Bài 4: SỨC SỐNG CỦA SỬ
THI
( 9 tiết)

1/ Em đã biết gì về thể loại
sử thi? Hãy kể tên một số
văn bản thuộc thể loại sử
thi mà em đã đọc?

Các yếu tố sử thi như nhân vật,

2/ Khi đọc một văn bản thuộc thể loại sử thi

không gian, thời gian, lời kể, cốt

em nghĩ mình cần quan tâm đến những yếu

truyện, cảm hứng chủ đạo,…

tố nào? Vì sao?

NHÀ NGHIÊN CỨU SỬ
THI

Em hãy thảo luận và hoàn thành vào
Phiếu học tập 1 để cung cấp những
kiến thức một cách trọn vẹn đến
người đọc sử thi.

1. Khái niệm: Sử thi (anh hùng ca) là thể loại tự sự
dài, dung lượng đồ sồ, ra đời vào thời cổ đại.
2. Cốt truyện: Cốt truyện của sử thi xoay quanh những
biến cố trọng đại liên quan đến vận mệnh của toàn thể
cộng đồng như chiến tranh hay công cuộc chinh phục
thiên nhiên để ổn định và mở rộng địa bàn cư trú.
3. Nhân vật sử thi: Nhân vật sử thi là người anh hùng
đại diện cho sức mạnh, phẩm chất lí tưởng và khát
vọng chung của cộng đồng.

4. Không gian sử thi: Không gian sử thi kì vĩ, cao rộng,
mang tính cộng đồng, có thể bao quát cả thế giới thần linh
và con người.
5. Thời gian sử thi: Thời gian sử thi là quá khứ thiêng
liêng, thuộc về một thời đại xa xưa được cộng đồng
ngưỡng vọng.
6. Lời kể trong sử thi: Lời kể trong sử thi thành kính,
trang trọng; nhịp điệu chậm rãi; trần thuật tỉ mỉ, lặp đi
lặp lại những từ ngữ khắc họa đặc điểm cổ định của nhân
vật, sự vật, thường xuyên sử dụng thủ pháp so sánh trùng
điệp, Lời người kể chuyện và cả lời nhân vật nhiều khi
mang tính khoa trương, cường điệu.

. Rubic đánh giá hoạt động nhóm tìm hiểu về sử thi
TIÊU CHÍ

Hình thức
(2 điểm)

CẦN CỐ GẮNG

ĐÃ LÀM TỐT

RẤT XUẤT SẮC

(0 – 4 điểm)

(5 – 7 điểm)

(8 – 10 điểm)

0 điểm

1 điểm

2 điểm

Bài làm còn sơ sài,
trình bày cẩu thả

Bài làm tương
đủ, chỉn chu

Sai lỗi chính tả

Trình bày cẩn thận

Trình bày cẩn thận

Không có lỗi chính tả

Không có lỗi chính tả

đối

đẩy

Bài làm tương đối đẩy
đủ, chỉn chu

Có sự sáng tạo

Nội dung
(6 điểm)

1 - 3 điểm

4 – 5 điểm

6 điểm

Chưa trả lơi đúng
câu hỏi trọng tâm

Trả lời tương đối đầy đủ
các câu hỏi gợi dẫn

Trả lời tương đối đầy
đủ các câu hỏi gợi dẫn

Không trả lời đủ hết
các câu hỏi gợi dẫn

Trả lời đúng trọng tâm

Trả lời đúng trọng tâm

Có ít nhất 1 –
rộng nâng cao

Có nhiều hơn 2 ý mở
rộng nâng cao

Nội dung sơ sài mới
dừng lại ở mức độ
biết và nhận diện
0 điểm

Hiệu quả nhóm
(2 điểm)

