HÀNH ĐỘNG NÓI
(Tiếp theo)
Tiết 92:
Nội dung bài học
Khái niệm hành động nói
Một số kiểu hành động nói thường gặp
Các cách thực hiện hành động nói
Kiểm tra bài cũ
1. Hành động nói là gì? Lấy ví dụ minh hoạ.
Kể tên những kiểu hành động nói thường gặp?
- Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định
- Những kiểu hành động nói thường găp: hỏi, trình bày, điều khiển, hứa hẹn, bộc lộ cảm xúc.
2. Nối một câu ở cột A với một hành động nói ở cột B
HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)
I- CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 70
(?) Xét về mục đích nói, các câu sau thuộc kiểu câu gì? Xác định mục đích nói cụ thể của từng câu?
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
2. Nhận xét: (1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trần thuật
Trình bày
Yêu cầu
Trình bày
Trình bày
Yêu cầu
Trực tiếp
Gián tiếp
Trực tiếp
Trực tiếp
Gián tiếp
3. Ghi nhớ
HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)
I- CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp).
(?) Lập bảng trình bày quan hệ giữa các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán, trần thuật với những kiểu hành động nói mà em biết
+
Anh đi đâu?
+
+
Anh đi giùm tôi nhé?
-
-
-
-
Kiểu hành
động nói
Kiểu câu
-
Đẹp quá nhỉ?
Anh ấy đi rồi.
+
Anh còn phải đi nữa.
Tôi sẽ đi.
Một bông hoa đẹp!
II. LUYỆN TẬP
* Bài tập 1:
Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn. Cho biết những câu ấy được dung làm gì? Vị trí của mỗi câu nghi vấn trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó?
“Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước đời nào không có?”
Hỏi để khẳng định
“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không?
Hỏi để phủ định
“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng có được không?”
Hỏi để khẳng định
“Vì sao vậy?”
“Nếu vậy rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa? ”
Hỏi để phủ định
* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định) điều được nêu ra trong câu ấy.
* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý.
Hỏi để nêu vấn đề, thu hút sự chú ý
2. a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)
(Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc mĩ xâm lược)
Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến
* Bài tập 2:
Hành động nói sau được dùng theo cách trực tiếp hay gián tiếp. Hãy nêu rõ tác dụng của cách dùng này?
* Bài tập 2: Hành động nói sau được dùng theo cách trực tiếp hay gián tiếp. Hãy nêu rõ tác dụng của cách dùng này?
b. “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)
“Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)
- Cách dùng gián tiếp (dùng câu trần thuật để thực hiện mục đích bộc lộ cảm xúc)
- Tác dụng:
+ Lời di chúc được bộc bạch như những lời tâm sự của Bác với mọi người
+ Giúp ta cảm nhận được tấm lòng yêu nước thương dân hết mực, đặc biệt tình yêu thương của Bác dành cho các cháu thiếu niên nhi đồng.
* Câu có mục đích cầu khiến:
- “Song anh có cho phép em mới dám nói.”
- “Đươc, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”
- “Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bât nạt thì em chạy sang”.
“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
- Dế Choắt: yếu ớt, coi mình là vai dưới nên phải đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn bằng những câu trần thuật
- Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến.
*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách:
→ câu trần thuật
→ câu cầu khiến
→ câu trần thuật
→ câu cầu khiến
* Bài tập 3 (sgk): Tìm các câu có mục đích cầu khiến
Bài tập 4: Trong các cách hỏi dưới đây, em nên dùng những cách nào để hỏi người lớn?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b) Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu không ạ ?
c) Bưu điện ở đâu, hả bác?
d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với !
e) Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ?
e
b
Cách b,e mang tính lịch sự, kính trọng, lễ phép hơn.
Bài tập 5: Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh: “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”. Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành động nào?
a) Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b) Trả lời người kia: “Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”
c) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “Mời anh.” (hoặc “Mời chị.”, “Mời bác.”…)
c
LƯU Ý
1. Có nhiều cách để thực hiện mục đích nói, trong đó có cách thực hiện bằng lời nói. Chỉ có cách thực hiện mục đích nói bằng lời nói mới đươc gọi là hành động nói.
2. Hành động nói có đạt được hiệu quả hay không phụ thuộc vào hai yếu tố:
Người nghe có chịu “cộng tác” với người nói hay không.
Người nghe có vốn hiểu biết và khả năng suy đoán để tiếp nhận lời của người nói hay không.
3. Trong quá trình giao tiếp, cần xác định rõ đối tượng giao tiếp, lựa chọn cách thực hiện hành động nói phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong giao tiếp.
HÀNH ĐỘNG NÓI
Các kiểu hành động nói thường gặp
Cách thực hiện
Khái niệm
Trực tiếp
Gián tiếp
Là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định
Bộc lộ cảm xúc
Hứa hẹn
Điều khiển
Cầu khiến, đe dọa, thách thức
Hỏi
Trình bày
Báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dự đoán
HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
Nắm được Ghi nhớ, làm bài tập trong SGK.
Viết một đoạn hội thoại 8-10 câu (chủ đề tự chọn) trong đó có sử dụng các kiểu hành động nói vừa học (chú thích rõ).
Chuẩn bị bài: Viết đoạn văn trình bày luận điểm