NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG
CÁC EM HỌC SINH THAM DỰ
BUỔI HỌC HÔM NAY!

Sau khi xem video, hãy trả lời câu hỏi sau:
Em đã từng đọc hay tìm hiểu về anh hùng dân tộc
Trần Quốc Tuấn và chiến thắng 3 lần quân Nguyên
Mông của quân dân nhà Trần chưa? Hãy chia sẻ
một số điều em biết cho cả lớp cùng nghe?

Bài 3: Lời sông núi

Văn bản

HỊCH TƯỚNG SĨ

I. Tìm hiểu bài học

NỘI DUNG BÀI HỌC

1. Giới thiệu bài học
2. Tri thức Ngữ Văn

III. Tìm hiểu chi tiết
1. Nêu gương sáng trong sách sử
2. Tố cáo sự ngang ngược của giặc
và lòng căm thù giặc sâu sắc
3. Phân tích đúng sai, phải trái
4. Lời kêu gọi

II. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Thể loại Hịch

IV. Tổng kết
1. Nội dung
2. Nghệ thuật

I
TÌM HIỂU BÀI HỌC

1. Giới thiệu bài học
Em hãy trả lời các câu hỏi sau đây:
•

Đọc phần Giới thiệu bài học, khái
quát chủ đề Lời sông núi.

•

Nêu tên và thể loại các văn bản đọc
chính và văn bản đọc kết nối chủ đề.

Bao gồm các văn bản

Chủ đề
Lời sông núi

•

với các câu chuyện
lịch sử được tái hiện

Mang đến cho người
đọc sự cảm nhận khách
quan về lịch sử cũng
như nhân vật lịch sử

Tên và thể loại của các văn bản đọc chính và văn bản đọc kết nối chủ đề:
Tên văn bản

Thể loại

Hịch tướng sĩ

Hịch

Tinh thần yêu nước của nhân dân ta

Nghị luận

Nam quốc sơn hà

Thơ

2. Tri thức Ngữ văn
Em hãy trả lời câu hỏi sau đây:
Đọc các thông tin về luận đề, luận điểm
trong phần Tri thức ngữ văn

Luận đề

Là vấn đề được luận bàn trong văn bản nghị luận

Văn bản có luận đề

Văn bản không có luận đề

Là văn bản nghị luận

Không phải văn bản nghị luận

Luận điểm

Là các ý triển khai những khía cạnh khác nhau của một luận đề
trong văn bản nghị luận

Mỗi bài văn

Mỗi luận điểm

Chú ý câu chủ

nghị luận sẽ có

thường được

đề của mỗi đoạn

một hệ thống

triển khai trong

để tìm được

luận điểm

một đoạn văn

luận điểm

Mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ
bằng chứng trong văn bản nghị luận

 Là quan hệ có tính
tầng bậc
• Bậc một là luận đề
• Bậc hai là luận điểm
• Bậc ba là lí lẽ và
bằng chứng

 Mối quan hệ có tính hai chiều, quy định lẫn nhau:
• Chiều thứ nhất: từ luận đề được triển khai thành các
luận điểm, mỗi luận điểm lại được diễn giải, chứng
minh bằng các lí lẽ và bằng chứng.
• Ở chiều ngược lại lí lẽ và bằng chứng có tác dụng
làm rõ luận điểm. Các luận điểm góp phần làm sáng
tỏ luận đề của bài.

Sơ đồ mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm,
lí lẽ bằng chứng trong văn bản nghị luận
Luận đề

Luận điểm
Lí lẽ
….
……

Bằng
chứng
………
……….

Luận điểm
Lí lẽ
….
……

Bằng
chứng
………
……….

Luận điểm
Lí lẽ
….
……

Bằng
chứng
………
……….

II
TÌM HIỂU CHUNG

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Trình bày hiểu biết của em về tác giả Trần
Quốc Tuấn?
• Bài hịch ra đời trong hoàn cảnh nào?
• Bài hịch có mấy phần? Ý nghĩa từng phần?

1. Tác giả
• Danh tướng đời Trần có công lớn trong ba
cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.
• Là một trong 14 vị anh hùng tiêu biểu của dân
tộc Việt Nam.
• Ông được dân gian phong Thánh và lập đền
thờ ở rất nhiều nơi.
• Một số tác phẩm tiêu biểu: Binh thư yếu lược,
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn
(1231 – 1300)

Vạn kiếp tông bí truyền thư…

2. Tác phẩm
• Tên gọi khác là “Dụ chư tì tướng hịch văn”
• Được viết năm 1285 trước kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần 2.
Bố cục

Phần 1: Từ đầu đến

Phần 2: Tiếp đến “ta

“lưu tiếng tốt”

cũng vui lòng”

Nêu

những tấm

Lột

tả

sự

Phần 3: Tiếp đến

ngang

“có được không?”

gương trong lịch sử

ngược và tội ác của kẻ

Phân tích phải trái

để khích lệ ý chí

thù đồng thời nói lên

làm rõ đúng sai

quân lính

lòng căm thù giặc

Phần 4: Còn lại
Nêu nhiệm vụ
cấp bách, khích
lệ

tinh

chiến đấu.

thần

Một thể loại văn thư cổ.

