châu chấu đá xe
Đàn gảy tai trâu
Khỉ ho cò gáy
Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược
Bút sa gà chết
Cốc mò cò sơi
Đồng cam cộng khổ
Bình chân như vại
Cãi chày cãi cối
Đủ lông, đủ cánh
Giận cá chém thớt
HÀNH ĐỘNG NÓI
(Tiếp theo)
Nội dung bài học
Khái niệm hành động nói
Một số kiểu hành động nói thường gặp
Các cách thực hiện hành động nói
HÀNH ĐỘNG NÓI
I. CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk -Tr70
(?) Xét về mục đích nói, các câu sau thuộc kiểu câu gì? Xác định mục đích nói cụ thể của từng câu?
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
2. Nhận xét: (1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trình bày
Yêu cầu
Trình bày
Trình bày
Yêu cầu
Trực tiếp
Gián tiếp
Trực tiếp
Trực tiếp
Gián tiếp
3. Ghi nhớ
I- CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp).
Bảng trình bày quan hệ giữa các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán, trần thuật với những kiểu hành động nói.
+
+
+
+
-
-
-
-
-
Kiểu hành
động nói
Kiểu câu
II- LUYỆN TẬP
Bài tập 1: Hành động nói sau được dùng theo cách trực
tiếp hay gián tiếp. Hãy nêu rõ tác dụng của cách dùng này?
“ Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng ….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)
“ Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng ….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)
- Cách dùng gián tiếp (dùng câu trần thuật để thực hiện mục đích bộc lộ cảm xúc)
- Tác dụng:
+ Lời di chúc được bộc bạch như những lời tâm sự của Bác với mọi người
+ Giúp ta cảm nhận được tấm lòng yêu nước thương dân hết mực, đặc biệt tình yêu thương của Bác dành cho các cháu thiếu niên nhi đồng.
“ Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng ….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)
- Cách dùng gián tiếp (dùng câu trần thuật để thực hiện mục đích bộc lộ cảm xúc)
- Tác dụng:
+ Giúp ta cảm nhận được tấm lòng yêu nước thương dân hết mực và tình yêu thương của Bác dành cho các cháu thiếu niên nhi đồng.
DẾ CHOẮT
- Song anh có cho phép em mới dám nói...
- Anh đã nghĩ thương em như thế hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang...
* Bài tập 3 (sgk): Tìm các câu có mục đích cầu khiến
DẾ MÈN
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
-Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.
 Yếu đuối => Lời nói nhã nhặn, mềm mỏng, khiêm tốn
Ỷ thế => Giọng điệu ra lệnh, ngạo mạn, hách dịch.
HÀNH ĐỘNG NÓI
Các kiểu hành động nói thường gặp
Cách thực hiện
Khái niệm
Trực tiếp
Gián tiếp
Là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định
Bộc lộ cảm xúc
Hứa hẹn
Bộc lộ cảm xúc
Cầu khiến, đe dọa, thách thức
Hỏi
Trình bày
Báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dự đoán
TÌNH HUỐNG
TÌNH HUỐNG
Ba người bạn A, B, C ngồi cạnh nhau trong một quán phở. Có một lọ gia vị đang được đặt ở vị trí giữa B và C.
A hỏi B: - Mày có thấy hôm nay phở nấu nhạt không?
B gật đầu rồi cúi xuống ăn tiếp.
A nói với B: - Mày lấy cho tao lọ gia vị!
B đáp: - Tự đi mà lấy.
A nghĩ một hồi, quay sang nói với C: - C ơi, cậu có thể lấy giúp tớ lọ gia vị được không?
C vui vẻ đưa lọ gia vị cho A.
(?) Khi trả lời A bằng cách gật đầu thì có phải B đã thực hiện một hành động nói không? Vì sao?
(?) Khi A nói B: “Mày lấy cho tao lọ gia vị!” thì hành động nói của A với B có đạt hiệu quả giao tiếp không? Vì sao?
Cử chỉ gật đầu không phải là một hành động nói.
A thực hiện hành động điều khiển bằng kiểu câu cầu khiến (Cách dùng trực tiếp), không đạt được hiệu quả giao tiếp (B bất hợp tác).
(?) Khi A nói với C: “C ơi, cậu có thể lấy giúp tớ lọ gia vị được không?” thì A có đạt được mục đích giao tiếp không? Vì sao?
A thực hiện hành động điều khiển với C bằng kiểu câu nghi vấn (Cách dùng gián tiếp), đạt được hiệu quả giao tiếp (C vui vẻ đưa lọ gia vị cho A)
LƯU Ý
Chỉ có cách thực hiện mục đích nói bằng lời nói mới đươc gọi là hành động nói.
cần xác định rõ đối tượng giao tiếp, lựa chọn cách thực hiện hành động nói phù hợp.
Người nghe có chịu “cộng tác”.
Người nghe có vốn hiểu biết và khả năng suy đoán.
LƯU Ý
1. Có nhiều cách để thực hiện mục đích nói, trong đó có cách thực hiện bằng lời nói. Chỉ có cách thực hiện mục đích nói bằng lời nói mới đươc gọi là hành động nói.
2. Hành động nói có đạt được hiệu quả hay không phụ thuộc vào hai yếu tố:
Người nghe có chịu “cộng tác” với người nói hay không.
Người nghe có vốn hiểu biết và khả năng suy đoán để tiếp nhận lời của người nói hay không.
3. Trong quá trình giao tiếp, cần xác định rõ đối tượng giao tiếp, lựa chọn cách thực hiện hành động nói phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong giao tiếp.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
Nắm được Ghi nhớ, làm bài tập trong SGK.
Viết một đoạn hội thoại 8-10 câu (chủ đề tự chọn) trong đó có sử dụng các kiểu hành động nói vừa học (chú thích rõ).
Chuẩn bị bài: Viết đoạn văn trình bày luận điểm