CHƯƠNG III: QUANG HỌC







Hiện tượng khúc xạ là gì?
Thấu kính hội tụ là gì? Thấu kính phân kì là gì?
Các bộ phận chính của mắt là những gì?
Tật cận thị là gì? Khắc phục nó như thế nào?
Kính lúp dùng để làm gì?
Phân tích ánh sáng trắng thành các ánh sáng màu như
thế nào? Trộn các ánh sáng màu với nhau sẽ được ánh
sáng màu gì?
 Tại sao các vật có màu sắc khác nhau?
 Ánh sáng có những tác dụng gì, có những ứng dụng gì?

ÔN LẠI KIẾN THỨC LỚP 7
1. Ta nhận biết được ánh sáng khi nào ?
1. Ta nhận biết được ánh sáng khi có ánh sáng truyền vào mắt ta.
2. Ta nhìn thấy một vật khi nào ?
2. Ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng từ vật đó truyền vào mắt ta.
3. Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn khi nào ?
3. Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng có mũi
tên chỉ hướng gọi là tia sáng.
4. Định luật truyền thẳng của ánh sáng ?
4. Định luật truyền thẳng của ánh sáng: Trong môi trường trong suốt và
đồng tính ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.

ÔN LẠI KIẾN THỨC LỚP 7
5. Định luật phản xạ ánh sáng?
1. Tia phản xạ nằm trong cùng mặt phẳng với tia tới và đường pháp tuyến.
2. Góc phản xạ bằng góc tới (i' = i)
I là điểm tới ;
IN là pháp tuyến tại điểm tới
N
SI : tia tới;
S
R
IR : tia phản xạ
SIN = i gọi là góc tới
NIR = i' gọi là góc phản xạ
i i

'

I

Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp
tuyến IN gọi là mặt phẳng tới

10th
Grade

Bài 40 : HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ
ÁNH SÁNG

Bài 40 : HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ
ÁNH SÁNG

Tại sao khi nhúng trong nước, ta thấy chiếc
đũa bị gãy khúc ?

NÔI DUNG BÀI HOC

01

. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

02

Sự khúc xạ của tia sáng khi
truyền từ nước sang không khí.

03

Vận dụng

0
1

Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

I. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
1. Quan sát
Quan sát hình bên và nêu nhận xét
về đường truyền tia sáng:
a)Từ S đến I ( trong không khí ).

Mặt phân cách

S

Không
khí

N

 đường thẳng.
b)Từ I đến K ( trong nước ).
 đường thẳng.
c)Từ S đến mặt phân cách rồi đến K.
 đường gãy khúc (gãy khúc tại I)

I

P

Q

Nước

N

K

Tia sáng truyền từ không khí
sang nước (tức là truyền từ môi
trường trong suốt này sang môi
trường trong suốt khác) thì bị
gãy khúc tại mặt phân cách giữa
hai môi trường, gọi là hiện tượng
khúc xạ ánh sáng.

S

Không
khí

N
I

P

Q

Nước

N
'

K

I. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
1. Quan sát
2. Kết luận
Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang
môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa
hai môi trường, được gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

3. Một vài khái niệm
- I là điểm tới
- SI là tia tới.

S

N

- IK là tia khúc xạ.
- Đường NN' vuông góc với mặt phân cách là pháp
tuyến tại điểm tới.
- SI N là góc tới i

i
I

P

r

K I N' là góc khúc xạ r
- Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến NN'
là mặt phẳng tới.

Q

N
'

K

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm

Quan sát đường truyền của một tia sáng từ
không khí sang nước.

SS

40
50
60
70
80

N
0 10
20 10
20 30
30

i

I

P
90

80
70
60
50

Quan sát đường truyền của một tia sáng từ
không khí sang nước.

40
50
60
70
80

Q
90

80
70

40

r
30

20 10
0 10 20

30

K

40

60
50

Lần

Góc tới

Góc
khúc xạ

1

30O

20O

So sánh góc khúc xạ và
góc tới ?
- Góc khúc xạ nhỏ hơn
góc tới (r < i)
Tia khúc xạ có nằm trong
mặt phẳng tới không ?
- có

S

N

20 10
30
40
50
i
60
70
80
P
90
80
70
60
50
40
30
20 10

Quan sát đường truyền của một tia
sáng từ không khí sang nước.

0 10
20 30
40
50
60
70
80
I
90Q
80
70
60
50
r
40
30
0 10 20

N'

K

Lần

Góc tới

Góc
khúc xạ

1

40O

30O

So sánh góc khúc
xạ và góc tới ?
- Góc khúc xạ nhỏ
hơn góc tới (r < i)
Tia khúc xạ có nằm trong
mặt phẳng tới không ?
- có

I. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
5. Kết luận
Khi tia sáng truyền từ không
khí sang nước thì:
- Tia khúc xạ nằm trong mặt
phẳng tới.
- Góc khúc xạ nhỏ hơn góc
tới.

