Thực hành đọc hiểu văn bản:

HỊCH TƯỚNG
_(Trần Quốc
SĨ
Tuấn)_

I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG

1. Đọc
-Chú ý đọc với giọng dứt khoát, đanh thép. Giọng điệu thay đổi
linh hoạt (nhất là những đoạn thể hiện rõ cảm xúc mãnh liệt
của tác giả)
- Chú ý chiến lược đọc được nêu ở bên phải văn bản.

2. Tìm hiểu chung
a) Tác giả
- Trần Quốc Tuấn (1231? – 1300)
- Tước: Hưng Đạo Đại Vương
- Là một danh tướng kiệt xuất của dân tộc.
Ông là người hai lần lãnh đạo và đem lại
chiến thắng oanh liệt trong 2 lần chống
quân Nguyên xâm lược.
- Ông được nhân dân tôn vinh là Đức Thánh
Trần và lập đền thờ ở nhiều nơi trên cả
nước.

CÁC ĐỀN THỜ CỦA ÔNG Ở KHẮP VIỆT
NAM:
ĐỀN VỌNG HẢI – ĐỀN THỜ HƯNG ĐẠO
ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN

ĐỀN THỜ ĐỨC THÁNH TRẦN ( TỨC ĐỀN
THỜ TRẦN HƯNG ĐẠO) - THANH HÓA

CÁC ĐỀN THỜ CỦA ÔNG Ở KHẮP VIỆT
NAM:
LINH TỪ TRÀNG KÊNH – ĐỀN THỜ
ĐỨC THÁNH TRẦN

ĐỀN THỜ HƯNG ĐẠO ĐẠI
VƯƠNG – HỒ CHÍ MINH

CÁC ĐỀN THỜ CỦA ÔNG Ở KHẮP VIỆT
NAM:
LINH TỪ TRÀNG KÊNH – ĐỀN THỜ
ĐỨC THÁNH TRẦN

ĐỀN THỜ HƯNG ĐẠO ĐẠI
VƯƠNG – HỒ CHÍ MINH

TƯỢNG ĐÀI CỦA ÔNG :

TƯỢNG ĐÀI TRẦN HƯNG
ĐẠO TẠI VŨNG TÀU

TƯỢNG ĐÀI TRẦN HƯNG
ĐẠO TẠI NAM ĐỊNH

b) Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Viết vào khoảng trước cuộc kháng chiến chông
quân Nguyên lần thứ hai.
- Thể loại: Hịch (Văn nghị luận)
+ Đối tượng sử dụng: Vua, quan, tướng lính.
+ Mục đích sử dụng: Thuyết phục, kêu gọi người dưới quyền chống
giặc ngoại xâm hoặc giai cấp thống trị.
+ Hoàn cảnh: Khi đất nước có chiến tranh

b) Tác phẩm
- Bố cục thông thường:
+ Nêu cơ sở.
+ Căn cứ của quan điểm, lập trường, tính chính nghĩa, phi nghĩa…
+ Đưa lời khuyên dụ.

II/ TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Mục đích của bài hịch
- Mục đích của bài hịch (Luận đề): Khuyên nhủ các tì tướng
phải chăm lo rèn tập võ nghệ, tích cực học tập “Binh thư yếu
lược” do chính Trần Quốc Tuấn soạn ra.
- Bố cục:
Phần 1 (từ đầu đến
“còn lưu tiếng tốt”)
→ Nêu cơ sở, căn cứ
cho lập luận.

Phần 2 (tiếp
đến“muốn vui chơi
phỏng có được
không?”)
→ Tiến hành lập
luận

Phần 3 (còn lại)
→ Rút ra kết luận

- Nêu cơ sở, căn cứ cho lập luận:
Người bề tôi hết lòng với vua/chủ của mình (trong xã hội phong kiến) để
chống lại kẻ thù phi nghĩa là giá trị đạo đức được đời đời tôn vinh.

- Tiến hành lập luận:
Làm rõ tính phi nghĩa của phe địch, đánh giá tình hình thực tế về bổn
phận (trách nhiệm) của các tì tướng với chủ tướng.
• Kẻ thù gây nhiều tội ác → phi nghĩa
• Chủ tướng lo lắng cho sự an nguy của đất nước, luôn quan tâm chăm
lo cho tì tướng → làm tròn trách nhiệm của chủ tướng.
• Tì tướng không chia sẻ nỗi lo với chủ tướng, chỉ theo đuổi ham muốn
riêng của bản thân mình, khiến những hậu quả khôn lường xảy ra (với
chủ tướng, tì tướng, người thân, mồ mả tổ tiên,…) → chưa làm tròn

Rút ra kết luận:
Khuyên nhủ các tì tướng phải chăm lo
rèn tập võ nghệ, tích cực học tập “Binh
thư yếu lược” do chính Trần Quốc Tuấn
soạn thì mới là làm đúng bổn phận (trách
nhiệm) của người tì tướng với chủ tướng
(mở rộng ra chính là trách nhiệm của mỗi
người dân với đất nước)

2. Cơ sở, căn cứ cho lập luận của toàn văn bản
Các cặp nhân
vật

Mối quan hệ

Hành động

Cao Đế - Kỉ Tín

Vua - tôi

Kỉ Tín đem mình chết thay, cứu thoát Cao Đế

Chiêu Vương –
Do Vu

Vua - tôi

Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương

Trí Bá – Dự
Nhượng

Chủ - gia thần

Dự Nhượng nuốt than báo thù cho chủ

Tể Trang Công –
Thân Khoái

Vua – tôi

Thân Khoái chặt tay chết theo nạn của vua

2. Cơ sở, căn cứ cho lập luận của toàn văn bản
Các cặp nhân
vật

Mối quan hệ

Hành động

Đường Thái Tông
– Kính Đức

Vua - tôi

Kính Đức phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây

Cảo Khanh – An
Lộc Sơn

Bề tôi – kẻ thù
của vua

Cảo Khanh mắng Lộc Sơn để tỏ lòng trung nghĩa với vua

Vương Công Kiên
– Nguyễn Văn
Lộc

Chủ tướng – tì
tướng

Nguyễn Văn Lộc chống quân Mông Kha

Cốt Đãi Ngột
Lang – Xích Tu Tư

Chủ tướng – tì
tướng

Xích Tu Tư xông vào nơi hiểm nguy đánh quân Nam Chiếu

Mối quan hệ của các cặp nhân vật
Vua (chủ/chủ tướng)

Tôi (gia thần/tì
tướng)

Người bề tôi hết lòng với vua/chủ của mình (trong xã hội
phong kiến) để chống lại kẻ thù phi nghĩa là giá trị đạo đức
được đời đời tôn vinh.
→ Cơ sở, căn cứ cho lập luận của toàn văn bản

3. Đánh giá tình hình thực tế về bổn phận (trách nhiệm) của
các lí tướng với chủ tướng.
CÁC HIỆN TƯỢNG CÓ TRONG THỰC TẾ

CẢM XÚC CHỦ ĐẠO ĐƯỢC
KHƠI GỢI TRONG LÒNG CÁC TÌ
TƯỚNG

Những tội ác của quân giặc:
- Sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài
đường
→ coi thường mọi người dân Việt, coi
thường chủ quyền của đất nước ta.
- Sứ giặc chửi mắng triều đình, quan
lại → coi thường các bậc đáng kính, coi
thường kỉ cương, phép nước
- Cậy quyền cậy thế để vơ vét của cải
của đất nước ta → hành vi của kẻ cướp

Căm thù giặc

CÁC HIỆN TƯỢNG CÓ TRONG THỰC TẾ

CẢM XÚC CHỦ ĐẠO ĐƯỢC
KHƠI GỢI TRONG LÒNG CÁC TÌ
TƯỚNG

Những tình cảm, suy nghĩ, hành
động của chủ tướng:
- Đau đớn đến không ăn, không ngủ được;
khát vọng tiêu diệt, đánh đuổi kẻ thù, dẫu
phải hi sinh thân mình à trách nhiệm mỗi
người Việt cần phải có trước nguy cơ đất
nước bị giày xéo.
- Đau đớn đến không ăn, không ngủ được;
khát vọng tiêu diệt, đánh đuổi kẻ thù, dẫu
phải hi sinh thân mình à trách nhiệm mỗi
người Việt cần phải có trước nguy cơ đất
nước bị giày xéo.
- Chia sẻ buồn vui như những người thân

Muốn báo đáp công ơn
của chủ tướng khi chủ
tướng cần đến mình.