3. Thể loại hịch

Do các tướng lĩnh, vua chúa hoặc
người thủ lĩnh của một tổ chức, một
phong trào sử dụng.
Dùng để kêu gọi cổ vũ mọi người
hăng hái chiến đấu tiêu diệt kẻ thù.
Thường được viết theo lối văn tứ

Trích “Dự chư tì tướng hịch văn”
bản chữ Hán

lục, hoặc văn xuôi, hay thơ lục bát.

So sánh Hịch và Cáo
Hịch

Cáo

•

Là thể loại văn nghị luận cổ.

•

Do vua chúa hoặc thủ lĩnh một phong trào viết nên.

Giống nhau •

Cùng một mục đích ban bố công khai, kết cấu chặt chẽ, lập luận
sắc bén.

•

Thường được viết bằng văn xuôi, văn vần hoặc biền ngẫu.

Do Vua Chúa, tướng lĩnh hoặc Dùng để trình bày một chủ
Khác nhau

thủ lĩnh một phong trào dùng để trương hay công bố kết quả một
cổ vũ, thuyết phục kêu gọi đấu sự nghiệp để mọi người cùng
tranh chống thù trong giặc ngoài

biết.

III
TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Nêu gương sáng trong sách sử
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Ngay phần mở đầu, tác giả đã liệt kê những cái
tên nào trong lịch sử về trung quân ái quốc?
• Việc nêu hàng loạt tên này có tác dụng gì?

Các gương sáng lịch sử

Tướng: Kỉ Tín, Do Vũ,
Cảo Khanh, Kính Đức,

Quan nhỏ: Thân Khoái

Vương Công Kiên…

•

Bất kể thời đại nào, bất kể ai từ những viên
quan nhỏ cho đến tướng lớn đều được kể tên.

•

Lòng trung quân ái quốc là một luận cứ để làm
cơ sở cho các lập luận phía sau.

Gia thần: Dự Nhượng

2. Tố cáo sự ngang ngược của giặc
và lòng căm thù giặc sâu sắc
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Trong phần này, tác giả đã tố cáo tội ác của giặc ra sao?
• Biện pháp nào được sử dụng và có tác dụng gì?
• Nỗi lòng của người chủ tướng được thể hiện ra sao?

Sứ giặc đi lại nghênh ngang
Uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình

Sử

dụng

biện

pháp nghệ thuật
Đem thân dê chó bắt nạt Tể phụ

Tội ác của
kẻ thù

Đòi ngọc lụa, thỏa lòng tham
Thu bạc vàng, để vét của kho

ẩn dụ, nhân hóa
để vạch trần tội
ác, bản chất tham
lam, tàn bạo hống
hách của giặc

Đem thịt mà nuôi hổ đói

• Những tội ác man rợ của lũ giặc ngoại xâm càng nhen
nhóm nên lòng quyết tâm của quân dân nhà Trần.
• Khích lệ lòng căm thù giặc và khơi gợi nỗi nhục mất nước.

Tâm sự của vị chủ tướng

Ta thường tới
bữa quên ăn

Nửa đêm vỗ gối

Ruột đau như cắt

Nước mắt đầm đìa

Trước những đau khổ lầm than cùng cực mà nhân dân
phải gánh chịu cảm thấy vô cùng day dứt, xót xa

• Nhịp văn dồn dập, ngắn gọn, ngôn ngữ ước lệ giàu hình ảnh có
giá trị biểu cảm lớn.
• Thể hiện sự sôi sục của vị tướng lĩnh.

• Hàng loạt các thành ngữ mạnh được sử dụng “Xả thịt lột da”, “nuốt gan uống
máu”, “trăm thân này phơi ngoài lội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa”…
• Nghệ thuật phóng đại dùng điển cố thể hiện lòng yêu nước, sự căm thù giặc
và tinh thần sẵn sàng hi sinh vì nghĩa lớn.

3. Phân tích đúng sai, phải trái
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:
• Ở phần này, tác giả đã thể hiện mối quan hệ
thân tình chủ tướng ra sao?
• Việc sử dụng các vế song hành trong câu văn có
tác dụng gì?
• Để thôi thúc khơi gợi lòng yêu nước của nhân
dân Trần Quốc Tuấn đã sử dụng biện pháp gì?

a. Mối quan hệ chủ tướng
Không có mặc

Ta cho áo

Lương ít

Ta cấp bổng lộc

Không có ăn

Ta cho cơm

Đi đường thủy

Ta cho thuyền

Quan nhỏ

Ta thăng chức

Đi bộ

Ta cho ngựa

Cùng sống chết

Cùng vui cười

• Thể hiện cách đối xử chu đáo, tạo mối quan hệ khăng khít gắn bó
• Nhắc nhở khích lệ ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của bề tôi đối với vua

