ĐỀ MỤC BÀI GIẢNG
I

TÌM HIỂU CHUNG
1.Tác giả
2.Tác phẩm

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN
1.Nêu gương trung thần, nghĩa sĩ
2.Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng
3.Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai
4.Nhiệm vụ cấp bách cần làm

III

TỔNG KẾT
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả



Trần Quốc Tuấn (1231?-1300) là danh
tướng kiệt xuất của dân tộc



Là người có tài năng, văn võ song toàn.

 Là người có công lao lớn trong cuộc
kháng chiến chống quân MôngNguyên lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3
(1287- 1288)

Tượng đài Trần Hưng Đạo
tại TP Vũng Tàu

Tượng đài Trần Hưng Đạo
tại Nam Định

Tín
ngưỡng
Thờ
Đức
Thánh
Trần
trên mọi
miền
đất
nước 

Đền thờ
Đức Thánh
Trần ngày
lễ hội tháng
Tám âm
lịch hàng
năm tại xã
Hưng Đạo
(Chí Linh,
Hải Dương)

Dựng
lại Hội
nghị
Bình
Than tại
bến Lục
Đầu tại
Chí
Linh
(Hải
Dương)

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Ra đời trước cuộc kháng chiến
chống Mông – Nguyên lần thứ 2
(1285) nhằm nêu cao quyết tâm
HCS
đánh giặc, thắng giặc
T

Nghị luận

PTB
Đ

Tên
tiến
g
Hán
Thể
loại

Dụ chư tỳ tướng hịch
văn

Hịch

I

TÌM HIỂU CHUNG

Các em hãy sắp xếp các
ý sau sao cho phù hợp
với từng thể loại?

2 Tác phẩm

HOẠT

Viết bằng văn vần, biền ngẫu hoặc văn xuôi

ĐỘNG
NHÓM

Hịch

Chiếu

Dùng để cổ động, thuyết phục kêu gọi đấu tranh.
Dùng để ban bố mệnh lệnh
Vua viết cho nhân dân
Vua chúa, tướng lĩnh viết cho nhân dân, binh sĩ.
Viết bằng văn biền ngẫu

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Hịch
Viết bằng văn biền ngẫu
Vua chúa, tướng lĩnh viết cho
nhân dân, binh sĩ.
Dùng để cổ động, thuyết phục
kêu gọi đấu tranh.

Chiếu
Viết bằng văn vần, biền ngẫu
hoặc văn xuôi
Vua viết cho nhân dân
Dùng để ban bố mệnh lệnh

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm
Từ đầu … “còn lưu
tiếng tốt”
 (Nêu gương
trung thần nghĩa sĩ)

Còn lại
 (Nêu nhiệm vụ
cấp bách, khích lệ
tinh thần chiến
đấu)

1
4

Bố
cục

2
3

Tiếp … “vui lòng”
 (Tình hình đất
nước hiện tại và
nỗi lòng của chủ
tướng)
Tiếp … “không
muốn … được
không ?”
 (Phân tích phải
trái, làm rõ đúng
sai)

BẢNG SO SÁNH
P1: Nêu vấn đề

SƠ ĐỒ
KẾT CẤU
CHUNG
CỦA THỂ
LOẠI
HỊCH

P2: Nêu truyền thống vẻ vang
trong sử sách để tạo sự tin
tưởng

LĐ1: Nêu gương trung thần
nghĩa sĩ trong sử sách
LĐ2: Lột tả sự ngang ngược
và tội ác của kẻ thù và đồng
thời nói lên lòng căm thù giặc

SƠ ĐỒ
KẾT CẤU
CỦA BÀI
HỊCH

P3: Nhận định tình hình, phân
tích phải trái để gây lòng căm
thù giặc
P4: Kết thúc vấn đề
Nêu chủ trương cụ thể để kêu
gọi đấu tranh

LĐ3: Phân tích phải trái, làm
rõ đúng sai
LĐ4: Nêu nhiệm vụ cấp bách
để khích lệ tinh thần chiến
đấu

TƯỚNG
SĨ

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Nêu gương trung thần,
nghĩa sĩ

Những
tấm
gương
trung
thần,
nghĩa
sĩ

Tướng

Kỉ Tín, Do Vu, Vương Công Kiên,
Cốt Đãi Ngột Lang

Gia thần

Dự Nhượng,
Kính Đức

Quan nhỏ

Thân Khoái

Sẵn sàng chết vì
vua, vì chủ tướng,
hoàn thành xuất
sắc nhiệm vụ.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Nêu gương trung thần,
nghĩa sĩ

* Nghệ thuật: Liệt kê, sử dụng
dẫn chứng tiêu biểu....

Như một luận cứ làm cơ
sở cho lập luận nhằm
khích lệ lòng trung quân ái
quốc, ý chí lập công danh
của tướng sĩ.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

a. Tình hình đất nước
Huống chi ta cùng các người sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi gian nan. Ngó thấy sứ
giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem
thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng
tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vét của kho có hạn.
Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai vạ về sau.

Tội
ác
của
giặc

- Sứ giặc đi lại nghênh ngang
- Uốn lưỡi cú diều sỉ mắng…
- Đem thân dê chó bắt nạt tể phụ
- Đòi ngọc lụa thỏa lòng tham
- Thu bạc vàng để vét của kho

Giặc ngang
ngược, hống
hách

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

a. Tình hình đất nước
Huống chi ta cùng các người sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi gian nan. Ngó thấy sứ
giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem
thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng
tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vét của kho có hạn.
Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai vạ về sau.

Tình
hình - Thời loạn lạc
- Buổi gian nan
đất
nước

Tình thế nguy
kịch của đất nước

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

a. Tình hình đất nước

* Nghệ thuật: ẩn dụ, vật hóa,
nhịp dồn dập, lời văn gợi tả

Thể hiện sự khinh bỉ, căm
phẫn của tác giả. Đồng
thời khơi gợi lòng căm thù
giặc và nỗi nhục mất nước

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

b. Nỗi lòng chủ tướng

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

b. Nỗi lòng chủ tướng

Tột cùng
lo lắng

mất ăn,
mất ngủ

Tột cùng
đau xót

Tột cùng
căm uất

ruột đau như cắt,
nước mắt đầm đìa

xả thịt lột da,
nuốt gan uống
máu quân thù

Tột cùng
hi sinh

dẫu cho trăm
thân này…
vui lòng

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Tình hình đất nước và nỗi lòng chủ tướng

b. Nỗi lòng chủ tướng

* Nghệ thuật: Sử dụng phép liệt

kê, so sánh, phóng đại, ẩn dụ,
thành ngữ….
Lòng yêu nước, lòng căm thù
giặc, tinh thần sẵn sàng hi sinh
vì nghĩa lớn của vua, đồng thời
khích lệ mọi người yêu nước,
cố gắng lập chiến công

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

a, Nhắc đến mối thân tình giữa chủ và tớ
“Các ngươi ở cùng ta coi giữ binh
quyền đã lâu ngày, không có mặc thì ta
cho áo, không có ăn thì ta cho cơm;
quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì
ta cấp bổng; đi thủy thì ta cho thuyền,
đi bộ thì ta cho ngựa; lúc trận mạc
xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc
ở nhà nhàn hạ thì cùng nhau vui cười.
Cách đối đãi so với Vương Công Kiên,
Cốt Đãi Ngột Lang ngày trước cũng
chẳng kém gì.”

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

a, Nhắc đến mối thân tình giữa chủ và tớ

Các ngươi

Cùng ta

Không có mặc

thì ta cho áo

Không có ăn

thì ta cho cơm

Quan nhỏ

thì ta thăng chức

Lương ít

thì ta cấp bổng

Đi thủy

thì ta cho thuyền

Đi bộ

thì ta cho ngựa

Cùng sống chết

Cùng vui cười

Cách đối
xử chu
đáo, hậu
hĩnh
 Mối
quan hệ
gắn bó
khăng
khít

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

a, Nhắc đến mối thân tình giữa chủ và tớ

* Nghệ thuật: Sử dụng phép liệt kê,
câu văn dài, nhiều ý, mỗi ý là 2 vế song
hành, điệp cấu trúc, câu văn biền ngẫu...

Nhắc nhở, khích lệ ý thức,
nghĩa vụ của tướng sĩ với nước,
tình cốt nhục như huynh đệ

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

Nhóm
1

Nhóm
2

Tình cảnh đất nước

Nếu ham chơi

Thái độ bản thân

Khi giặc đến

 Nhận
xét về
nghệ
thuật, rồi
từ đó rút
ra ý
nghĩa

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

b, Phê phán những biểu hiện sai trái

Tình cảnh đất nước

Thái độ bản thân

Thấy chủ nhục

không biết lo

Thấy nước nhục

không biết thẹn

Hầu quân giặc

không biết tức

nghe nhạc

không biết căm

chọi gà, đánh bạc, săn bắn, uống...
vui thú ruộng vườn, quyến luyến...

Phê phán
thái độ
bàng
quan, thờ
ơ, ăn chơi
nhàn rỗi,
chỉ lo cho
bản thân
mình

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

b, Phê phán những biểu hiện sai trái

* Nghệ thuật: câu văn biền ngẫu

nhiều ý, hai vế song hành, điệp cấu
trúc câu
Quên hết danh dự, bổn phận,
mất cảnh giác, lối sống cầu an,
hưởng lạc, cần phê phán

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

c, Hậu quả và thảm hại tất yếu
Nếu ham chơi

Khi giặc đến

Cựa gà trống

Không đủ đâm thủng áo giáp giặc

Mẹo cờ bạc

Không đủ thi hành mưu lược nhà binh

Ruộng lắm...

Không chuộc nổi tấm thân nghìn vàng

Tiền của nhiều

Không mua được đầu giặc

Chó săn khỏe

Không đuổi được quân thù

Chén rượu ngon

Không làm giặc say chết

Tiếng hát hay

Không làm giặc điếc tai

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

c, Hậu quả và thảm hại tất yếu

Hậu
quả

- Thái ấp, bổng lộc  Không còn
- Gia quyến, xã tắc  Cũng mất
-Thanh danh  Bị mang tiếng

Nước mất , nhà tan,
bị bắt làm tù binh, bị
mất tất cả, chịu nhục,
tiếng nhơ muôn đời

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai

c, Hậu quả và thảm hại tất yếu

* Nghệ thuật: cấu trúc câu đối

xứng và đối lập, điệp cấu trúc câu,
tăng tiến
Cảnh báo bức tranh thảm họa,
nỗi đau đến nhục nhã của cảnh
nước mất thân làm nô lệ

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Nhiệm vụ cấp bách cần làm

a, Lời kêu gọi- cũng là mệnh lệnh

- Học tập binh thư yếu lược
- Vạch ra hai con đường
+ Sống- chết
+ Vinh- nhục
- Để cho tướng sĩ thấy và phải
lựa chọn 1 trong 2 con đường

Lập luận sắc bén, rõ ràng
 Thái độ của tác giả: dứt
khoát, cương quyết
 Câu kết: giọng tâm tình,
tâm sự
 Bày tỏ tâm sự của vị
chủ tướng

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

4 Nhiệm vụ cấp bách cần làm

b, Hiệu quả
Thái ấp bền
vững, bổng
lộc được thụ
hưởng

Gia quyến
êm ấm, vợ
con bách
niên giai lão

Tổ tiên
được thờ
lễ, tế
cúng

Trăm
năm còn
lưu tiếng
thơm

Bức tranh đất nước đẹp đẽ
 Khích lệ, động viên đến mức cao nhất ý chí
và quyết tâm chiến đấu của tướng sĩ

III
1

TỔNG KẾT

NỘI DUNG
 Phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí quyết tâm
đánh giặc cứu nước của Trần Quốc Tuấn và dân tộc.

2

NGHỆ THUẬT
 Lập luận sắc bén, lí lẽ dẫn chứng xác thực đầy thuyết
phục, giọng văn hùng tráng, câu văn biền ngẫu
 Kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và văn chương

Qua bài “Hịch tướng sĩ”, em rút ra được bài học
gì cho bản thân mình? Em cần làm gì để cống
hiến cho quê hương đất nước trong thời buổi
hiện tại?

TRÒ CHƠI
“AI NHANH NHẤT”

Người ta thường viết hịch khi nào?
A. Khi đất nước cỏ giặc
ngoại xâm

B. Khi đất nước thanh bình

C. Khi đất nước phồn vinh

D. Khi đất nước vừa kết
thúc chiến tranh

Trần Quốc Tuấn sáng tác Hịch tướng sĩ
khi nào?
A. Trước khi quân Mông - B. Trước khi quân Mông Nguyên xâm lược nước ta lần Nguyên xâm lược nước ta lần
thứ nhất (1257)
thứ hai (1285).
C. Sau khi quân Mông - Nguyên D. Sau chiến thắng quân Mông xâm lược nước ta lần thứ hai
Nguyên lần thứ hai.

Phần đầu bài Hịch, Trần Quốc Tuấn đã sử
dụng kế gì trong Binh pháp?
A. Nêu gương khích tướng

B. Mượn trời giết giặc

C. Thiên- Địa- Nhân

D. Tùy thời tạo thế

Dụng ý của tác giả thể hiện qua câu "Huống chi ta
cùng các ngươi sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi
gian nan” là gì?
A. Thể hiện sự thông cảm với
các tướng sĩ

B. Kêu gọi tinh thần đấu tranh
của các tướng sĩ.

C. Miêu tả hoàn cảnh sinh sống
của mình cũng như của các
tướng sĩ

D. Khẳng định mình và các
tướng sĩ là những người cùng
cảnh ngộ.

Thành ngữ nói về tình hình đất nước ta cuối
năm 1284
A. Rối như bòng bong

B. Ngàn cân treo sợi tóc

C. Nằm gai nếm mật

D. Đồng không mông
quạnh

Trần Quốc Tụấn sử dụng giọng văn nào để
phê phán những hành động sai trái của các
tướng sĩ dưới quyển?
A. Nhẹ nhàng, thân tình.

B. Nghiêm khắc, tâm tình

C. Mạt sát thậm tệ.

D. Bông đùa, hóm hỉnh

Đoạn văn nào thể hiện rõ nhất lòng yêu
nước, căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn?
A. Ta thường tới bữa quên ăn, nửa
đêm vỗ gốỉ ; ruột đau như cắt, nước
mắt đầm đìa … ta cũng vui lòng.

B. Giặc với ta là kẻ thù không đội
ười chung, ….. chịu đầu hàng, giơ
táy không mà chịu thua giặc...

C. Chẳng những thái ấp của ta
không còn, mà bông lộc các ngươi
cũng mất; …. bị quật lên...

D. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa
sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không
có? … muôn đời bất hủ được.

Trần Quốc Tuấn yêu cầu tướng sĩ phải
thực hiện điều gì?
A. Hành động đề cao bài
học cảnh giác

B. Chăm chỉ huân luyện cho
quân sĩ, tập dượt cung tên.

C. Tích cực tìm hiểu cuốn
sách “Binh thư yếu lược".

D. Gồm cả A, B và C