Kiểm tra bài cũ:
CHUYỆN KỂ
Chuyện kể, một danh tướng có lần đi ngang qua trường học cũ của mình, liền ghé vào thăm. Ông gặp lại người thầy từng dạy mình hồi nhỏ và kính cẩn thưa:
- Thưa thầy, thầy còn nhớ con không? Con là…
Người thầy giáo già hoảng hốt:
- Thưa ngài, ngài là…
- Thưa thầy, với thầy, con vẫn là đứa học trò cũ. Con có được những thành công hôm nay là nhờ sự giáo dục của thầy ngày nào…
? Hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc thoại trên?Thế nào là vai xã hội? Vai xã hội được xác định như thế nào?
Đáp án:
* Xét về tuổi tác và quan hệ thầy trò:
- người thầy: vai trên
- ông tướng: vai dưới
* Xét về địa vị xã hội:
- người thầy: vai dưới
- ông tướng: vai trên
Hội thoại
Vai xã hội
QH trên dưới hay ngang hàng
QH thân- sơ
Theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và XH
Tùy theo mức độ quen biết, thân tình
Vị trí của người tham gia hội thoại với người khác trong cuộc thoại
HỘI THOẠI
(Tiếp Theo)
TIẾT : 114
1. Ví dụ: SGK/92,93
I. LƯỢT LỜI TRONG HỘI THOẠI:
2. Nhận xét:
Người cô: nói 5 lượt
Bé Hồng: nói 2 lượt
Có 2 lần bé Hồng im lặng khi đến lượt lời của mình

Bé Hồng không cắt lời của người cô khi người cô đang nói

Bài tập tình huống: Trong các tình huống sau người con đã phạm vào cách nói nào?
 Lượt lời hội thoại
Nói
leo
Nói
cắt
lời
Một hôm cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:
Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
(…) Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp … Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến (…)
Tôi cũng đáp lại cô tôi:
Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:
Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!
… Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:
Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa chovà thăm em bé chứ.
(…) Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
Sao cô biết mợ con có con?
( …)
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, chã nhẽ bán xới mãi được sao?
Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi lại chập chừng tiếp:
- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?
 Thể hiện thái độ bất bình
 Tôn trọng vai xã hội, giữ thái độ lễ phép
Trong hội thoại, ai cũng được nói. Mỗi lần có một người tham gia hội thoại nói được gọi là một lượt lời.
Nói đúng lượt lời, không ngắt lời người khác là thể hiện sự lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng người tham gia hội thoại.
Có những trường hợp, người nói bỏ lượt lời (im lặng) như một cách biểu thị thái độ.
*Ghi nhớ :
* Trong hội thoại, ai cũng được nói. Mỗi lần có người tham gia hội thoại nói được gọi là một lượt lời.
* Để giữ lịch sự, cần tôn trọng lượt lời của người khác, tránh nói tranh, cắt lời hoặc chêm vào lời người khác.
* Nhiều khi, im lặng khi đến lượt lời của mình cũng là một cách biểu thị thái độ.
II. LUYỆN TẬP:
B�i 1. Tớnh cỏch c?a m?i nhõn v?t du?c th? hi?n nhu th? n�o.
Chị Dậu
Cai lệ
Người nhà lí trưởng
Anh Dậu
Thông minh, tháo vát, sắc sảo, biết mình biết người …
Hống hách, tàn bạo, lỗ mãng ...
A dua, ăn theo
Yếu đuối, nhút nhát …
Bài 3/107.
- Sự im lặng của nhân vật tôi trong câu chuyện biểu thị:
+ Ngỡ ngàng, bất ngờ của n/v tôi trong cái nhìn đầy yêu thương của em gái đối với mình. Điều mà thường ngày n/v tôi không nhìn thấy.
+ Sự xấu hổ vì trước đó n/v tôi chỉ nhìn thấy điểm xấu ở em gái, trong khi em luôn yêu thương mình.
Bài 4. Tục ngữ phương Tây có câu: Im lặng là vàng. Nhưng nhà thơ Tố Hữu lại viết:
Khóc là nhục. Rên, hèn. Van yếu đuối
Và dại khờ là những lũ người câm
Trên đường đi như những bóng âm thầm
Nhận đau khổ mà gởi vào im lặng.
(Liên hiệp lại)
* Theo em, mỗi nhận xét trên đúng trong những trường hợp nào?
- Việc im lặng hay cất tiếng nói thành lời phụ thuộc vào thời điểm, hoàn cảnh của từng người.
+ Nếu trong cuộc hội thoại nói chỉ đem lại những điều không hay, tiêu cực dễ gây bất hòa thì lúc đó cần im lặng để giữ tình đoàn kết
+ Nhưng lúc cần nói sự thật mà rụt rè, nhút nhát không dám dùng tiếng nói để bảo vệ sự thật thì khi đó im lặng trở thành tội lỗi.
* Lưu ý:
Tuyệt đối không nói chuyện riêng hay ngắt lời người nói vì ngắt lời người đối thoại thường là yếu tố nhanh nhất phá hỏng cuộc nói chuyện. Một người nghe tốt phải biết dành thời gian cho người khác bày tỏ ý kiến cá nhân. Khi muốn nói điều gì, hãy đợi người nói nói dứt câu và dừng trong giây lát.
Nếu có gì không rõ hoặc không chắc chắn đừng ngần ngại nhờ họ nhắc lại hoặc diễn đạt rõ hơn.
Nhiều người mắc tật nói dai, nói dài, nói huyên thuyên, nếu bạn không thích tất nhiên có thể tìm cách ngắt lời khéo léo. Tuy nhiên, cách hữu hiệu nhất để phá vỡ thói quen ngắt lời là xin lỗi. Mỗi khi ngắt lời ai bạn hãy xin lỗi ngay, và sau vài lần như thế bạn sẽ cẩn thận hơn khi định ngắt lời người khác.
Về nhà:
- Học bài, làm bài tập còn lại
- Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận