KHỞI ĐỘNG
Tại sao nói dầu mỏ là nguồn tài nguyên thiên nhiên không tái tạo ?

Dầu mỏ là nguyên liệu hóa thạch,
phải mất hàng triệu năm để tạo ra
và lượng tiêu thụ đang diễn ra
nhanh hơn tốc độ được tạo thành

BÀI 7
NGUỒN GỐC THÀNH
PHẦN VÀ PHÂN LOẠI
DẦU MỎ
DẠNG CƠ BẢN

NỘI DUNG
BÀI HỌC

01

Nguồn gốc dầu mỏ

02

Thành phần dầu mỏ

03

Phân loại dầu mỏ
6

PHẦN I
NGUỒN GỐC
CỦA DẦU MỎ

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Đọc mục I Sách giáo khoa, quan sát video và thực hiện yêu cầu
Dựa vào video và kiến thức em
biết, hãy cho biết:
 Dầu mỏ được hình thành như
thế nào ?
 Sản lượng dầu mỏ hiện nay
còn nhiều hay không ? Lí do ?

1

Sự tích tụ các chất hữu cơ ban đầu và
biến đổi thành dầu và khí
Theo giả thiết về nguồn gốc hữu cơ, quá trình hình thành dầu và khí
là quá trình lâu dài và liên tục

Các chất hữu cơ trong xác động thực vật là tiền chất tạo thành dầu mỏ

Các loài thực vật phù du rất nhỏ,
số lượng nhiều đóng vai trò chủ
đạo để tạo ra dầu và khí

Các vi sinh vật phân hủy xác
động thực vật tạo thành lớp
trầm tích ở đáy biển

Dầu được sinh ra rải rác trong
lớp đá trầm tích, thẩm thấu
qua tầng đá và tập hợp lại
thành các khối đá rỗng, xốp.

2

Sự hình thành dầu mỏ và khí thiên nhiên

Qua thời gian, một phần dầu chuyển thành khí do quá trình
cracking dưới tác dụng của nhiệt độ, áp suất, chất xúc tác.

Giải thích vì sao các mỏ dầu nằm càng
sâu trong lòng đất, càng chứa nhiều
khí hơn và chứa nhiều methane hơn ?
Càng đi sâu vào trong lòng đất thì nhiệt độ và áp
suất càng cao, quá trình cracking xảy ra càng mạnh
hơn các hydrocarbon phân tử lớn chuyển thành các
phân tử nhỏ hơn (khí) dầu sinh ra nhẹ hơn và sinh
ra nhiều khí và methane hơn
là
e
n
a
h
t
Me
bon
r
a
c
o
r
hyd
ất
h
n
n
ề
b

PHẦN II
THÀNH PHẦN
CỦA DẦU MỎ

1

Các hợp chất hydrocarbon
Trong dầu mỏ, chủ yếu gồm 3 nhóm chính

Alkane (hay còn
gọi là paraffin)

Cycloalkane (còn
gọi là naphthene)

Arene (còn gọi là
aromate)

2

Các hợp chất phi hidrocarbon

Những hợp chất phi hydrocarbon là các hydrocarbon mà trong mạch
carbon chứa các dị tố N, S, O, kim loại
Các hợp
chất chứa
Nitrogen

Các hợp
chất chứa
Sulfur
Các hợp
chất chứa
Oxygen

Nhựa và
asphaltene
Vết kim
loại trong
dầu mỏ

Tại sao dầu mỏ có hàm
lượng phi hydrocarbon
thấp thường có giá trị cao
trong chế biến dầu mỏ?
Dầu mỏ có hàm lượng phi hydrocarbon
thấp lượng hydrocarbon trong dầu mỏ
cao năng suất tạo ra các chế phẩm tử
dầu mỏ cao. Vì vậy có giá trị cao trong
chế biến dầu mỏ.

PHẦN III
PHÂN LOẠI
DẦU MỎ

1

Phân loại theo thành phần hóa học
Phân loại dầu mỏ theo
“họ HYDROCARBON”

Trong dầu mỏ,
hydrocarbon là thành
phần chủ yếu, quan
trọng và quyết định đặc
tính của dầu mỏ

1

Phân loại theo thành phần hóa học

Dựa vào hàm lượng sulfur ở dạng H2S có trong dầu, dầu mỏ phân
thành hai loại:

DẦU CHUA

Hàm lượng
H2S > 3,7 mL/L dầu.

DẦU NGỌT

Hàm lượng
H2S < 3,7 mL/L dầu.

