Chöông 111:

Quang Hoïc

Chöông 111:

Quang Hoïc

Chöông 111:

Quang Hoïc

Quan sát,
nhận xét
hình dạng
chiếc đũa:
Trong
ly
không
có
nước.

Đũa
thẳng

Trong ly
có nước thì
như thế
nào ?

Đũa
thẳng

Quan sát,
nhận xét
hình dạng
chiếc đũa:

Đũa
gãy
khúc

Tại sao quan sát đũa, bút chì, ống hút,…
trong trường hợp này chúng bị gãy khúc

Bài 40

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1. Quan sát:
Quan sát hình vẽ bên và nêu nhận
xét về đường truyền của tia sáng:
a) Từ S đến I ( trong không khí)
- …………………….
b) Từ I đến K ( trong nước)
- ……………………..
c) Từ S đến mặt phân cách rồi
đến K.
- ………………………………
…………………………………..

Hình

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1. Quan sát:
Quan sát hình vẽ bên và nêu
nhận xét về đường truyền của tia
sáng:
a) Từ S đến I ( trong không
khí)
Truyền thẳng
-…............................
b) Từ I đến K ( trong nước)

Hỏi: Ánh sáng truyền từ
không khí đến mặt nước
đã tuân theo định luật
nào?

Định luật truyền thẳng của
ánh sáng

Truyền thẳng
- …………………..
c) Từ S đến mặt phân cách rồi
đến K.
Bị gãy khúc tại mặt phân cách.
-……………………………..

Hình 40.2

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1. Quan sát:
Quan sát hình vẽ bên và nêu
nhận xét về đường truyền của tia
sáng:
a) Từ S đến I ( trong không
khí)
Truyền thẳng
-…............................
b) Từ I đến K ( trong nước)

Hỏi: Hiện tượng ánh
sáng truyền từ không khí
sang nước có tuân theo
định luật truyền thẳng
của ánh sáng không? Tại
sao?

Không tuân theo
định luật truyền
thẳng của ánh sáng
vì nó bị gãy khúc tại
mặt phân cách.

Truyền thẳng
- …………………..
c) Từ S đến mặt phân cách rồi
đến K.
Bị gãy khúc tại mặt phân cách.
-……………………………..

Hình

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1. Quan sát:
Quan sát hình vẽ bên và nêu
nhận xét về đường truyền của tia
sáng:
a) Từ S đến I ( trong không
khí)
Truyền thẳng
-…............................
b) Từ I đến K ( trong nước)

Hỏi: Vậy hiện tượng ánh sáng
truyền từ không khí sang nước bị
gãy khúc tại mặt phân cách giữa
hai môi trường gọi là hiện tượng
gì?

Hiện tượng
khúc xạ ánh sáng

Truyền thẳng
- …………………..
c) Từ S đến mặt phân cách rồi
đến K.
Bị gãy khúc tại mặt phân cách.
-……………………………..

Hình

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1. Quan sát:
2. Kết luận:

Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này
sang môi trường trong suốt khác thì bị gãy khúc tại mặt phân
cách giữa hai môi trường gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

Không
S
khí
P
Nước

N
Q

I
N'

K

Mặt phân cách
PQ

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm (sgk 109)

.

- I laø ñieåm tôùi, SI laø tia
- IK laø tia khuùctôùi.
- Ñöôøxa.ï
ng NN' vuoâng goùc vôùi maët
phaân caùch laø phaùp tuyeán taïi ñieåm
Si.I N laø goùc tôùi, kyù hieäu i
-tôù

S

N
i
I

P

Q

r
N'

-K I N' laø goùc khuùc xaï, kyù hieäu r.
- Maët phaúng chöùa tia tôùi SI vaøø phaùp tuyeán NN'
laø maët phaúng tôùi.

K

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
1. Quan sát:
2. Kết luận:
3. Một vài khái niệm:
4. Thí nghiệm:
Bố trí thí nghiệm như hình 40.2

- Nhúng một phần của miếng nhựa
phẳng vào trong nước.
- Chiếu tia sáng là là trên mặt miếng
nhựa tới mặt phân cách PQ tại điểm tới I.

Làm thí nghiệm và trả lời câu C1, C2

C1: Hãy cho biết tia khúc xạ có nằm trong
mặt phẳng tới không?

