Tiết 93,94:HỊCHTƯỚNG SĨ.
TRẦN QUỐC TUẤN

Tiết 93,94: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

1. Tác giả

-Trần Quốc Tuấn (1231 -1300)

tước Hưng Đạo Vương là 1 danh
tướng kiệt xuất thời Trần
-Là người có phẩm chất cao
đẹp, văn võ song toàn và có công
lao lớn trong 2 cuộc kháng chiến
chống quân Mông-Nguyên
- Ông được nhân dân tôn là
“Đức thánh Trần” và lập đền
thờ ở nhiều nơi

Chân dung Trần Quốc
Tuấn (Hưng Đạo Vương)
2

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

1. Tác giả

Chân dung Trần Quốc Tuấn

Hào khí Đông A
3

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

1. Tác giả

Tượng đài Trần Quốc Tuấn ở Nam Định

Tượng đài Trần Quốc Tuấn ở Trường Sa
4

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

1. Tác giả

Tượng đài Trần Quốc Tuấn ở Vũng Tàu

Đền thờ Trần Hưng Đạo
5

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

1. Tác giả

6

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

2.Tác phẩm
a,Hoàn cảnh sáng tác

-Tên chữ Hán: “Dụ chư tỳ tướng”
-Ra đời trước cuộc kháng chiến
chống Mông-Nguyên lần thứ 2
(1285) nhằm nêu cao quyết tâm
đánh giặc, thắng giặc

7

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

2.Tác phẩm
b,Thể loại: Hịch

-Là thể văn nghị luận thời xưa,
được vua chúa,tướng lĩnh 1 phong
trào để cổ động, thuyết phục, đấu
tranh chống thù trong giặc ngoài
-Kết cấu chặt chẽ, lí lẽ sắc bén,
dẫn chứng thuyết phục
-Thường được viết theo thể văn
biền ngẫu( chỉ lối văn có cặp câu
cân - đối nhau)
8

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

2.Tác phẩm
b,Thể loại: Hịch

-Gồm 4 phần
+ Phần mở đầu: Nêu vấn đề
+ Phần thứ 2: Nêu truyền thống
vẻ vang trong sử sách
+ Phần thứ 3: Nhận định tình
hình, phân tích phải trái
+ Phần kết thúc: Nêu chủ trương
cụ thể và kêu gọi đấu tranh
9

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

2.Tác phẩm
*So sánh giữa hịch và chiếu
- Giống nhau: Thể văn nghị luận, kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén,
viết bằng văn xuôi hoặc văn vần. Dùng để ban bố công khai do vua,
tướng lĩnh biên soạn
- Khác nhau về chức năng
HỊCH
- Dùng để cổ vũ, kêu gọi, khích lệ
tinh thần, cũng có khi khuyên
nhủ, răn dạy thần dân và người
dưới quyền

CHIẾU
- Dùng để ban bố mệnh lệnh

10

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
I. Giới thiệu

Trần Quốc Tuấn

2.Tác phẩm
c,Bố cục: 4 phần
-Phần 1: Từ đầu… “còn lưu tiếng
tốt!”

-Phần 1:Nêu gương các trung
thần nghĩa sĩ trong sử sách

-Phần 2: Từ “Huống chi” đến
“cũng vui lòng.”

-Phần 2:Tội ác của kẻ thù và nỗi
lòng của chủ tướng

-Phần 3: Từ “Các ngươi” đến “có -Phần 3: Phân tích phải trái, làm
được không?”
rõ đúng sai
-Phần 4: Còn lại

-Phần 4: Nêu nhiệm vụ cụ thể
khích lệ tinh thần chiến đấu của
các tướng sĩ
11

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản

1.Nêu gương các trung thần nghĩa sĩ

Trần Quốc Tuấn

-Có người làm gia thần

Kỉ Tín, Do Vu, Vương Công
Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang,
Xích Tu Tư
Dự Nhượng, Kính Đức

-Có người làm quan nhỏ

Thân Khoái

-Có người làm tướng:

-Họ sẵn sàng chết vì vua, vì nước, không sợ hiểm nguy, hoàn thành
xuất sắc nhiệm vụ
=> Khích lệ lòng trung quân ái quốc của các tướng sĩ
12

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản

Trần Quốc Tuấn

2.Tố cáo tội ác của kẻ thù và nỗi lòng
của chủ tướng
a,Tội ác của kẻ thù
-Đi lại nghênh ngang
-Uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều
đình
-Đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ
-Đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, vét
của kho
=> Sử dụng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, giọng điệu mỉa mai,
châm biếm lột tả sự ngang ngược, tham lam, tàn bạo của kẻ thù
Tác giả đã chỉ ra nỗi nhục quốc thể bị chà đạp để đánh vào lòng tự
ái dân tộc -> Khích lệ lòng căm thù giặc và khơi gợi nỗi nhục mất13
nước.