Điểm
TỔNG

Các
chưa
chẽ

thành
gắn kết

viên
chặt

Vẫn
còn
trên
2
thành
viên
không
tham gia hoạt động

2

ý

mở

Có sự sáng tạo
1 điểm

2 điểm

Hoạt động tương đối gắn
kết, có tranh luận nhưng
vẫn đi đến thông nhát

Hoạt động gắn kết

Vẫn còn 1 thành
không
tham
gia
động

viên
hoạt

Có sự đồng thuận và
nhiều
ý
tưởng
khác
biệt, sáng tạo
Toàn
bộ thành
đều
tham
gia
động

viên
hoạt

HÉC – TO

TỪ BIỆT ĂNG-ĐRO-MÁC
Trích sử thi I-li-at
( Ô-đi-xê)

GV soạn: Nguyễn Thị Ngọc Lan, THPT Giao Thuỷ B-Nam Định; Phạm Thị Duyên, THPT Hùng Thắng-Hải Phòng; Phạm Thị Huyền, THPT Nguyễn Huệ-Nam Định;
Nguyễn Thị Thu Hằng, THPT Phương Xá-Phú Thọ

KHỞI ĐỘNG

Theo dõi hình ảnh sau và
trả lời câu hỏi
1. Hình ảnh đề cập đến cuộc chiến nào? Em đã
biết những thông tin gì về cuộc chiến đó?
2. Sau khi xem một số hình ảnh, em ấn tượng
nhất về điều gì? Hãy chia sẻ với cả lớp.
3. Giả sử phải lựa chọn giữa việc thực hiện
bổn phận với cộng đồng và với gia đình, em sẽ
giải quyết tình huống ấy như thế nào?
https://youtu.be/asRorsDUjNw

MỤC TIÊU BÀI HỌC

NĂNG LỰC

KIẾN THỨC

01

Học sinh nhận biết và phân biệt

01

trong văn bản “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”.

trong văn bản như nhân vật, cốt truyện, không gian, thời

03
04

02

Học sinh nhận xét
Đặc sắc của văn hóa Hy Lạp cổ đại qua sử thi I-li-át.

Học sinh vận dụng năng lực
Ngôn ngữ để viết để thực hành viết kết nối đọc
sau bài học

Học sinh nhận xét
Nội dung bao quát của văn bản, biết phân tích các chi tiết

Tri thức đọc hiểu để tìm hiểu các yếu tố: nhân vật,
cốt truyện, không gian, thời gian, lời kể sử thi

Một số yếu tố đặc trưng của thể loại sử thi được thể hiện
gian, lời kể sử thi.

02

Học sinh vận dụng

PHẨM CHẤT

tiêu biểu trong văn bản, phân tích hình tượng người anh
hùng trong sử thi Hy Lạp

Biết trân trọng các giá trị tinh thần to

Học sinh nhận xét

lớn được thể hiện trong những sáng tác

Ảnh hưởng của sử thi I-li-át trong văn hóa của nhân loại và ý
nghĩa, giá trị của sử thi đối với đời sống đương đại

ngôn từ thời cổ đại truyền đến ngày
nay.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
MỚI

I

HI LẠP

SỬ THI HI LẠP

1. Lịch sử hình thành
Hi Lạp tiền sử
 Minoan đảo Crete
 Mycenae bán đảo Peloponese

Hi Lạp trung cổ

Đế chế La Mã
 Đông La Mã (Hi Lạp cổ)
 Tây La Mã

Hi Lạp cổ đại





Thành bang: Athens và Sparta
Khoa học, triết học, kiến trúc
Thế vận hội Olympic đầu tiên
Thần Thoại Hi Lạp

Hi Lạp hiện đại
1821 Độc lập Hi Lạp

HI LẠP CỔ ĐẠI
NGƯỜI TA KHÔNG BAO
GIỜ TẮM HAI LẦN TRÊN
MỘT DÒNG SÔNG
Heraclit
Archimedes

TÔI BIẾT RẰNG
TÔI KHÔNG BIẾT GÌ HẾT
Socrate

Archimedes

Pythagoras

HI LẠP CỔ ĐẠI

Nhà
hát
cổ
Pathernon thờ
thần
Athena
Đền
Đền
thờ
thờ
thần
thần
Biển
Zeus
Neptune
Acroplis ở
Athens