Góc tới và góc khúc xạ góc nào
lớn hơn ?

Hình 40.2

i

r

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm

C1. Haõy cho bieát tia khuùc xaï
coù naèm trong maët phaúng
tôùi khoâng ? Goùc tôùi vaø goùc
khuùc xaï, goùc naøo lôùn hôn?

C1:Tia khuùc xaï naèm trong maët
phaúng tôùi.
- Goùc tôùi lôùn hôn goùc khuùc xaï.

i
r

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm

C2. Haõy ñeà xuaát phöông aùn
thí nghieäm ñeå kieåm tra
nhöõng nhaän xeùt treân coù coøn
ñuùng khi thay ñoåi goùc tôùi
hay khoâng.

i
r

S'
i

r

K'

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Quan sát
2. Kết luận
3. Một vài khái niệm
4. Thí nghiệm
5. Kết luận

Khoâng
khí

i

Nöôùc

r
Khi tia saùng truyeàn töø khoâng khí sang nöôùc
thì :khuùc xaï naèm trong maët phaúng tôùi.
- Tia
- Goùc khuùc xaï nhoû hôn goùc

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1,2,3,4.
5. Kết luận

Khi tia saùng truyeàn töø khoâng khí sang nöôùc
thì
: khuùc xaï naèm trong maët phaúng tôùi.
- Tia
- Goùc khuùc xaï nhoû hôn goùc
N
S
tôùi.
C3. Haõy theå
Khoâng
hieän keát
i
khí
Khoâng khí
i
luaän treân
I
P
baèng hình
Nöôùc
Nöôùc
veõ.
r
r

N'

Q
K

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1,2,3,4.
5. Kết luận

Khi tia saùng truyeàn töø khoâng khí sang nöôùc
- Tia
thì
: khuùc xaï naèm trong maët phaúng tôùi.
- Goùc khuùc xaï nhoû hôn goùc
II.tôù
SỰ
i. KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN
KHÔNG
1. Dự
đoán KHÍ

TỪ NƯỚC SANG

C4. Keát luaän treân coù coøn ñuùng trong tröôøng
hôïp tia saùng truyeàn töø nöôùc sang khoâng
khí
hay khoâ
?  Không.
ngCó.
 Ñeà xuaát moät phöông aùn thí nghieäm ñeå
kieåm tra döï ñoaù
ñoù tia sáng chiếu từ nước sang không khí.
nDùng

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN
TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
2. Thí nghiệm kiểm tra

 Dùng tia sáng chiếu từ nước sang không khí.
* Duïng cuï thí nghieäm goàm coù:
OÅn aùp, ñeøn lazer, daây noái, moät
baûng toân ñen, hoäp nhöïa chöùa nöôùc trong,
taám nhöïa chia ñoä, moät gheá ñeå ñôõ giaù thí
nghieäm.

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN
TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
2. Thí nghiệm kiểm tra

 Dùng tia sáng chiếu từ nước
sang không khí.
a) Boá trí thí nghieäm nhö hình
veõ
b) .Tìm vò trí ñaët maét ñeå thaáy aùnh
saùng töø A phaùt ra.

C
B

A

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN
TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
2. Thí nghiệm kiểm tra
Tia
C6. Nhaän xeùt ñöôøng
truyeàn cuûa tia saùng,
chæ ra ñieåm tôùi, tia tôùi,
tia khuùc xaï, veõ phaùp
tuyeán taïi ñieåm tôùi. So
saùnh ñoä lôùn goùc khuùc
xaï vaø goùc tôùi.

Góc
khúc xạ
khúc
xạ r
BC
Pháp
tuyến
Góc
NN'
Tia
tới
tới
ABi

lớn hơn góc tới.
Góc khúc xạ ……….

Điểm
tới B

C

N

r
B
i
N'

A

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN
TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
1. Dự đoán
2. Thí nghiệm kiểm tra
3. Kết luận

Khi tia saùng truyeàn
ñöôïc töø nöôùc sang khoâng
- khí
Tia thì
khuù:c xaï naèm
trong
maët phaúng tôùi.
- Goùc khuùc xaï lôùn hôn goùc tôùi.