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản

Trần Quốc Tuấn

2.Tố cáo tội ác của kẻ thù và nỗi
lòng của chủ tướng
a,Tội ác của kẻ thù
-Đi lại nghênh ngang
-Uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều
đình
-Đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ
-Đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, vét của
kho
=> Sử dụng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, giọng điệu mỉa mai,
châm biếm lột tả sự ngang ngược, tham lam, tàn bạo của kẻ thù
14

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
2.Tố cáo tội ác của kẻ thù và nỗi
lòng của chủ tướng
b,Nỗi lòng của chủ tướng
-Lo lắng: quên ăn, mất ngủ
-Đau xót: như cắt ruột, nước mắt
đầm đìa
-Căm tức: xả thịt lột da, nuốt gan
uống máu quân thù
-Hy sinh: trăm thân phơi ngoài cỏ,
nghìn xác gói da ngựa _ vui lòng

Trần Quốc Tuấn

“Ta thường tới bữa quên ăn,
nửa đêm vỗ gối; ruột đau như
cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ
căm tức chưa xả thịt lột da,
nuốt gan uống máu quân thù.
Dẫu cho trăm thân này phơi
ngoài nội cỏ, nghìn xác này
gói trong da ngựa, ta cũng vui
lòng”
 Bằng những hình ảnh cụ thể có

phần khoa trương phóng đại theo lối
nóiBày
phổ biến
của văn
chương
trung
=>
tỏ tấm
lòng
lo lắng,
đại Tác
bàyđất
tỏ trực
tiếp tâm
trạngtức
đau
xótgiảcho
nước;
căm
lo lắng đau xót, căm tức sẵn sàng hi
kẻ
thù, sẵn sàng hy sinh vì15đất
sinh:

nước

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
sai
a,Phê phán những thái độ và hành
động sai trái của tướng sĩ
*Mối ân tình giữa chủ và tướng
-Câu văn biền ngẫu dài, nhiều ý,
mỗi ý có 2 vế song hành
-Nhịp văn nhịp nhàng, hài hòa

Trần Quốc Tuấn

“Các ngươi ở cùng ta coi giữ
binh quyền đã lâu ngày, không
có mặc thì ta cho áo, không có
ăn thì ta cho cơm; quan nhỏ thì
ta thăng chức, lương ít thì ta
cấp bổng; đi thủy thì ta cho
thuyền, đi bộ thì ta cho ngựa;
lúc trận mạc xông pha thì cùng
nhau sống chết, lúc ở nhà nhàn
hạ thì cùng nhau vui cười. Cách
đối đãi so với Vương Công
Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang ngày
trước cũng chẳng kém gì.”
16

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
sai

Trần Quốc Tuấn

 Câu văn biền ngẫu nhiều ý,
hai vế song hành, điệp cấu trúc
câu «không có.. Thì ta cho» thể
hiện cách đối xử chu đáo hậu
hĩnh đầy ân tình, thể hiện mối
quan hệ cùng cảnh ngộ.

17

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
sai

Trần Quốc Tuấn

-Cách đối xử vô cùng chu đáo,
hậu hĩnh giữa chủ với tướng
-Mối quan hệ gắn bó khắng
khít trên mọi phương diện
=> Nhắc nhở, khích lệ ý thức,
trách nhiệm, nghĩa vụ của
tướng sĩ đối với vua, với nước

18

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản

Trần Quốc Tuấn

-Sự bàng quang, thờ ơ:
+Chủ nhục => không biết lo
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
+Nước nhục=>không biết thẹn
sai
+Hầu giặc => không biết tức
a,Phê phán những thái độ và hành +Nghe nhạc, đãi yến ngụy sứ
động sai trái của tướng sĩ
=> không biết căm
*Mối ân tình giữa chủ và tướng
-Sự ăn chơi hưởng lạc: chọi gà,
*Phê phán những biểu hiện sai trái đánh bạc, vui vườn ruộng,
quyến luyến vợ con, lo làm giàu,
Phê phán nghiêm khắc lối sống cầu ham săn bắn, thích rượu ngon,
an hưởng lạc, thờ ơ, vô trách nhiệm mê tiếng hát
=>Dẫn đến hậu quả khó lường
19

*.Hậu quả và thảm hại tất yếu:
Nếu ham chơi
cựa gà trống
mẹo cờ bạc
ruộng lắm ...
tiền của nhiều

Giặc đến
áo giáp giặc
mưu lược nhà binh
việc quân cơ
không mua được
không đuổi được

chó săn khỏe
chén rượu ngon
giặc say chết
giặc điếc tai
tiếng hát hay
- Thái ấp, bổng lộc-> không còn
- Gia quyến, xã tắc-> cũng mất
- Thanh danh-> mang tiếng

 Câu trúc câu đối
xứng và đối lập. Điệp
ngữ, điệp cấu trúc
câu, tăng tiến.

Nước mất, nhà tan,
bị bắt làm tù binh, bị
mất tất cả, chịu khổ
nhục, tiếng dơ muôn
Cảnh báo bức tranh thảm họa, đời.
nỗi đau đớn nhục nhã

của cảnh nước mất, thân làm nô lệ.

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai
a,Phê phán những thái độ và hành
động sai trái của tướng sĩ
*Mối ân tình giữa chủ và tướng
*Phê phán những biểu hiện sai trái
Phê phán nghiêm khắc lối sống cầu
an hưởng lạc, thờ ơ, vô trách nhiệm

Trần Quốc Tuấn

-Sự bàng quang, thờ ơ:
+Chủ nhục => không biết lo
+Nước nhục=>không biết thẹn
+Hầu giặc => không biết tức
+Nghe nhạc, đãi yến ngụy sứ
=> không biết căm
-Sự ăn chơi hưởng lạc: chọi gà,
đánh bạc, vui vườn ruộng,
quyến luyến vợ con, lo làm giàu,
ham săn bắn, thích rượu ngon,
mê tiếng hát
=>Dẫn đến hậu quả khó lường
21

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
sai
a,Phê phán những thái độ và hành
động sai trái của tướng sĩ
*Mối ân tình giữa chủ và tướng

Trần Quốc Tuấn

-Ta cùng các ngươi sẽ bị bắt
-Thái ấp không còn, bổng lộc
cũng mất
-Gia quyến tai nạn, vợ con khốn

-Xã tắc tổ tông bị giày xéo, phần
mộ bị quật lên
-Thân kiếp chịu nhục, tiếng dơ
*Phê phán những biểu hiện sai trái khôn rửa, tên xấu còn lưu

*Hậu quả:

=> Nước mất nhà tan

22

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản
3. Phân tích phải trái, làm rõ đúng
sai

b,Những hành động nên làm
-Đề cao cảnh giác
-Huấn luyện quân sĩ
-Tập dượt cung tên

Trần Quốc Tuấn

-Kết quả:
+Thái ấp vững bền, bổng lộc
được hưởng thụ
+Gia quyến êm ấm gối chăn, vợ
con bách niên giai lão
+Tổ tiên được tế lễ, thờ cúng
+Trăm năm sau còn lưu tiếng
thơm
=> Nêu cao tinh thần tự giác,
tích cực rèn luyện ý chí, sẵn
sàng chiến đấu, hi sinh vì đất
nước
23

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
II. Đọc - Hiểu văn bản

Trần Quốc Tuấn

4. Nhiệm vụ cấp bách, khích lệ tinh
thần chiến đấu

-Mệnh lệnh
+Học “Binh thư yếu lược”
+Vạch ra 2 con đường:chính và tà => Động viên ý chí và thái độ
cũng có nghĩa là sống-chết với vinh dứt khoát, cương quyết và
quyết tâm chiến đấu của các
và nhục, bạn và thù
tướng sĩ
24

25

Văn bản: HỊCH TƯỚNG SĨ
III.Tổng kết.
a,Ghi nhớ (SGK/61)
b,Nội dung và nghệ thuật

Trần Quốc Tuấn

*Nghệ thuật:
*Nội dung:
Phản ánh tinh thần yêu nước nồng Đây là áng văn chính luận, sự
kết hợp lập luận chặt chẽ, sắc
nàn của dân tộc ta trong cuộc
kháng chiến chống ngoại xâm, thể bén, lời văn thống thiết, có sức
hiện qua lòng căm thù giặc, ý chí lôi cuốn mạnh.
quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm
lược.

26

SƠ ĐỒ TƯ DUY

27