HI LẠP CỔ ĐẠI

THẾ VẬN HỘI OLYMPIC ĐẦU TIÊN

2. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HỌC
THẦN THOẠI
SỬ THI

THẦN THOẠI
HI LẠP
• Sự ra đời của các vị thần
• Trận chiến thành Troy

HOMER
TÁC GIẢ CỦA NHỮNG
CUỐN SỬ THI ĐỒ SỘ

SỬ THI
HI LẠP
ILIAD
ODYSSEY

THẦN THOẠI HI LẠP

THẦN THOẠI HI LẠP
THẦN
APHRODITE
CÂU CHUYỆN
QUẢ TÁO VÀNG

_____

THẦN HERA THẦN ATHENA

THẦN THOẠI HI LẠP

PARIS

HELEN

TRẬN CHIẾN THÀNH
TROY (TƠ ROA)

2. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HỌC
THẦN THOẠI
SỬ THI

THẦN THOẠI
HI LẠP
• Sự ra đời của các vị thần
• Trận chiến thành Troy

HOMER
TÁC GIẢ CỦA NHỮNG
CUỐN SỬ THI ĐỒ SỘ

SỬ THI
HI LẠP
ILIAD
ODYSSEY

I. Tri thức về tác giả,
tác phẩm và đoạn trích

THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm 1: tác giả và tác phẩm
Nhóm 2: truyền thuyết về cuộc
chiến tranh Tơ-roa cũng như câu
chuyện về các vị thần và những
người anh hùng trong Thần thoại Hy
Lạp

1. HOMER
Nhà thơ Hi
Lạp
Đất Ioni – Ven biển Tiểu Á
Gia đình nghèo

TK IX – VIII TCN
Tác giả sử thi
Iliad ( I – li – ad)
Odyssey (O – đi – xê)

GV soạn: Nguyễn Thị Ngọc Lan, THPT Giao Thuỷ B-Nam Định; Phạm Thị Duyên, THPT Hùng Thắng-Hải Phòng; Phạm Thị Huyền, THPT Nguyễn Huệ-Nam Định;
Nguyễn Thị Thu Hằng, THPT Phương Xá-Phú Thọ

Belinski “Thiên tài nghệ thuật của Home là
một cái lò nung qua đó những tảng quặng thô sơ
của truyền thuyết dân gian và thơ ca được nấu
chảy ra thành những thỏi vàng nguyên chất”

H
O
M
E
R

2. SỬ THI ILIAD
NHÂN VẬT CHÍNH

NỘI DUNG

NGHỆ THUẬT

Dũng sĩ Achilles (Asin)
Câu chuyện Gót chân Asin
Là bài ca về thành Tơ -roa,

15.693 câu thơ,
chia thành 24 khúc ca
gồm:

Cách kể chuyện, so sánh,
xây dựng nhân vật

3. Đoạn trích “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”

II

KHÁM PHÁ
VĂN BẢN

NHIỆM VỤ
Luật chơi: Trong thời gian 2
phút, mỗi nhóm tham gia sắp
xếp các sự kiện sao cho phù hợp
với cốt truyện của sử thi I-li-át.
Nhóm nào hoàn thành nhanh
nhất và chính xác nhất là nhóm
chiến thắng

AI NHANH HƠN?
(a) Cuộc chiến vây hãm thành Tơ-roa của quân Akê-en, tức quân Hy Lạp không phân thắng bại.

(f) Quân Tơ-roa đánh lui quân Hy Lạp.

(g) Nỗi đau thương và khát vọng trả thù thôi

(b) Héc-to giết chết Pa-tơ-rô-clơ.

thúc A-khin quay lại chiến trường, giành thế ấp

(c) Thỏa thuận về cuộc chiến tay đôi chấm dứt

đảo cho quân Hy Lạp.

chiến tranh không thành, quân Hy Lạp và quân Tơroa tiếp tục giao chiến.
(d) Héc-to ra trận, dũng cảm chiến đấu.
(e) A-khin trả lại thi hài Héc-to cho vua Pri-am khi
xúc động trước nỗi đau của người cha tới chuộc xác
con.