Lần

1
2

So sánh
Góc
Góc
góc khúc
khúc
tới
xạ và góc
xạ
tới
300
400

200 Góc khúc
xạ nhỏ hơn
góc tới
0
30

Tia khúc
xạ có nằm
trong mặt
phẳng tới
không?
Có

C3: Hãy thể hiện kết luận trên bằng hình vẽ.

- Góc khúc xạ nhỏ hơn
góc tới (r < i)
Không
- Tia khúc xạ nằm
P
trong mặt phẳng tới
Nước

S
khí

N
i

I
r

N'

Q
K

02

Sự khúc xạ của tia sáng khi
truyền từ nước sang không khí.

1. Dự đoán
2. Thí nghiệm mô phỏng
C4: Kết luận trên có còn đúng trong trường hợp tia sáng truyền từ
nước sang không khí hay không ? Đề xuất một phương án thí
nghiệm để kiểm tra dự đoán đó
Phương án: Đặt nguồn sáng trong nước, ở đáy bình, hoặc
chiếu tia sáng qua đáy bình vào nước rồi sang không khí.
Tiến hành thí nghiệm như trường hợp ánh sáng truyền từ
không khí sang nước

N
20 10
30
40
50
60
70
80
P 90
80
70
60
50
40
30
20 10

0 10
2030
40
50
60
I
70
80
90 Q
80
70
60
50
40
30
0 10 20

N'

Lần
1

Góc Góc khúc
tới
xạ
30O

40O

So sánh góc khúc xạ và
góc tới ?
- Góc khúc xạ lớn hơn
góc tới (r > i)
Tia khúc xạ có nằm trong
mặt phẳng tới không ?
- Có

N

N

0
20 10 10 2030
30
40
40
50
50
60
60
70
70
I
80
80
90
P 90
80
80
70
70
60
60
50
50
40
40
30
30
20 10 10 20
0

Q

Lầ
n

Góc
tới

Góc
khúc xạ

1

40O

50O

So sánh góc khúc xạ và
góc tới ?
- Góc khúc xạ lớn hơn
góc tới (r < i)
Tia khúc xạ có nằm trong
mặt phẳng tới không ?
- Có

Góc So sánh
Góc
khúc góc khúc
Lần tới
xạ xạ và góc
(i)
(r) tới
1

300

2

400

400 Góc khúc
xạ lớn hơn
góc tới
500

Tia khúc
xạ có
nằm
trong mặt
phẳng tới
không?

Có

Khi góc tới tăng (giảm) thì góc khúc
xạ cũng tăng (giảm)

3. Kết luận
Khi tia sáng truyền từ
nước sang không khí thì:
- Tia khúc xạ nằm trong
mặt phẳng tới.
- Góc khúc xạ lớn hơn
góc tới (r >i)

• Lưu ý:
- Khi tia sáng truyền từ không
khí sang các môi trường trong
suốt rắn, lỏng khác nhau thì
góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.
- Khi góc tới tăng ( giảm) thì
góc khúc xạ cũng tăng
(giảm).
- Khi góc tới bằng 0o thì góc
khúc xạ bằng 0o tia sáng
không bị gãy khúc khi truyền
qua hai môi trường

S

20 10
30
40
50
60
70
80

N
0 10
20
30
40
50
60
o

i=0

I

P90

80
70
60
50
40
30
20

r = 0o

10 0

70
80
90
80
70

60
50
40
30
1020

K

N'

Q

III. Vận dụng

03

C7: Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.
HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ ÁNH HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH
SÁNG
SÁNG

C7: Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.

- Tia tới gặp mặt phân cách giữa
hai môi trường ………
bị hắt trở lại môi trường trong
……………………………………
suốt cũ.
…………………………

-Tia tới gặp mặt phân cách giữa
hai môi trường ………
bị gãy khúc và
……………………………………
tiếp tục truyền vào môi trường
……………………
trong suốt thứ hai.

- Góc phản xạ …….........góc
tới.
bằng

-Góc khúc xạ ………………
không bằng
…góc tới.

C8: Giải thích hiện tượng nêu ở đầu bài?
+ Khi chưa đổ nước vào bát, ta không
nhìn thấy đầu dưới (A) của chiếc đũa.
+ Trong không khí, ánh sáng chỉ có thể đi theo đường thẳng từ
A đến mắt. Nhưng những điểm trên chiếc đũa thẳng đã chắn
mất đường truyền đó nên tia sáng này không đến được mắt.
+ Giữ nguyên vị trí đặt mắt và đũa. Đổ nước vào bát tới một vị
trí nào đó, ta lại nhìn thấy A.

+ Hình vẽ bên cho thấy không có tia sáng đi theo đường thẳng nối A
với mắt. Một tia sáng AI đến mặt nước, bị khúc xạ đi được tới mắt nên
ta nhìn thấy A.
Thực ra người quan sát không nhìn thấy được đầu đũa A mà nhìn thấy
ảnh của đầu đũa qua hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

Củng cố
1. Một bạn học sinh vẽ đường truyền của bốn tia sáng phát ra từ một
ngọn đèn ở trong bể nước ra ngoài không khí .

Đường truyền nào có thể đúng ?
A. Đường 1
B. Đường 2
C. Đường 3
D. Đường 4