AI NHANH, AI ĐÚNG!
HS chia thành 4 nhóm, thảo luận nhóm 2 phút dự đoán trong các nội dung
sau đây: nội dung nào đúng, nội dung nào sai.
STT
1
2
3
4
5

NỘI DUNG
Nguyên phân và giảm phân là hình thức phân bào xảy ra ở tế
bào sinh dưỡng
Ở giảm phân có 2 lần phân bào.
Kết quả của quá trình giảm phân là từ 1 tế bào mẹ có 2n NST
kép tạo ra 4 tế bào con có bộ NST n đơn.
Ở quá trình nguyên phân và giảm phân sẽ tạo sự đa dạng di
truyền ở thế hệ sau ở các loài sinh sản hữu tính.

ĐÚNG

SAI

 

 

 

 

 

 

 

 

Ở kì giữa của quá trình nguyên phân và giảm phân NST xếp 2
 
hàng trên mặt phẳng xích đạo thoi vô sắc

 

BÀI 16:
CHU KÌ TẾ BÀO VÀ
NGUYÊN PHÂN

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

NỘI
DUNG

I

CHV

CHU
BÀO

KÌ

TẾ

II

NGUYÊN PHÂN

III

BỆNH UNG THƯ
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Kể t
ên c
ác h
tượn
iện
g
t
r
nhiê
n có ong tự
tính
kì và
chun đặc đi chu
ể
g củ
a ch m
úng
.

Chu kì ngày đêm, chu kì tuần
trăng-thủy triều, chu kì sinh
trưởng sinh vật, ….
Đặc điểm: lặp đi lặp lại các sự
kiện theo trình tự nhất định.

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

I. CHU KÌ TẾ BÀO

chu
1. Khái niệm
kì tế
là gì
bào
? klớn
Chu kì tế bào là khoảng thời gian từ khi tế bào được sinh ra,
và phân
ể tlên
các
ê
g
chia thành 2 tế bào con.
ia i đ n
tron
oạ n
g ch
2. Đặc điểm
tế b u kì
à o.
- Gồm kì trung gian và quá trình nguyên phân.
- Kì trung gian gồm các pha nhỏ là G1, S và
trung
G2; thời gian kì Kì
trung
gian gian
chiếm phần lớn
chu kì tế bào.
gồm mấy

pha?

CHV

Nguyên phân

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

THẢO LUẬN NHÓM
HS chia 4 nhóm, thảo luận nhóm trong 5 phút hoàn thành phiếu học tập 1
“Đặc điểm các pha trong kì trung gian”.
kì
Pha S
Pha G1
Pha G2
  - Tăng kích

-  Nhân đôi DNA và
NST.
  thước.
- Tổng hợp các - Kết thúc pha S, NST
  bào quan khác từ trạng thái đơn
Đặc nhau.
chuyển sang dạng kép
 
điểm - Tổng hợp và gồm 2 cromatide đính
  tích lũy các
với nhau ở tâm động
chất
và chứa 2 phân tử DNA
 
giống hệt nhau.
CHV

 - Gia tăng kích
thước.

- Tiếp tục sinh
trưởng giúp tế
bào chuẩn bị đầy
đủ trước khi
bước vào giai
đoạn phân bào.
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Mối liên hệ giữa các giai đoạn của chu kì tế bào
- Các điểm kiểm soát:

Điểm kiểm soát
G2/M

CácGgiai
đoạn của chu kì tế
+ Điểm
1/S: tế bào đưa ra quyết định có
mốiđể
liên
như
thếvào phân bào
nhânbào
đôicó
DNA
sauhệđó
bước
hay không? nào?
Giải thích vai trò của các
+ Điểm
rà soát
2/M: soát
điểmGkiểm
chuquá
kì tếtrình
bào.nhân đôi DNA
đã hoàn tất và mọi sai sót đã được sửa chữa
hay chưa.
+ Điểm kiểm soát thoi phân bào: rà soát xem tất cả
NST đã gắn với các vi ống của thoi phân bào hay chưa.
Nếu chưa hoàn tất, chu kì tế bào dừng lại.