(h) Quân Hy Lạp giành thế áp đảo, hoàng tử
Héc -to quay vào thúc giục binh sĩ, khẩn cầu nữ
thần A –tê - na. Chàng ghé về nhà thăm vợ con.
(i) A-khin giết chết Héc-to, kéo xác chàng
quanh thành.

ĐÁP ÁN AI NHANH HƠN?
1 - (a) Cuộc chiến vây hãm thành Tơ-roa
của quân A-kê-en, tức quân Hy Lạp không
phân thắng bại.
6 - (b) Héc-to giết chết Pa-tơ-rô-clơ.

5 - (f) Quân Tơ-roa đánh lui quân Hy Lạp.
7 - (g) Nỗi đau thương và khát vọng trả
thù thôi thúc A-khin quay lại chiến trường,
giành thế ấp đảo cho quân Hy Lạp.

2 - (c) Thỏa thuận về cuộc chiến tay đôi

3 - (h) Quân Hy Lạp giành thế áp đảo,

chấm dứt chiến tranh không thành, quân Hy

hoàng tử Héc-to quay vào thúc giục binh sĩ,

Lạp và quân Tơ-roa tiếp tục giao chiến.

khẩn cầu nữ thần A-tê-na. Chàng ghé về

4 - (d) Héc-to ra trận, dũng cảm chiến đấu.
9 - (e) A-khin trả lại thi hài Héc-to cho vua
Pri-am khi xúc động trước nỗi đau của người
cha tới chuộc xác con.

nhà thăm vợ con.
8 - (i) A-khin giết chết Héc-to, kéo xác
chàng quanh thành.

2.1. Biến cố đặc trưng của sử thi I-li-át qua đoạn trích “Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”
a. Cốt truyện sử thi I-li-át
(1) KHÚC CA I Cuộc chiến vây hãm thành Tơ-roa của quân A-kê-en, tức quân Hy Lạp,
bước sang năm thứ mười vẫn không phân thắng bại. A-khin, dũng tướng
tài giỏi nhất của quân Hy Lạp, tức giận vì bị chủ soái A-ga-mem-nông
tước mất chiến lợi phẩm là nàng Bri-dê-ít, quyết không tham chiến, đồng
thời qua mẹ của mình là nữ thần Thê-ti-xơ, cầu xin thần Dớt làm cho quân
Hy Lạp thất bại. Thần Dớt hứa hẹn, nhưng chưa thực hiện lời hứa

(2) KHÚC CA II – IV

Thoả thuận về một cuộc chiến tay đôi chấm dứt chiến tranh không
thành, quân Hy Lạp và quân Tơ-roa lại tiếp tục giao chiến
Cuộc chiến nơi hạ giới luôn có sự can thiệp của các vị thần chia

(3) HÉC-TO TỪ BIỆT làm hai phe ủng hộ hai bên. Quân Hy Lạp nhất thời giành thế áp
ĂNG-ĐRÔ-MÁC
KHÚC CA VI

– đảo (khúc ca V). Hoàng tử Héc-to, chủ soái quân đội thành Tơroa, quay vào thành thúc giục binh sĩ, khẩn cầu nữ thần A-tê-na
giúp đỡ. Chàng ghé về nhà thăm vợ con.

(4) KHÚC CA VII

Sau khi từ biệt Ăng-đrô-mác, Héc-to ra trận, dũng cảm chiến
đấu với dũng tướng A-giắc của quân Hy Lạp.

(5) KHÚC CA VIII Thần Dớt bắt đầu thực hiện lời hứa của mình: làm cho quân Hy Lạp
–X

thất thế trong khi A-khin kiên quyết không tham chiến.

(6) KHÚC CA XI – Quân Tơ-roa đánh lui quân Hy Lạp tới các chiến thuyền ngoài
XV
(7) KHÚC CA XVI

bờ biển.
Pa-tơ-rô-clơ, chiến hữu thân cận của A-khin, mượn giáp trụ và
vũ khí của A-khin xung trận. Pa-tơ-rô-clơ bị Héc-to giết chết.

