BÀI 35
HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

Suy thận là hiện
tượng thận bị suy
giảm chức năng.

CHẠY
THẬN

Người bị suy thận giai đoạn cuối nếu
muốn duy trì sự sống sẽ cần phải chạy
thận hoặc ghép thận. Em hãy giải thích

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết

Môi trường

Môi trường
O2

O2
Chất
dinh
dưỡng
đã hấp
thụ

Thức ăn, nước,

CO2

TẾ BÀO

Hoạt động Trao Đổi
Chất

Muối khoáng

CƠ THỂ

Các chất
thải

CO2
Phân
Nước tiểu

CHẤT CẦN THIẾT CHO TẾ BÀO
TRAO ĐỔI CHẤT CỦA TẾ BÀO
CHẤT CẶN BÃ, DƯ THỪA

CÁC CHẤT THẢI
KHÁC

CO2

90%
Phổi

Nước
Tiểu

Thận
MÔI TRƯỜNG NGOÀI
HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT

10%
Mồ Hôi

Da

CH 1: Quá trình bài tiết có các cơ quan tham gia chủ yếu
nào?. Nêu sản phẩm thải chủ yếu qua các cơ quan tham gia
đó?
CH 2: Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các
chất thải hòa tan trong máu.

CH 1: Nêu sản phẩm thải chủ yếu qua phổi, thận, da?
Sản phẩm thải
chủ yếu
Khí
Carbondioxide
Nước tiểu

Cơ quan bài tiết
chủ yếu
Phổi
Thận
Da

Mồ hôi
CH 2: Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các
chất thải hòa tan trong máu.
- Thận thải 90% sản phẩm thải hòa tan trong máu.

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết

- Quá trình bài tiết có các cơ quan
tham gia chủ yếu là phổi (thải khí
cacbon dioxide), da (thải mồ hôi),
thận (lọc máu thải nước tiểu).
Trong đó, thận thải tới 90% sản
phẩm bài tiết nên có vai trò rất
quang trọng

PHIẾU HỌC TẬP 1
Em hãy xác định những câu đúng khi nói về hoạt
động bài tiết của cơ thể người và khoanh tròn vào
số thứ tự câu đó.
1. Cơ quan bài tiết chủ yếu là phổi, thận, da.
2. Da đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các
chất thải hòa tan trong máu.
3. Các sản phẩm bài tiết phát sinh từ hoạt động
trao đổi chất của tế bào và hoạt động tiêu hóa
đưa vào một số chất quá liều lượng (thuốc, ion,
cholesteron…)
4. Bài tiết giúp cơ thể thải loại các chất dư thừa
và độc hại để duy trì tính ổn định của môi trường

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết

- Hệ bài tiết có chức năng lọc
và thải ra môi trường ngoài các
chất thải, chất dư thừa, chất
độc, giúp duy trì môi trường
trong cơ thể, đảm bảo cho các
hoạt động sống diễn ra bình

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
2/ Cấu tạo của hệ bài tiết

Nêu cấu tạo của
hệ bài tiết

Hệ bài tiết nước tiểu nằm ở trong khoang bụng

Nang cầu thận
Cầu thận

2Thận trái
Thận phải
1

Động mạch đến
Động mạch đi

Ống dẫn
nước tiểu 3

Ống thận

Bóng đái 4

D. Nang cầu thận và cầu thận phóng to

Ống đái 5
A. Các cơ quan của hệ bài tiết nước tiểu

Nang cầu thận
và cầu thận

ống thận

Phần tủy
Phần vỏ

Phần
vỏ

Bể thận
Ống dẫn
nước tiểu

B. Lát cắt dọc thận

Ống góp

Phần
tuỷ

C. Một đơn vị chức năng của thận

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
2/ Cấu tạo của hệ bài tiết
- Hệ bài tiết nước tiểu gồm: Hai quả thận,
ống dẫn nước tiểu, bóng đái, ống đái.
- Thận gồm phần vỏ và phần tủy. Mỗi quả
thận có khoảng 1 triệu đơn vị chức năng
(Nephron) để lọc máu và hình thành nước
tiểu.

THẢO LUẬN
1. Trong hệ bài tiết nước tiểu, cơ quan nào đóng vai
trò quan trọng nhất? Vì sao?

Hai quả thận, vì thận có chức năng lọc máu
………………………………………………………………………………
và hình thành nước tiểu.
………………………………………………………………………………
……………………..
2. Vì sao cần ghép/chạy thận để cứu sống bệnh nhân

Vì thận?
thận mất khả năng lọc máu hình thành
suy

nước tiểu, chất độc sẽ tích tụ đầu độc cơ thể.
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
……………………..
Hai quả thận, vì thận có chức năng lọc máu
3.và
Tên
gọi thành
khác của
bóng
đái, ống đái là gì?
hình
nước
tiểu.
………………………………………………………………………………

I/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

Kể tên các bệnh
liên quan đến
hệ bài tiết.