CHV

Kiểm soát thoi
phân bào

Điểm kiểm soát
G1/S

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Điề
nếu u gì s
quá ẽ xả
trìn y ra đ
hp
ối v
h
bị r ân b ới cơ
ối lo ào
thể
ở
ạn?
sinh
vật

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

DẠY HỌC DỰ ÁN
TÌM HIỂU VỀ BỆNH UNG THƯ

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

NỘI DUNG
Tình hình
hiện nay
Tên bệnh
ung thư

Cách chữa
trị (nếu có)

CHV

Cơ sở khoa
học

Biện pháp
phòng tránh

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CÁC TIỂU CHỦ ĐỀ
01

03
CHV

Tìm
hiểu về
ung thư
gan
Tìm hiểu
về ung
thư vú

02

Tìm hiểu
về ung
thư phổi

04

Tìm hiểu
về ung
thư dạ
dày
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

1 Tuần làm việc
tại nhà làm báo
cáo dưới dạng
poster hoặc
powerpoint
...
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Bạn có nhớ lần bị đứt tay?

Đoán xem điều gì đã
tạo ra những thứ kì
Vết thương
chóng
Bạn
có nhậnnhanh
ra diệu
rằng
bạn???
đó
sau
2-3nhiều
ngày?so
đãlành
caochỉ
lớn
hơn
với bạn của hồi cấp 2,
tiểu học không?

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Nguyên phân là
gì?
Điều đó sẽ giúp bạn lớn
lên,
chữa
lành
vết
thương, v.v… Qua quá
trình này từ 1 tế bào
ban đầu sẽ hình thành
nên 2 tế bào mới
CHV

Nguyên phân là quá
trình phân chia của TB
nhân thực trong đó
NST nằm trong nhân TB
được chia ra làm 2
phần giống nhau về
số lượng và thành
phần của NST trong TB
mẹ
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

II. NGUYÊN PHÂN
ở tếdưỡng
bào nào?
- Nguyên
Xảy ra ở phân
các tếxảy
bàorasinh
và các tế bào sinh dục sơ khai.
phân
chia
thànhchia
mấynhân
giai đoạn?
Kểchia
tên tế
cácbào
giaichất.
đoạn.
- Quá
Gồmtrình
2 giainguyên
đoạn liên
tiếp
là phân
và phân

1. Phân chia nhân

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Phiếu học tập 2: Quá trình nguyên phân

Nghiên cứu thông tin mục II, SGK trang 99, 100 và hoàn thành nội dung sau trong 10 phút
(Giả sử tế bào có bộ NST 2n = 4, vẽ hình minh họa cho các kì nguyên phân)
 
Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối
Hình minh họa
 
 
 
 
 
Nhiễm sắc thể

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Màng nhân,
hạch nhân
Thoi phân bào

 
 

 

 
Kết quả nguyên phân (Từ 1 tế bào 2n): ……………………………………………............................................
Ý nghĩa của nguyên phân: …………………………………………………………….…………………………………………...

 
NST

Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối
NST kép Các NST co xoắn cực đại, Hai chromatid chị em của mỗi NST kép Dãn xoắn
dần co
tập trung thành 1 hàng
tách nhau thành 2 NST đơn và di
xoắn
ở mặt phẳng xích đạo. chuyển trên thoi phân bào đi về 2 cực
của tế bào.
Màng nhân, Tiêu biến
 
 
Tái xuất
hạch nhân
hiện
Thoi phân
Bắt đầu Các vi ống của thoi phân Co rút kéo NST về 2 cực của tế bào
Tiêu biến
bào
hình thành. bào đính vào 2 phía tâm
động của NST.
- Kết quả nguyên phân: Từ 1 tế bào (2n) qua nguyên phân tạo 2 tế bào con (2n).
- Ý nghĩa nguyên phân:
+ Đảm bảo duy trì ổn định vật chất di truyền qua các thế hệ tế bào.
+ Ở sinh vật nhân thực đơn bào: là hình thức sinh sản tạo ra cá thể mới.
+ Ở sinh vật đa bào:
Làm tăng số lượng tế bào, thay thế tế bào già và tế bào bị tổn thương, giúp cơ thể lớn lên và tái sinh
các bộ phận cơ thể.
Cơ chế tạo ra các cơ thể mới ở các loài sinh sản vô tính.