2

Phân loại theo tính chất vật lý
Phân loại dựa
vào tỉ trọng

Phân loại theo
chỉ số API

Dầu nhẹ (giàu paraffin)
Dầu nặng (giàu arene)
Dầu nhẹ:
API > 31,1
Dầu trung bình:
API từ 23,3 - 31,1
Dầu nặng:
API từ 10 - 23,3
Dầu rất nặng:
API < 10

2

Phân loại theo tính chất vật lý
Tại sao dầu nhẹ có giá trị hơn dầu nặng? Tại sao dầu
mỏ Bạch Hổ của Việt Nam có giá trị kinh tế cao ?

Dầu nhẹ có giá trị hơn dầu nặng vì:
Dầu càng nhẹ, nghĩa là dầu mỏ
nhiều paraffin (alkane) thì màu
càng sáng, tỉ trọng càng nhỏ

Dầu càng nặng, tức giàu arene và
các hợp chất dị vòng chứa S, N thì
màu càng sẫm và tỉ trọng càng lớn

Dầu nhẹ chế biến nhận được nhiều xăng, nhiên liệu phản lực và diesel

Dầu mỏ Bạch Hổ của Việt Nam có giá trị kinh tế cao vì:

 Dầu Bạch Hổ là loại dầu trung bình nhẹ có tỉ
trọng là 0,8313 và 36,60 API, là dầu paraffin và
là một trong những loại đầu sạch chứa ít tạp
chất sulfur và các kim loại nặng (V, Ni).
 Hàm lượng sulfur trong dầu thô Bạch Hổ là
0,03 – 0,05%.
 Hàm lượng V và Ni trong dầu Bạch Hổ là 0.09
và 2.64 ppm.

Giàn PK-21, Mỏ Bạch Hổ (Vũng Tàu)

Trong giao thương quốc tế, thông số vật lý API
(là chỉ số đo mức độ nặng hoặc nhẹ của dầu mỏ dạng lỏng
so với nước) thường được sử dụng để phân loại dầu mỏ

Một số nước trên thế giới có phần lớn các
giếng dầu năm trên đất liền và tương đối nông:

MỸ

NGA

KHU VỰC TRUNG ĐÔNG

BÀI TẬP
CỦNG CỐ

Câu 1. Trong tự nhiên, dầu mỏ có ở đâu ?

A

B

C

D

Trong
lòng đất

Trong khí
methane

Trên khí
quyển

Trong
lòng biển

Câu 2. Thành phần chính của dầu mỏ là:

A
Benzene

B
Các dẫn xuất
hydrocarbon

C

D

Các
hydrocarbon

Các dẫn
xuất chứa
oxygen của
hydrocarbon

Câu 3. Mỏ dầu thường có bao nhiêu lớp ?

A
1 lớp

B
2 lớp

C

D

3 lớp

4 lớp

Câu 4. Cracking dầu mỏ để thu được

A

B

Dẫn xuất
halogen của
hidrocarbon

Hợp chất
carbonyl

C

D

Hỗn hợp gồm
Hỗn hợp gồm
nhiều
nhiều
hydrocarbon có hydrocarbon có
phân tử khối
phân tử khối
lớn hơn
nhỏ hơn

Câu 5. Để dập tắc đám cháy nhỏ do xăng dầu, ta sẽ:

A
Phun nước
vào ngọn lửa

B
Phủ cát
vào ngọn lửa

C
Thổi oxi
vào ngọn lửa

D
Phun dung
dịch NaCl
vào ngọn lửa

Câu 6. Thành phần chủ yếu của mỏ khí thiên nhiên:

A

B

Acetilene

Phenol

C
Etilene

D
Methane

TỔNG KẾT NỘI DUNG
NGUỒN GỐC, THÀNH PHẦN VÀ
PHÂN LOẠI DẦU MỎ
NGUỒN GỐC

Dầu mỏ được hình thành từ xác động thực vật sau quá
trình biến đổi phức tạp trong thời gian rất dài dưới tác
động của vi khuẩn nhiệt độ, áp suất và các chất xúc tác
có sẵn trong lòng đất
HỢP CHẤT HYDROCARBON

THÀNH PHẦN HÓA HỌC

PHÂN LOẠI

HỢP CHẤT PHI HYDROCARBON

Theo thành phần hóa học
Theo tỉ trọng API

Paraffinic
Aromatic
Naphthenic

BUỔI HỌC
KẾT THÚC
Hướng dẫn về nhà
- Xem lại bài
- Chuẩn bị bài 8