TiÕt 101: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

TiÕt 101: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

Thế nào là ẩn dụ? Nêu tác dụng của ẩn dụ?
II. Các kiểu
hoán dụ

Trả lời
III. LuyệnẨn
tập dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên
sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó
nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Củng cố

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

I. Hoán dụ là gì?
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

- Áo nâu

(Tố Hữu)
người nông dân

- Áo xanh

người công nhân

- Nông thôn

những người sống ở nông thôn

- Thị thành

những người sống ở thị thành

Các từ ngữ in
đậm trong câu
thơ chỉ ai?

Giữa áo nâu, áo xanh, nông thôn,
thị thành với sự vật được chỉ có
mối quan hệ như thế nào?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

I. Hoán dụ là gì?
- Áo nâu

người nông dân

- Áo xanh

người công nhân

II. Các kiểu
hoán dụ

- Nông thôn
III. Luyện tập

Củng cố

những người
sống ở nông
thôn

- Thị thành

những người
sống ở thị thành

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

I. Hoán dụ là gì?
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

- Áo nâu

người nông dân

- Áo xanh

người công nhân

- Nông thôn

những người sống ở nông thôn

- Thị thành

những người sống ở thị
thành

Thế nào là
hoán dụ?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

Hãy so sánh cách diễn đạt ở 2 ví dụ sau, cách diễn
đạt nào hay hơn? Vì sao?
Ví dụ 1:

II. Các kiểu
hoán dụ

Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

Ví dụ 2:

Tất cả nông dân ở nông thôn và công nhân

ở thị
thành
lên.
-> Ví dụ 1 hay
hơn
vì cóđứng
giá trị
biểu cảm.
III. Luyện tập

Củng cố

-> Dùng biện pháp hoán dụ.

Nêu tác dụng của
biện pháp hoán dụ ?

Vì sao cũng
cùng một nội
dung mà ví dụ 1
lại có giá trị
biểu cảm?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

I. Hoán dụ là gì?
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

(Tố Hữu)
- Áo nâu

người nông dân

- Áo xanh

người công nhân

- Nông thôn

những người sống ở nông thôn

- Thị thành

những người sống ở thị thành

Ghi nhớ: Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng
Củng cố

Emcủa
hãymột
chosựbiết
nàotượng,
là hoán
dụ niệm
và nêu
tác có
dụng
củahệnó?
tên
vật,thế
hiện
khái
khác
quan
gần
gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu hoán dụ
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thị thành đứng lên

II. Các kiểu
hoán dụ

Áo nâu

->

Người nông dân

Áo xanh

-> Người công nhân
Em hãy chỉ ra mối quan hệ
Sự vật giữa áo nâu, áo xanh với
người nông dân, công nhân?

Dấu hiệu của
sự vật
III. Luyện tập Nông thôn
Thị thành

- > những người sống ở nông thôn
- > những người sống ở thị thành

Vật chứa đựng
Củng cố

Vật bị chứa đựng

Tìm mối quan hệ giữa chúng?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu hoán dụ
Bàn tay ta làm nên tất cả

II. Các kiểu
hoán dụ

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông)
Bàn tayBàn
ta tay ta chỉ ai?
người lao động

III. Luyện tập

Củng cố

Bộ phận

Toàn thể
Giữa bàn tay ta và người
lao động, từ nào chỉ bộ
phận? từ nào chỉ toàn thể?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu hoán dụ
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

Một - > số lượng ít, đơn lẻ.
Ba

- > số lượng nhiều, đông đảo

cụ thể

trừu tượng

Một và ba biểu thị
điều gì?

Giữa một và ba với sự vật được chỉ
có mối quan hệ giữa chúng như thế nào?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu hoán dụ
Ngày Huế đổ máu

II. Các kiểu
hoán dụ

Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu

Từ đổ máu gợi
em liên tưởng
đến điều gì?

Gặp nhau Hàng Bè
Đổ máu - > Chiến tranh
III. Luyện tập

Dấu hiệu
của sự vật
Củng cố

Sự vật
Vậy, đó là mối quan hệ gì?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

II. Các kiểu hoán dụ
Từ những ví dụ đã phân tích ở
phần I và phần II, hãy liệt kê
một số kiểu quan hệ thường
được sử dụng để tạo ra phép
hoán dụ ?

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Bài tập 1:
Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau
và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép
hoán dụ là gì?
a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh
năm đói rách. Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp
cảnh làm ăn tập thể.
( Hồ Chí Minh)
b)

Vì lợi ích mười năm phải trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.
( Hồ Chí Minh)

Củng cố

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

Trả lời

a) Làng xóm
Vật chứa đựng

trăm năm
Cụ thể

Củng cố

Vật bị chứa đựng

=> Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng
b) mười năm

III. Luyện tập

Người nông dân

Thời gian trước mắt
Thời gian lâu dài
Trừu tượng

=> Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập: Bài tập 2:
Em hãy so sánh sự giống và khác nhau giữa ẩn dụ và hoán dụ?

Ẩn dụ
Giống

III. Luyện tập

Khác
Củng cố

Hoán dụ

- Gọi tên sự vật hiện tượng này bằng tên sự vật,
hiện tượng khác.
- Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Dựa vào quan hệ tương
đồng ( liên tưởng ). Cụ
thể là tương đồng về :
- hình thức;
- cách thức thực hiện;
- phẩm chất;
- cảm giác.

Dựa vào quan hệ tương
cận, gần gũi. Cụ thể :
- bộ phận – toàn thể;
- vật chứa đựng- vật bị
chứa đựng;
- dấu hiệu của sự vật - sự
vật;
- cụ thể - trừu tượng.

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

Bài tập 3: Xác định các biện pháp tu từ trong câu thơ sau?
Các biện pháp tu từ
Câu

Nội dung

1

Núi cao chi lắm núi ơi
Núi che mặt trời chẳng thấy người thương!

So Ẩn Nhân Hoán
sánh dụ hóa
dụ

x

( Ca dao )

2
III. Luyện tập

3

Củng cố

4

Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
( Ca dao )

x

Đầu xanh có tội tình gì
Má hồng đến quá nửa thì chưa phôi
( Nguyễn Du )
Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan
( Hồ Chí Minh )

x
x

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố

Bài tập 4:
Em hãy viết một đoạn văn ngắn ( 4 - 5 câu )
chủ đề tự chọn có sử dụng biện pháp hoán dụ

TiÕt 101
111: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

Củng cố:

- Thế nào là hoán dụ? Nêu các kiểu hoán dụ thường gặp?

Dặn dò
II. Các kiểu
hoán dụ

- Học thuộc lòng 2 ghi nhớ SGK trang 82, 83.
- Thực hành đặt câu có 4 kiểu hoán dụ.
- Viết đoạn văn tả một người thân có dùng hoán dụ.

III. Luyện tập

- Chuẩn bị bài :
+ Tập làm thơ 4 chữ.
+ Làm 5 yêu cầu ở phần I trang 84, 85.

Củng cố

+ Trước khi làm bài tập, chú ý xem kĩ phần đọc thêm
về thơ bốn chữ, sau bài "Lượm" (bài 24 trang 77)

TiÕt 101: Ho¸N dô
I. Hoán dụ
là gì?

II. Các kiểu
hoán dụ

III. Luyện tập

Củng cố