệ nào
đó (câu phủ định miêu tả).
Ví dụ: Nga không đi học.
+ Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định bác bỏ).
Ví dụ: Không phải ! Nga đi học.

Hoa: Mình
còn xem có
bận gì không
đã

Lan: Chủ
nhật đến nhà
mình chơi
nhé?

2

Huệ: Thôi, bận thì
để hôm khác, đến
nhé, tụi mình chờ
đấy!
e

3

Hoa: Thôi
được, mình sẽ
4
đến!

1
HÀNH ĐỘNG
NÓI

I. Tìm hiểu chung
1. Hành động nói là gì ?
a. Ví dụ:
Xác định đâu là
- Mục đích:
lờiđuổi
của khéo
nhânThạch
vật Sanh
để cướp công.
Lí Thông ?
- Thực hiện mục đích của mình
bằng lời nói.
=> Hành động nói.

Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng
gọi cửa. Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện
về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi
Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết
chằn tinh, chúng mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông
bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em
giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ
nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có
chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ
giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc
đa, kiếm củi nuôi thân.
( Thạch Sanh)

Bài tập nhanh

A. Cậu vừa đi du lịch về đấy à?
B. Gật đầu.
C. Có vui không?
D. Lắc đầu.
Em hãy cho biết đoạn văn trên có những hành động nói nào?
Có hành động hỏi và hành động gật đầu, lắc đầu ( xác nhận và bác bỏ).
=> Như vậy hành động nói có thể diễn ra bằng lời nói tương ứng với các
kiểu câu, cũng có thể bằng cử chỉ, điệu bộ, nhưng dạng điển hình của hành
động nói vẫn là bằng lời nói.

Bài 2: Quan sát tình huống sau và lựa chọn cách ứng xử sao cho phù hợp, giải thích.
A: Anh ơi, đường ra bến xe đi lối nào hở anh?
B: ?
B: Có thể ứng xử như sau:
(1) B cứ việc đi không nói gì cả (là không trả lời A).
(2) B nói: Xin lỗi, tôi cũng không biết anh ạ.
(3) B nói: Anh đến chỗ ngã ba kia, rẽ phải đi bộ một ki-lô-mét là đến.
* Nhận xét:
- Trường hợp (1): B không cộng tác với A (vì không nghe thấy hoặc không muốn trả lời).
- Trường hợp (2): B có cộng tác nhưng vốn hiểu biết không đủ để đáp ứng cho A ( A mắc lỗi vì
chọn không đúng đối tượng để hỏi ).
- Trường hợp (3): B thỏa mãn việc cung cấp thông tin cho A (hành động nói đạt được mục đích ).
* Lưu ý: Để hành động nói đạt được mục đích nhất định, khi thực hiện hành động nói cần chú ý:
- Đối tượng, hoàn cảnh giao tiếp.
- Vốn biết và khả năng suy đoán của người nghe có đủ để tiếp nhận lời của người nói hay không.

I. Tìm hiểu chung
1. Hành động nói là gì ?
a. Ví dụ: ( SGK/ 62 )
- Mục đích: đuổi khéo Thạch
Sanh để cướp công.
- Thực hiện mục đích của mình
bằng lời nói.
=> Hành động nói.
b. Ghi nhớ 1: ( SGK/ 62 )
2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )

Lời của Lý Thông

Mục đích

(1) Con trăn ấy là của vua
nuôi đã lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không
khỏi bị tội chết.

trình bày

đe doạ

(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa
sáng em hãy trốn đi ngay đi.

(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

điều khiển

hứa hẹn

? Xác định mục đích trong các hành động

nói của Lí Thông ?

I. Tìm hiểu chung
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
- (1) Trình bày
- (2) Đe doạ
- (3) Hứa hẹn
- (4) Điều khiển

Lời của Lý Thông

Mục đích

(1) Con trăn ấy là của vua
nuôi đã lâu.
(2) Nay em giết nó, tất không
khỏi bị tội chết.

trình bày

đe doạ

(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa
sáng em hãy trốn đi ngay đi.

(4) Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

điều khiển

hứa hẹn

? Xác định mục đích trong các hành động

nói của Lí Thông ?