CÁC HIỆN TƯỢNG CÓ TRONG THỰC TẾ

Những việc làm khác của các tì
tướng:
- Làm tì tướng nhưng “nhìn chủ nhục mà
không biết lo, thấy nước nhục mà không
biết thẹn” à chưa làm tròn bổn phận
(trách nhiệm) của tì tướng với chủ tướng,
của một người dân với đất nước.
- Bản thân tì tướng cũng bị xúc phạm mà
không biết căm tức kẻ thù à cô cảm,
không biết giữ thể diện, thiếu dũng khí.
- Mải mê thú vui riêng, chỉ biết chăm lo
cho gia đình riêng nhỏ bé à chưa làm tròn
bổn phận (trách nhiệm) với đất nước, với

CẢM XÚC CHỦ ĐẠO ĐƯỢC
KHƠI GỢI TRONG LÒNG CÁC TÌ
TƯỚNG

Hổ thẹn, muốn sửa
chữa những điều bản
thân chưa làm đúng.

Tác giả đã dùng những bằng chứng và lí lẽ
nào để chứng minh các tì tướng đã suy nghĩ
hành động không đúng?

Bằng chứng giả định (có
Bằng chứng trong thực tế (đã
thể hoặc chắn chắn sẽ xảy
xảy ra)
ra)
- Nếu có giặc Mông Cổ tràn sang,
- Nhìn chủ nhục mà không biết lo,
thì cựa gà trống không thể đâm
thấy nước nhục mà không biết
thủng áo giáp…tiếng hát không
thẹn…
thể làm cho giặc điếc tai.
- Bị xúc phạm mà không biết căm
- Lấy việc chọi gà làm niềm vui…
tức kẻ thù…
hoặc mê tiếng hát.
- Mải mê thú vui riêng, chỉ biết
- Chẳng những thái ấp của ta
chăm lo cho gia đình riêng nhỏ
không còn…lúc bấy giờ dẫu các
bé…
ngươi muốn vui vẻ phỏng có được
=> Chứng minh, thuyết phục các
tì tướng đã suy nghĩ, hành
không?

Nghệ thuật
- Cách dùng từ ngữ
+ chẳng những…mà còn: tăng cấp
+ nên…nên…: đậm chất khuyên nhủ, ân tình
- Cách dùng câu có hình thức hỏi nhưng để khẳng định
- Cách ngắt nhịp câu văn khi dồn dập, thôi thúc, lúc chậm rãi như
tỉ tê, tâm sự
- Cách diễn đạt giàu hình ảnh
- Cách diễn đạt hô ứng tạo hiệu quả cộng hưởng. (các câu văn
biền ngẫu)

4. Những lí lẽ dùng để kêu gọi các tì tướng

- Các tì tướng luôn phải cẩn trọng, không để “mất bò mới lo làm
chuồng”. → viện dẫn những câu nói đã trở thành triết lí nhân sinh
được người đời đúc rút, không thể chối cãi.
- Các tì tướng nếu chăm rèn tập võ nghệ, học tập binh thư thì có thể
trở thành người tài giỏi, đánh bại kẻ thù, đem lại cuộc sống tốt đẹp
cho mọi người, trong đó có chính bản thân các tì tướng. → tác giả đã
khẳng định các tì tướng sẽ có được rất nhiều lợi ích và những điều
tốt đẹp.
- Các tì tướng chỉ có một lựa chọn là chăm rèn tập võ nghệ, học tập
binh thư, nếu không sẽ là kẻ thù của chủ tướng.

Thái độ
Dứt khoát, cương quyết, tâm
tình
→ Gan ruột của một chủ tướng
yêu nước
→ Khích lệ, động viên mức cao
nhất ý chí chiến đấu của các tì
tướng

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Kết hợp nghị luận – biểu cảm.
- Lời văn đanh thép, giọng văn
hùng tráng, có sự hô ứng, nhịp
nhàng của kiểu câu văn biền
ngẫu.
- Hệ thống luận đề, luận điểm
và lí lẽ thống nhất, chặt chẽ.

2. Nội dung
Văn bản thể hiện lòng căm
thù, quyết tâm đánh giặc cứu
nước của chủ tướng, cho thấy
tầm nhìn xa trông rộng và tài
lãnh đạo, thu phục lòng người
của Trần Quốc Tuấn. Đồng thời,
thể hiện và khẳng định truyền
thống yêu nước, đánh giặc giữ
nước của dân tộc.