Nhân con

Trung thể
CHV

Màng nhân

Thoi vô sắc

Tâm động

Nhiễm sắc thể
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Kì giữa

Kì đầu

 

 

Kì sau

Kì cuối

 
 

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

a) Kì đầu
- Các NST kép sau khi được
nhân đôi ở kì trung gian dần
được co xoắn, nhân dần tiêu
biến, thoi phân bào xuất hiện.

CHV

 

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

b) Kì giữa
- Các NST kép co xoắn cực đại
và tập trung thành 1 hàng ở
mặt phẳng xích đạo. Thoi
phân bào được đính vào 2
phía của NST tại tâm động.

CHV

 

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

c) Kì sau
- Các nhiễm sắc tử tách
nhau ra và di chuyển trên
thoi phân bào về 2 cực của
tế bào

CHV

 

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

d) Kì cuối
- NST dãn xoắn dần và
màng nhân xuất hiện.

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

2. Phân chia tế bào chất

Sau khi kì sau hoàn tất việc phân chia vật chất di truyền, tế bào chất bắt đầu
phân chia thành 2 tế bào con.
 Vùng giữa tế bào động vật
dần co thắt lại chia tế bào
thành 2 tế bào con.
 Các tế bào thực vật hình
thành vách ngăn ở mặt phẳng
xích đạo chia tế bào thành 2
tế bào con (do có thành
cellulose quá bền vững)
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

3. Ý NGHĨA CỦA QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN
- Đối với sinh vật nhân thực đơn bào: nguyên phân là phương thức sinh sản:
1TB mẹ  2 TB con giống mẹ.

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

3. Ý NGHĨA CỦA QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN
Đối với sinh vật nhân thực đa bào:
- Nguyên phân làm tăng số lượng tế bào giúp cơ thể sinh trưởng và
phát triển

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Trong y học:
- Nguyên phân giúp tái tạo mô hoặc các cơ quan bị tổn thương

Mô được nuôi trong môi
trường thích hợp

Vùng da được thay thế

Nuôi cấy mô thay thế vùng da bị
hỏng.
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

3. Ý NGHĨA CỦA QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN
Trong trồng trọt, chăn nuôi
- Nguyên phân tạo ra các cá thể có kiểu gen giống kiểu gen của mẹ.
Điều đó giúp nhân nhanh các giống tốt các giống cây sạch bệnh, tạo ra
các vật nuôi bằng phương pháp nhân bản vô tính….

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

III. Bệnh ung thư
Các nhóm trình bày báo cáo của mình trong 5 phút

01

03
CHV

Tìm
hiểu về
ung thư
gan
Tìm hiểu
về ung
thư vú

02

Tìm hiểu
về ung
thư phổi

04

Tìm hiểu
về ung
thư dạ
dày
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

1. Khái niệm: Ung thư là một loại bệnh được đặc trưng bởi sự tăng sinh không kiểm
soát được của một số loại tế bào cơ thể dẫn đến hình thành các khối u chèn ép
các cơ quan trong cơ thể.

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

1. Cơ sở khoa học

- Tín hiệu điều hòa phân bào chia thành 2 loại: kích thích và kìm hãm tế bào phân chia.
- Nếu tín hiệu kích thích quá nhiều, tín hiệu kìm hãm quá ít  tế bào phân chia quá mức 
hình thành khối u.