2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1 ( Sgk/62)
- (1) Trình bày
- (2) Đe doạ
- (3) Hứa hẹn
- (4) Điều khiển

* Ví dụ 2 (Sgk/63)

? Chỉ ra các hành
động nói trong đoạn
trích sau và cho biết
mục đích của mỗi
hành động ?

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám
mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con
bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên
tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
(...) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó
con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế
mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im.
Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch
nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư ? U không cho con ở
nhà nữa ư ? Khốn nạn thân con thế này ! Trời
ơi !...
( Ngô tất Tố, Tắt đèn)

2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1 ( Sgk/62)
- (1) Trình bày
- (2) Đe doạ
- (3) Hứa hẹn
- (4) Điều khiển

* Ví dụ 2 (Sgk/63)

? Chỉ ra các hành
động nói trong đoạn
trích sau và cho biết
mục đích của mỗi
hành động ?

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám
mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con
bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên
tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
(...) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó
con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế
mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im.
Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch
nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư ? U không cho con ở
nhà nữa ư ? Khốn nạn thân con thế này ! Trời
ơi !...
( Ngô tất Tố, Tắt đèn)

2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1 ( Sgk/62)
- (1) Trình bày
- (2) Đe doạ
- (3) Hứa hẹn
- (4) Điều khiển

* Ví dụ 2 (Sgk/63)

? Chỉ ra các hành
động nói trong đoạn
trích sau và cho biết
mục đích của mỗi
hành động ?

Hành động nói

Mục đích

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

hỏi

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn
Đoài.
- U nhất định bán con đấy ư? ...
- Khốn nạn thân con thế này !
- Trời ơi ! …

báo tin
hỏi
bộc lộ cảm
xúc

2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1 ( Sgk/62)
- (1) Trình bày
- (2) Đe doạ
- (3) Hứa hẹn
- (4) Điều khiển

* Ví dụ 2 (Sgk/63)

? Chỉ ra các hành
động nói trong đoạn
trích sau và cho biết
mục đích của mỗi
hành động ?

Hành động nói

Mục đích

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

hỏi

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn
Đoài.
- U nhất định bán con đấy ư? ...
- Khốn nạn thân con thế này !
- Trời ơi ! …

báo tin
hỏi
bộc lộ cảm
xúc

2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp
* Ví dụ 2 (Sgk/63)

Hành động nói

Mục đích

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

hỏi

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn
Đoài.
- U nhất định bán con đấy ư? ...
- Khốn nạn thân con thế này !
- Trời ơi ! …

báo tin
hỏi
bộc lộ cảm
xúc

I. Tìm hiểu chung
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói
thường gặp

? Hãy liệt kê các kiểu
hành động nói mà em
biết qua phân tích ví
dụ ?

Hành động nói

Mục đích

Hành động hỏi

Hỏi, rủ rê

Hành động trình bày

Thông báo, nêu ý
kiến, tả, kể …

Hành động điều khiển

Yêu cầu, đề nghị, đe
dọa, thách thức

Hành động hứa hẹn

Hứa hẹn

Hành động bộc lộ
cảm xúc

Bộc lộ cảm xúc

Bài 1. Trần quốc Tuấn viết “Hịch tướng sĩ” nhằm mục

II. Luyện tập
Bài 1

đích gì? Xác định mục đích của hành động nói thể hiện
ở một câu trong bài hịch và vai trò của câu ấy đối với
việc thực hiện mục đích chung.
- Trần Quốc Tuấn viết “Hịch tướng sĩ” nhằm mục
đích khích lệ tướng sĩ học tập “Binh thư yếu lược” và
lòng tự tôn dân tộc.

Nêu yêu câu
của bài tập 1?

- Câu văn thể hiện mục đích của hành động nói: “Nếu
các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời dạy bảo
của ta, thì phải đạo thần chủ; nhược bằng khinh bỏ
sách này, trái lời dạy bảo của ta, tức là kẻ nghịch
thù”.