C

N

r
B
i
N'

A

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

TÓM LƯỢT KIẾN THỨC
* Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường
trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị
gãy khúc tại mặt phân cách hai môi trường gọi là
hiện tượng khúc xạ ánh sáng
* Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước,
góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới
* Khi tia sáng truyền từ nước sang không khí,
góc khúc xạ lớn hơn góc tới

I. HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA TIA SÁNG KHI TRUYỀN TỪ NƯỚC SANG KHÔNG KHÍ
III. VẬN DỤNG

C8. Tại sao quan sát đũa, bút chì, ống hút,…
trong trường hợp này chúng bị gãy
C8. Vì tia sáng ởkhúc ?

dầu dưới của đũa, bút chì,
ống hút,… ngập chìm
trong nước truyền tới mặt
phân cách giữa nước và không khí bị khúc xạ
nên quan sát thấy chúng bị gãy khúc.
Củng cố

BVMT

CTECB

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
HÌNH ẢNH MINH HỌA THỰC
TẾ

Tiết 46:
Tia nào sau đây là tia khúc xạ? Vì sao?

A

B

N

C
Không
khí
P
Nước

D

I

Mặt phân
cách
Q

N

S

Tiết 46:
Tia nào sau đây là tia khúc xạ? Vì sao?

S
Tia chọn là tia
IB vì khi ánh
sáng truyền từ
không khí
sang nước thì
góc khúc xạ
nhỏ hơn góc
tới

N

D

Không khí
P
I
Nước

Mặt phân
cách Q

C
N
'

B

A

1) Cách vẽ nào biểu diễn đúng hiện tượng khúc xạ của
tia sáng khi đi từ không khí (Kk) vào nước ?

S

Kk

P

I

Nước

A
Kk

P

N
I

Nước

C

Q

N

Kk

P

Q
K

N'
S

S

N
Tiếc quá . . !
Em
Tiếcchọn
quá .sai
. ! rồi.
Em quá
chọn. .sai
Tiếc
! rồi
Em
chọn
Hoan
hô.sai. .rồi.
!

Đúng rồi . . !

I

Nước

B

N

Kk

P

I

Nước

K N'

D
D

K

N'

S

Q

N'

Q
K

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
III. VẬN DỤNG
C7: Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.
Hiện tượng
phản xạ ánh
sáng

Hiện tượng
khúc xạ ánh
sáng

N

Pháp
tuyếnGóc

Ti
phản
a

S
c
ó
G
xạ
i
ớ
t
ph
i
i
ản
Không khí

M
xạ
Nước
I
ặt

ph
r
Gó
ân
c
R
cá
kh
N
ch
Tia
úc
Tia
tới S

Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
III. VẬN DỤNG
C7: Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.
Hiện tượng
phản xạ ánh
sáng

Hiện tượng khúc
xạ ánh sáng

-Tia tới gặp
mặt phân cách
giữa hai môi
trường trong
suốt bị hắt trở
lại môi trường
cũ.

-Tia tới gặp mặt
phân cách giữa
hai môi trường
trong suốt bị gãy
khúc tại mặt phân
cách và tiếp tục
đi vào môi
trường trong suốt
thứ hai
-Góc khúc xạ
không bằng góc
tới

-Góc phản xạ
bằng góc tới

N

Pháp
tuyếnGóc

Ti
phản
a

S
c
ó
G
xạ
i
ớ
t
ph
i
i
ản
Không khí

M
xạ
Nước
I
ặt

ph
r
Gó
ân
c
R
cá
kh
N
ch
Tia
úc
Tia
tới S

Hướng dẫn về nhà
- Học bài
- Đọc phần: “Có thể em chưa biết”
- Chuẩn bị “Bài 42:
THẤU KÍNH HỘI TỤ”.

Nếu ai không biết hiện tượng khúc xạ ánh
sáng, họ thường ước lượng nhầm độ sâu của
nước. Các em nhỏ lưu ý khi tập bơi, vì qua
mắt của chúng ta đáy kênh, hồ ao, sông ngòi,
suối, bể chứa nước, … hình như cạn hơn gần
1/3 độ sâu thực của nó. Nếu tin vào độ sâu
nhìn thấy đó có thể các em sẽ gặp nguy hiểm.
Củng cố