Bài dạy
Chào mừng các thầy cô về dự giờ, thăm lớp
PHÒNG GIÁO DỤC-ĐÀO TẠO QUY NHƠN
TRƯỜNG THCS TRẦN QUANG DIỆU
Gv: Đoàn Thị Bích Vân
- Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
- Có 4 kiểu ẩn dụ :
+ Ẩn dụ hình thức
+ Ẩn dụ cách thức
+ Ẩn dụ phẩm chất
+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Câu 1 : Ẩn dụ là gì ? Có mấy kiểu ẩn dụ, đó là
những kiểu nào ?
KIỂM TRA BÀI CŨ :
Câu 2 : Câu nào sau đây có sử dụng ẩn dụ và
nó thuộc kiểu ẩn dụ nào ?
a. Quê hương là chùm khế ngọt
b. Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
c. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác
d. Áo chàm đưa buổi phân ly
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 2 : Câu nào sau đây có sử dụng ẩn dụ và nó thuộc kiểu ẩn dụ nào ?
a. Quê hương là chùm khế ngọt
b. Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
c. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác
d. Áo chàm đưa buổi phân ly
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay
=> So sánh
=> Ẩn dụ phẩm chất
=> Nhân hóa
I/Hoán dụ là gì ?:
Các từ in « áo nâu, áo xanh » trong câu thơ trên chỉ ai ?
Áo xanh
Chỉ người nông dân
Chỉ người công nhân
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
(Tố Hữu)
Áo nâu
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Các từ “nông thôn, thị thành” trong câu thơ dùng để chỉ ai ?
Nông thôn
Thị thành
Những người sống ở nông thôn
Những người sống ở thị thành
I/Hoán dụ là gì ?:
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
(Tố Hữu)
Giữa áo nâu,áo xanh, nông thôn, thị thành với sự vật được chỉ có mối quan hệ như thế nào ?
Áo nâu
Đặc điểm tính chất
Đặc điểm tính chất
Người sống
ở thị thành
Người sống
ở nông thôn
Người nông dân
Người công nhân

Quan hệ gần gũi giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng

Quan hệ gần gũi giữa đặc điểm tính chất với sự vật có đặc điểm tính chất
Nông thôn
Thị thành
Áo xanh
Vật chứa đựng
Vật chứa đựng
Sự vật có đặc điểm tính chất
Sự vật có đặc điểm tính chất
Vật bị chứa đựng
Vật bị chứa đựng
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/Hoán dụ là gì ?:
Hoán dụ là gì ?
-Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó .
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/Hoán dụ là gì ?:
-Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó .
So sánh 2 cách diễn đạt sau:
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.
 Ngắn gọn hơn, hay hơn, mang tính tượng hình và biểu cảm. Nêu bật được đặc điểm của những người được nói đến.
Tất cả nông dân ở nông thôn và công nhân ở thành thị đều đứng lên .
Thông báo sự kiện, không có giá trị biểu cảm
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/Hoán dụ là gì ?:
- Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó .
- Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
Hoán dụ có tác dụng gì?
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/Hoán dụ là gì ?:
- Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó .
- Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
*Bài tập nhanh:
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Chỉ ra các phép hoán dụ trong các
câu sau và cho biết ý nghĩa của hoán dụ ấy?
1/ Đầu xanh có tội tình chi
Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi.
( Truyện Kiều-Nguyễn Du )
2/ Gửi miền Bắc lòng miền Nam chung thủy.
Đang xông lên chống mĩ tuyến đầu
(Lê Anh Xuân)
Đầu xanh: tuổi trẻ.
Má hồng: người phụ nữ.
Miền Bắc: Những người sống ở miền Bắc
Miền Nam: Những người sống ở miền Nam
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ :
Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế nào?
a) Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
(Hoàng Trung Thông)
Bàn tay : Bộ phận của cơ thể (công cụ đặc biệt để lao động) - Người lao động .
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/ Hoán dụ là gì ?
II/ Các kiểu hoán dụ:
Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế nào ?
b) Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
(Ca dao)
Một : số lượng ít, cái đơn lẻ
Ba : số lượng nhiều, sự đoàn kết
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế nào?
c) Ngày Huế đổ máu
Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè.
(Tố Hữu)
Đổ máu: Dấu hiệu chiến tranh,hy sinh, mất mát
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
Giữa những từ in đậm ( Bàn tay,một,ba và đổ máu, nông thôn, thị thành) với hiện tượng mà nó biểu thị có quan hệ như thế nào ?
a/ Bàn tay: Bộ phận của cơ thể - Người lao động.
=> Quan hệ : bộ phận – toàn thể
b/ Một :Số lượng ít, cái đơn lẻ
Ba : Số lượng nhiều, sự đoàn kết
=> Quan hệ : cụ thể - trừu tượng
c/ Đổ máu: Dấu hiệu chiến tranh,hy sinh, mất mát
=> Quan hệ: dấu hiệu của sự vật- gọi
sự vật
c/Nông dân, thị thành: chỉ người sống ở nông thôn và thành thị
=> Quan hệ: lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng.
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Có 4 loại
- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể
- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng
- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật
- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng
So sánh ẩn dụ với hoán dụ?
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Lấy một bộ phận để gọi toàn thể.
- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng.
- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.
- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.
Thảo luận nhóm:
Ví dụ: Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông
Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào?
(Nguyễn Bính)
Hoán dụ
Ẩn dụ
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
III/Luyện tập :
Bài tập 1/84 :
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?
a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách. Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.
(Hồ Chí Minh)