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

UNG THƯ

TIỂU KHÔNG TỰ
CHỦ

Bệnh sỏi thận

Bệnh viêm cầu
thận

Bệnh suy thận

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

- Có nhiều bệnh liên quan đến hệ bài tiết nước
tiểu: Sỏi thận, viêm cầu thận, suy thận…

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
CH 1: Nêu nguyên nhân gây nên các bệnh liên quan đến hệ bài tiết nước
tiểu
Do thói quen ăn uống, sinh hoạt; do nhịn tiểu thường xuyên;
………………………………………………………………………………………
do nhiễm khuẩn.
………………………………………………………...........................................
CH 2: Đề xuất các biện pháp bảo vệ hệ bài tiết nước tiểu theo bảng 35.1
SGK.
Thói quen
Nguy cơ xảy ra
1/ Ăn quá mặn, quá chua, Hệ bài tiết làm việc qúa tải.
nhiều đường.
2/ Không uống đủ nước.
Giảm khả năng tiết nước tiểu.

Đề xuất biện pháp
 Hạn chế ăn muối, ăn quá
chua, ăn quá nhiều đường.
 Uống đủ nước hàng ngày.

3/ Nhịn đi tiểu khi buồn Tăng nguy cơ lắng sỏi trong hệ  Không nhị tiểu khi có nhu
cầu đi tiểu.
tiểu.
bài tiết nước tiểu.
4/ Không giữ vệ sinh hệ bài Tăng nguy cơ viêm nhiễm hệ  Vệ sinh cơ thể hàng ngày.
tiết nước tiểu.
bài tiết nước tiểu.
5/ Ăn thức ăn ôi thiu.

Gây độc hại cho hệ bài tiết  Không ăn thức ăn ôi thiu, hết
hạn sử dụng.
nước tiểu.

•.

Khi có những biểu hiện bệnh về thận làm thế
nào để xác định chắc chắn có mắc bệnh hay
không?

Siêu âm

Xét nghiệm nước tiểu

Vì sao người bị bệnh thận được bác sĩ khuyên
•.
nên tránh sử dụng thực phẩm đóng hộp, thịt đã
qua chế biến (xúc xích, thịt nguội…)

Vì đồ hộp chứa
hàm lượng
natri cao, thịt
đã qua chế biến
chứa muối,
chất bảo quản.

•.

Kể tên 1 số loại thức ăn/thức uống tốt cho thận.

•.

Kể tên 1 số loại thức ăn/thức uống tốt cho thận.

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT
- Nguyên nhân: do nhiễm khuẩn; thói quen ăn
uống, sinh hoạt không lành mạnh.
- Để bảo vệ hệ bài tiết nước tiểu cần:
+ Thường xuyên giữ vệ sinh cơ thể cũng như
vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu
+ Khẩu phần ăn uống hợp lý
+ Khi muốn đi tiểu thì nên đi ngay, không nên
nhịn lâu.

III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP
THẬN NHÂN TẠO
Hãy nghiên cứu thông tin
SGK trang 148, quan sát
H35.2-3, thảo luận nhóm 5
phút hoàn thành nhiệm vụ
sau:

thay thể vào đúng vị trí đó 1 quả thận mới, khỏe mạnh. Em hãy
quan sát H35.2 cho biết ý kiến của bạn Lan có đúng không? Tại
sao?
………………………………………………………………………………………
………………….
……………………………………….........................................................
-............
Ý kiến của bạn Lan chưa đúng, thông thường bác sĩ sẽ ghép 1 quả
thận
khỏe mạnh vào cơ thể người bệnh, 2 quả thận của người bệnh
........................................................................................................
vẫn
..... được giữ lại. Một số trường hợp phải cắt bỏ 1 hoặc 2 thận bệnh
lý
nếu thận đa nang quá to hoặc viêm mãn tính nặng.
........................................................................................................
.....

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

CH 2: Sử dụng các từ/cụm từ sau: động mạch,
động chất thải, màng
lọc, dung dịch nhân tạo để hoàn chỉnhmạch
thông
màng tin
lọcvề chạy thận
nhân tạo.
dung dịch nhân
Máu của người bệnh được bơm từ (1) ……………………….
vào
tạo
thận nhân tạo. Thận
chất nhân
thải tạo có hệ thống (2) ……………….....
chứa máu người bệnh với áp lực lớn. Bên ngoài màng lọc là (3)

Kỳ tích quả thận ghép sống gần 30 năm

Hơn 1.100 ca ghép thận được thực hiện tại Bệnh
viện Chợ Rẫy trong 30 năm

Quy trình ghép
thận

Ghép thận

Những quả thận được các nhà khoa học “sản xuất” bằng phương
pháp in 3D tại Australia đang hứa hẹn nhiều hy vọng cho những
bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối khi có thể được cấy ghép
thận nhân tạo thay vì sẽ phải xếp hàng chờ được hiến tạng.

Lần đầu tiên trên thế giới, các bác sĩ của Bệnh
viện thành phố Belfast (Ireland) đã sử dụng mô
hình thận in 3D để trợ giúp cho cuộc phẫu thuật
ghép thận cứu sống cô gái bị suy thận nặng giai
đoạn cuối.

Hiến 1 quả thận có ảnh hưởng tới
sức khoẻ không?

Cho đi là còn mãi

III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP
THẬN NHÂN TẠO
- Khi thận bị suy giảm chức năng, không có khả
năng phục hồi thì bệnh nhân chỉ sống được nhờ
vào ghép thận, chạy thận.