+ U lành tính: nếu tế bào khối u không có khả năng di chuyển vào máu để đi
tới các vị trí khác của cơ thể.
+ U ác tính hay ung thư: nếu tế bào khối u có thêm đột biến  có khả năng tách
khỏi vị trí ban đầu (mô) đi vào máu  tạo khối u ở nhiều nơi  gây chết cho bệnh
nhân.

- Nguyên nhân: tế bào bị đột biến nhiều lần do các tác nhân bên ngoài như
khói thuốc lá, tia tử ngoại, hóa chất, độc tố của vi sinh vật, … và tác nhân bên
trong như một số loại virus gây bệnh, các gốc tự do trong tế bào, sản phẩm
chuyển hóa, …
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Bệnh ung thư vú
Tế bào ung thư

Tuyến vú

Khối u

Tuyến vú
Mách máu

Mạch bạch huyết

Khối u ác tính

Tế bào tăng sinh

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

2. Tình trạng ung thư ở Việt Nam và cách phòng tránh bệnh ung thư
a. Tình trạng ung thư ở Việt Nam

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

b. Cách phòng ngừa và điều trị bệnh ung thư?
Để phòng ngừa ung thư, ta cần:

- Hạn chế tiếp xúc với các nguồn chứa tác nhân gây ung thư.
- Tích cực rèn luyện thể dục thể thao.
- Thường xuyên thăm khám sức khỏe định kì để tầm soát khối u.
- Chữa trị triệt để những bệnh viêm nhiễm mãn tính do virus và
các loại vi sinh vật.
Để điều trị, ta cần:
- Phẫu thuật cắt bỏ khối u
- Chiếu xạ hoặc dùng hóa chất tiêu diệt các tế bào khối u.
- Dùng tế bào gốc hỗ trợ điều trị khối u
- Sử dụng liệu pháp miễn dịch …..
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

LUYỆN TẬP
Câu 1: Mỗi NST nhân đôi thành NST kép gồm 2 nhiễm sắc tử (chromatide)
dính nhau ở tâm động là đặc điểm của kì nào dưới đây?
A. Trung gian.

CHV

B. Đầu.

C. Giữa.

D. Sau.

E. Cuối.

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Câu 2: Hãy quan sát hình ảnh, xác định giai đoạn
của quá trình nguyên phân?
A. Kì đầu
B. Kì giữa
C. Kì sau
D. Kì cuối

Câu 3: Có 1 tế bào sinh dưỡng nguyên phân 3 lần
liên tiếp thì số tế bào con là bao nhiêu ?
A. 6
C. 12
CHV

B. 8
D. 16
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

CHV

1

2

3

4
Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Ô số 1 : Bào quan tham gia vào việc hình thành thoi phân bào?
A.Ti thể
B.Không bào
C.Bộ máy Golgi
D.Trung thể

Đáp án: D
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Ô số 2: Những kì nào trong nguyên phân, nhiễm sắc thể ở
trạng thái kép?
A.Trung gian, đầu và cuối
B.Đầu, giữa và cuối
C.Trung gian, đầu và giữa
D.Đầu, giữa, sau và cuối

Đáp án: C

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Ô đặc biệt: Nguyên phân không diễn ra ở tế bào nào?
A.Tế bào vi khuẩn
B.Tế bào nấm
C.Tế bào tảo
D.Tế bào thực vật

Đáp án: A

CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Ô số 3: Nhiễm sắc thể có hình thái đặc trưng và dễ
quan sát nhất vào:
A.kì cuối
B.kì giữa
C.kì sau
D.kì đầu

Đáp án: B
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền

Ô số 4: Thứ tự được sắp xếp đúng với trình tự
phân chia nhân trong nguyên phân?
A.kì đầu, kì sau, kì cuối, kì giữa
B.kì sau, kì giữa, kì đầu, kì cuối
C.kì đầu, kì giữa, kì sau, kì cuối
D.kì giữa, kì sau, kì đầu, kì cuối

Đáp án: C
CHV

Giáo viên: Phan Thị Thu Huyền