Bài 2. Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi
hành động nói trong những đoạn trích dưới đây.
a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang.
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng
xem ý vẫn còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi dâu thì trốn. Chứ cứ nằm
đấy, chốc nữa họ vào thức sưu, không có, họ lại đánh
trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một
trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo
nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn
suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người
ta sắp sửa kéo vào rồi đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

b. Lê thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn.
Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công,
cùng với thanh gươm thần này để báo đền tổ quốc !
( Sự tích hồ Gươm )
c. Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong. […]
- Thế nó cho bắt à ?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau,
ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái
miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
- Khốn nạn…Ông giáo ơi ! …Nó có biết gì đâu ! Nó thấy tôi
gọi về thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm.
Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà, ngay đằng sau nó,
tóm lấy hai cẳng sau nó dốc ngược nó lên.
( Nam
Cao, Lão Hạc )

Bài 2. Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi
hành động nói trong những đoạn trích dưới đây.
a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang.
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ nhà cháu đã tỉnh táo như thường.
Nhưng xem ý vẫn còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn
mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi dâu thì trốn. Chứ cứ
nằm đấy, chốc nữa họ vào thức sưu, không có, họ
lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu
lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn
hồn.
- Vâng cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo
nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn
suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa
người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.

b. Lê thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn.
Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh
công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền tổ quốc !
( Sự tích hồ Gươm )
c. Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo
ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong. […]
- Thế nó cho bắt à ?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với
nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một
bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão
hu hu khóc…
- Khốn nạn…Ông giáo ơi ! …Nó có biết gì đâu ! Nó
thấy tôi gọi về thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho
nó ăn cơm. Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà,
ngay đằng sau nó, tóm lấy hai cẳng sau nó dốc ngược
nó lên

II. Luyện tập

Hành động nói

Mục đích

Bài 1.

Cảm ơn cụ ...mỏi mệt lắm.

Cảm ơn

- Trần Quốc Tuấn viết “Hịch tướng sĩ” nhằm

Nhưng xem ý … mỏi mệt lắm.

Trình bày
Tiếp nhận

mục đích khích lệ tướng sĩ học tập “Binh thư
yếu lược” và lòng tự tôn dân tộc.

Vâng, cháu cũng...như cụ.

Nhưng để cháo nguội … cái đã. Trình bày
cảm xúc
Nhịn suông … còn gì.

- Câu văn thể hiện mục đích của hành động nói:
“Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo
lời dạy bảo của ta, thì phải đạo thần chủ;
nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo

Hành động nói

Mục đích

Bác trai đã khá rồi chứ?

Hỏi

Này, bảo bác ấy .. thì trốn.

Điều khiển

Chứ cứ nằm đấy … thì khổ.

cảm xúc

của ta, tức là kẻ nghịch thù”.
Người ốm rề rề như ... hoàn hồn.
Bài 2: Chỉ ra các hành động nói và mục đích Thế thì phải giục ... rồi đấy!
của mỗi hành động nói trong những đoạn
trích dưới đây.

cảm xúc
Điều khiển

Mục đích

Hành động nói
Đây là trời có ý...làm việc lớn.
Chúng tôi nguyện...tổ quốc!

Trình bày
Hứa hẹn

Hành động nói

- Cậu vàng đi đời rồi , ông giáo ạ!”
- Bán rồi, họ vừa bắt xong”
Khốn nạn…Ông giáo ơi !
Nó có biết gì đâu! …. nó lên

Mục đích

Báo tin
Bộc lộ cảm xúc
Trình bày

Hành động nói
- Cụ bán rồi ?
- Thế nó cho bắt à ?

Mục đích
Hỏi

Bài 3: Xác định kiểu hành động nói được thực hiện trong câu chứa từ “hứa”.
- Anh phải hứa với em không bao giờ để
chúng ngồi cách xa nhau.

Hành động điều khiển

- Anh hứa đi.

Hành động điều khiển

- Anh xin hứa.

Hành động hứa

NHỮNG KIẾN THỨC CẦN NHỚ

KHÁI NIỆM HÀNH
ĐỘNG NÓI

Hành
động hỏi

Hành động
điều khiển

CÁC KIỂU HÀNH ĐỘNG NÓI

Hành động
hứa hẹn

Hành động
trình bày

Hành động bộc lộ
cảm xúc