(8) KHÚC CA XVII
(9) KHÚC CA XVIII

Dũng tướng Mê-nê-lát kiên cường chiến đấu giành lại
thi thể của Pa-tơ-rô-clơ.
A-khin nhận được tin báo Pa-tơ-rô-clơ tử trận.
Nỗi đau thương và khát vọng trả thù cho bạn thôi thúc

(10) KHÚC CA XIX – XXI

A-khin quay lại chiến trường, giành thế áp đảo cho
quân Hy Lạp.

(11) KHÚC CA XXII – XXIII

A-khin giết chết Héc-to, kéo xác chàng quanh thành.

A-khin trả lại thi hài Héc-to cho vua Pri-am khi xúc
(12) KHÚC CA XXIV

động trước nỗi đau của người cha tới chuộc xác con. Sử
thi I-li-át khép lại với lễ an táng Héc-to cùng những
binh sĩ tử trận của cả hai bên.

Biến cố đặc trưng và ý nghĩa

BIẾN CỐ
Biến cố quan trọng dẫn đến

Ý NGHĨA 1
Đây là một biến cố đặc

việc Héc-to phải từ biệt Ăng-

trưng của sử thi vì nó là sự

đrô-mác là việc thành Tơ-roa

kiện lớn, liên quan đến

bị quân Hy Lạp vây hãm, tình

vận mệnh của cộng đồng.

thế hết sức nguy nan.

Ý NGHĨA 2

Ý NGHĨA 3

Biến cố này đặt nhân vật Héc-to vào
tình thế bắt buộc phải chọn lựa:

Thông qua quyết định lựa

+ Ở lại thành Tơ-roa để giữ an toàn

chọn đó, nhân vật bộc lộ

cho bản thân

rõ phẩm chất của mình.

+ Hay mở cổng thành, ra trận nghênh
chiến với kẻ thù để thực hiện bổn phận
và bảo toàn danh dự.

NHIỆM VỤ
Học sinh thảo luận nhóm và hoàn thành các
phiếu học tập để tìm hiểu về các yếu tố đặc
trưng của sử thi:
+ NHÓM 1. Không gian sử thi
+ NHÓM 2. Đặc điểm cố định của nhân vật sử thi
+ NHÓM 3. Nhân vật Héc-to
+ NHÓM 4. Nhân vật Ăng-đrô-mác
- Thời gian: 15 phút.

TIÊU CHÍ

CẦN CỐ GẮNG

ĐÃ LÀM TỐT

RẤT XUẤT SẮC

(0 – 4 điểm)

(5 – 7 điểm)

(8 – 10 điểm)

0 điểm
Hình thức
(2 điểm)

1 điểm

Bài làm còn sơ sài, trình bày Bài làm tương đối đẩy đủ, chỉn chu
cẩu thả
Trình bày cẩn thận
Sai lỗi chính tả
Không có lỗi chính tả

2 điểm
Bài làm tương đối đẩy đủ, chỉn chu
Trình bày cẩn thận
Không có lỗi chính tả
Có sự sáng tạo

1 - 3 điểm
Nội dung
(6 điểm)

Hiệu quả nhóm
(2 điểm)

Điểm

4 – 5 điểm

6 điểm

Chưa trả lơi đúng câu hỏi trọng Trả lời tương đối đầy đủ các câu hỏi gợi Trả lời tương đối đầy đủ các câu hỏi gợi
tâm
dẫn
dẫn
Không trả lời đủ hết các câu hỏi Trả lời đúng trọng tâm
gợi dẫn
Có ít nhất 1 – 2 ý mở rộng nâng cao
Nội dung sơ sài mới dừng lại ở
mức độ biết và nhận diện
0 điểm
1 điểm

Trả lời đúng trọng tâm
Có nhiều hơn 2 ý mở rộng nâng cao
Có sự sáng tạo
2 điểm

Các thành viên chưa gắn kết Hoạt động tương đối gắn kết, có tranh Hoạt động gắn kết
chặt chẽ
luận nhưng vẫn đi đến thông nhát
Có sự đồng thuận và nhiều ý tưởng khác
Vẫn còn trên 2 thành viên Vẫn còn 1 thành viên không tham gia biệt, sáng tạo
không tham gia hoạt động
hoạt động
Toàn bộ thành viên đều tham gia hoạt
động
 