Làng xóm: người nông dân.
Quan hệ : Vật chứa đựng
với vật bị chứa đựng.
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?
b) Vì lợi ích mười năm phải trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.
(Hồ Chí Minh)
Mười năm: Thời gian ngắn,
trước mắt
Trăm năm: Thời gian lâu dài.

Quan hệ: Cái cụ thể với cái
trừu tượng.
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
III/ Luyện tập :
Bài tập 1/84 :
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?
c) Áo chàm đưa buổi phân li.
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
(Tố Hữu)

Áo chàm: Người Việt Bắc.
Quan hệ: Dấu hiệu của sự vật
với sự vật.
I/ Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
III/ Luyện tập :
Bài tập 1/84 :
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?
d) Vì sao? Trái đất nặng ân tình
Nhắc mãi tên người Hồ Chí Minh.
(Tố Hữu)
-Trái đất: Tất cả mọi người sống
trên trái đất.

Quan hệ: Vật chứa đựng với
vật bị chứa đựng.
I/Hoán dụ là gì ?:
II/ Các kiểu hoán dụ:
III/Luyện tập :
Bài tập 1/84 :
Tiết 101-Tiếng Việt: HOÁN DỤ
Sử dụng biện pháp hoán dụ để gọi tên các sự vật, hiện tượng trong các bức tranh sau:
2
Hoa học trò
Áo dài xuống phố
Cả lớp chụp hình lưu niệm với thầy cô
Tay vợt xuất sắc
3
Phần thưởng là những chiếc kẹo
1
2
3
Phần thưởng là điểm 10
Phần thưởng là một tràng pháo tay
Quà tặng may mắn
Tuần này, cả trường đều đăng kí bốn tiết học tốt chào mừng ngày 8-3, ngày Quốc tế phụ nữ. Ngoài ra sức thi đua học tập tốt, lớp chúng em còn chuẩn bị một lọ hoa tươi thắm trên bàn để dâng lên các cô giáo. Vùa thoáng thấy những chiếc áo dài ngoài hành lang, chúng em đã sẵn sàng tư thế học tập. Khác hẳn mọi khi, không khí học tập của tuần này như sôi nổi hẳn lên. Những cánh tay từ dưới lớp liên tục đưa lên phát biểu. Cô giáo em cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc vô cùng.
*Đoạn văn có dùng phép hoán dụ
Tuần này, cả trường đều đăng kí bốn tiết học tốt chào mừng ngày 8-3, ngày Quốc tế phụ nữ. Ngoài ra sức thi đua học tập tốt, lớp chúng em còn chuẩn bị một lọ hoa tươi thắm trên bàn để dâng lên các cô giáo. Vùa thoáng thấy những chiếc áo dài ngoài hành lang, chúng em đã sẵn sàng tư thế học tập. Khác hẳn mọi khi,không khí học tập của tuần này như sôi nổi hẳn lên. Những cánh tay từ dưới lớp liên tục đưa lên phát biểu. Cô giáo em cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc vô cùng.
*Đoạn văn có dùng phép hoán dụ
Trò chơi ô chữ :Tìm từ chìa khóa
T Ô H O À I
Đ O À N G I Ỏ I
1.
2.
3.
4.
5.
6.
M I N H H Ụ Ê
V Õ Q U Ả N G
T Ạ D U Y A N H
H
“…Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm…”
“…Chú bé đứng dậy vươn vai một cái,
bỗng to lớn khỏe mạnh, lạ thường…”
T H Á N H G I Ó N G
D
Ụ
N
Á
O
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Bài vừa học:
- Nhớ được khái niệm hoán dụ.Các kiểu hoán dụ thường dùng.
- Phân biệt được sự giống và khác nhau giữa hai phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ
- Tìm trong các tác phẩm văn,thơ đã học ở HKII.Những đoạn văn,câu thơ có chứa hình ảnh hoán dụ
- Viết một đoạn văn ngắn ( từ 5 đến 7 câu).Chủ đề “ Ca ngợi về người phụ nữ nhân ngày 8/3” co sử dụng phép hoán dụ.
Bài sắp học:
Tiết 102:Tập làm thơ bốn chữ
Sưu tầm về các bài thơ 4 chữ. Tìm những chữ cùng vần với nhau trong các bài thơ đó?
- Tìm hiểu khái niệm về vần lưng, vần chân, vần cách, vần liền?
- Tìm hiểu cách gieo vần trong các đoạn thơ ở SGK trang 85 – 86
- Tập làm một đoạn thơ 4 chữ chủ đề về thầy cô.
Chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo và các em học sinh !