Tình cảnh đất nước thấy chủ nhục –

b. Biểu hiện
sai trái

mà không biết lo
Hầu quân giặc – mà không biết tức
Thấy nước nhục – mà không biết
thẹn
Nghe nhạc cung đình dùng để mua
vui cho ngụy sứ – không biết căm
Chỉ đâm đầu vào trò chơi vô bổ
Ham mê thú vui ruộng vườn, quyến
luyến vợ con

Phê phán thái
độ bàng quan
thờ ơ, ăn chơi
nhàn rồi chỉ lo
vun

vén

cá

nhân mà quên
đi

danh

dự

bổn phận, mất
cảnh giác, lối
sống
hưởng lạc

an

Thảm bại là tất yếu nếu không thay đổi

Cựa gà
trống
không thể
đâm thủng
áo giáp
của giặc

Mẹo cờ
bạc không
thể làm
mưu lược
nhà binh

Ruộng
vườn, vợ
con không
ích gì cho
việc quân
cơ

Tiền của

Chén

Tiếng hát

nhiều

rượu ngon

hay không

không

không thể

thể khiến

mua được

say chết

giặc điếc

đầu giặc

được giặc

tai

Nước mất, nhà tan, bị bắt làm tù binh,
chịu nhục mang tiếng dơ muôn đời

Cảnh

báo

bức

tranh

thảm họa nỗi đau đớn
nhục nhã của mất nước
thân làm nô lệ

4. Lời kêu gọi
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:
• Tác giả đã dùng lời kêu gọi nhân dân đứng
lên chống giặc ra sao?
• Việc nhất tề chiến đấu sẽ mang đến cho ta
những điều gì?

Lời kêu gọi cũng chính là mệnh lệnh

Học tập binh
thư yếu lược

Vạch ra hai con đường

Sống – Chết

Tướng sĩ phải
chọn địch hoặc ta

Vinh – Nhục

• Lập luận sắc bén, rõ ràng, thái độ cương quyết.
• Bày tỏ gan ruột của một chủ tướng yêu nước.

Thái ấp vững bền, bổng lộc được
hưởng thụ
Khích lệ động
Nhất tề
đồng lòng
chiến đấu

Gia quyến ấm êm, vợ con bách

viên đến mức

niên giai lão

cao nhất ý chí
và quyết tâm

Tổ tiên được tế lễ, thờ cúng

chiến đấu của
tướng sĩ.

Trăm năm sau còn lưu tiếng thơm

IV
TỔNG KẾT

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Trình bày những đặc sắc về nội dung và
nghệ thuật của văn bản Hịch tướng sĩ

1. Nội dung

Là sự kết tinh sâu sắc của
Được xem là một
"thiên cổ hùng văn"
bất hủ của dân tộc.

truyền thống đấu tranh
chống giặc ngoại xâm, là kết
tinh của ý chí và sức mạnh
quật cường của dân tộc qua
mấy trăm năm lịch sử

Trần Quốc Tuấn đã
thể hiện mạnh mẽ
lòng yêu nước thiết
tha và căm thù giặc
sâu sắc của vị chủ
tướng một lòng vì
nước vì dân.

2. Nghệ thuật

Lập luận
Là một áng
văn chính
luận xuất
sắc

chặt chẽ, lĩ
lẽ rõ ràng,
giàu hình
ảnh, có sức
thuyết phục
cao

Kết hợp hài

Lời văn

hoà giữa lí

giàu hình

trí và tình

ảnh nhạc

cảm

điệu

LUYỆN TẬP
Nhiệm vụ 1:
Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Câu hỏi 1: Người ta thường viết hịch khi nào?

A. Khi đất nước có giặc
ngoại xâm
B. Khi đất nước thanh bình

C. Khi đất nước phồn vinh
D. Khi đất nước vừa hết
chiến tranh

Câu hỏi 2: Hịch tướng sĩ được viết theo kiểu
văn gì?

A. Văn xuôi

C. Văn biền ngẫu

B. Văn vần

D. Thơ

Câu hỏi 3: Trần Quốc Tuấn sáng tác Hịch tướng sĩ khi nào?
A. Trước khi quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta lần thứ nhất (1257)
B. Trước khi quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hai (1285)
C. Trước khi quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta lần thứ ba (1287)
D. Sau chiến thắng quân Mông – Nguyên lần thứ hai

Câu hỏi 4: Tác giả đã sử dụng biện pháp gì khi nêu
gương các bậc trung thần nghĩa sĩ ở phần mở đầu?

A. So sánh

C. Cường điệu

B. Liệt kê

D. Nhân hóa

Câu hỏi 5: Dụng ý của tác giả thể hiện qua câu: "Huống chi ta
cùng các ngươi sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi gian nan”?

A. Thể hiện sự thông cảm
với các tướng sĩ

B. Kêu gọi tinh thần đấu
tranh của các tướng sĩ

C. Miêu tả hoàn cảnh sinh
sống của mình cũng như của
các tướng sĩ
D. Khẳng định mình và các
tướng sĩ là những người cùng
cảnh ngộ

Câu hỏi 6: Từ nào có thể thay thế từ “vui lòng” trong câu
“Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này
gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”?
A. Cam chịu

C. Cam lòng

B. Bình thường

D. Mặc kệ