 
 

2.2. Đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích
“Héc-to về tới ngôi nhà êm ấm của mình,
nhưng không thấy Ăng-đrô-mác cánh tay
trắng ngần trong buồng như thường lệ”

CÁC CHI TIẾT
BIỂU HIỆN
KHÔNG GIAN

“Nàng đứng trên tháp canh nức nở”
“Bà vừa đi vừa chạy lên thành”

“Héc-to tức thì rời nhà, chạy ngược theo những dãy
phố thành Tơ-roa xây dựng khang trang. Xuyên qua
phố xã thành Tơ-roa rộng lớn, chàng tới cổng X-kê”

* Đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích

ĐẶC ĐIỂM
KHÔNG GIAN
NGHỆ THUẬT

Tình cảm riêng tư của nhân vật được bộc lộ
trong cuộc trò chuyện ngay tại cổng thành –
Biểu tượng của không gian cộng đồng trong
chiến tranh. Trong lời đối thoại của Ăng-đrômác và Héc-to, hình ảnh của thành Tơ-roa
cũng liên tục được nhắc tới.

Không gian cộng đồng là không gian đặc trưng của sử thi

Đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích
 Chiến trường, thành lũy, tháp canh,
phố xá,… không chỉ là nơi nhân vật
sử thi bộc lộ sức mạnh phi thường và
phẩm chất can trường của mình, mà
còn làm nền cho những tình cảm
riêng tư nhất của con người.

 Người anh hùng sử thi cũng là người gắn
bó mật thiết với mảnh đất quê hương của
họ, sự sống và cái chết, niềm vinh quang
và nỗi đau khổ của họ đều gắn với sự tồn
vong, thịnh suy của thành lũy, pháo đài,
…

Nghệ thuật xây dựng hình tượng hoành tráng, gợi nhắc đến cuộc chiến - sự kiện
lịch sử có thật vào thế kỷ XII TCN, tại thành Tơ roa.

2.3. Đặc điểm của thế giới nhân vật trong sử thi
a. Nhân vật được khắc họa với những đặc điểm cố định
Đặc điểm của các nhân vật sử thi trong đoạn trích “Héc-to từ biệt Ăngđrô-mác” được khắc họa thông qua những từ ngữ lặp lại:
 Ăng-đrô-mác cánh tay trắng ngần
 Cô hầu gái áo xống thướt tha
 Những cô dâu trang phục diễm lệ
 Các phu nhân thành Tơ-roa vấn tóc chỉnh tề
 A-khin có đôi chân nhanh, ánh đồng sáng lóa, mũ trụ sáng loáng,
…

a. Nhân vật được khắc họa với những đặc điểm cố định

Các từ ngữ này thường là các tính từ, các phép so
sánh nhằm miêu tả đặc điểm bên ngoài hoặc phẩm
chất bên trong của nhân vật, các danh từ hoặc cụm
danh từ giúp giải thích về nguồn gốc, dòng dõi
xuất thân của các nhân vật.

a. Nhân vật được khắc họa với những đặc điểm cố định
 Do sử thi tồn tại dưới hình thức
truyền miệng, song lại có dung
lượng lớn, câu chuyện vì thế
không được kể liên tục mà bị ngắt
quãng thành nhiều đoạn, do đó,
để giúp người nghe có thể ghi
nhớ, có ấn tượng sâu sắc về các
nhân vật
 Những từ ngữ này thường được
gọi là TÍNH NGỮ CỐ ĐỊNH, là
một trong những đặc trưng rất
quan trọng của thể loại sử thi.

a. Nhân vật được khắc họa với những đặc điểm cố định
 Tác dụng: Việc lặp lại các từ
ngữ như vậy giúp cụ thể hóa
và khắc ghi đặc điểm của
nhân vật vào tâm trí của
người đọc, đồng thời tạo nên
nhịp điệu kể chuyện chậm rãi
của sử thi.