Bài 26

Tiếng Việt

HỘI THOẠI
1.Hành động nói là gì?

2.Cho biết lời nhân vật sau thuộc kiểu hành động nói nào? Cách thực hiện nào ?

Trong bữa cơm tối mẹ tôi nói:

-Sắp thi học kì rồi, mẹ mong con học hành thật nghiêm túc.

_ Đáp án:_

*Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói và có mục đích nhất định. *Lời của nhân vật là thuộc kiểu hành động nói điều khiển. Cách thực hiện gián tiếp ( dùng câu trần thuật )
Bài 26

Tiếng Việt

HỘI THOẠI
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92)
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
1. Ví dụ: Đoạn trích sgk/92 .
Một hôm cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

(…) Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp … Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến (…)

Tôi cũng đáp lại cô tôi:

- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

-Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

…Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi.Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay. Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho thăm em bé chứ.

( …)Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Sao cô biết mợ con có con?

( …)

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, chã nhẽ bán xới mãi được sao?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi lại chập chừng nói tiếp:

- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92) *Nhận xét;
? Quan hệ giữa các nhân vật

tham gia hội thoại trong đoạn

trích đã cho là quan hệ gì?

Ai ở vai trên? Ai ở vai dưới?

_Theo quan hệ gia tộc_

cô của Hồng: ở vị trí vai trên

Chú bé Hồng : ở vị trí vai dưới

Quan hệ trên - dưới
-Người cô của Hồng: ở vị trí vai trên

-Chú bé Hồng : ở vị trí vai dưới.

_ Quan hệ trên - dưới ( căn cứ vào quan hệ gia đình)_

Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
-Người cô của Hồng: ở vị trí vai trên

-Chú bé Hồng : ở vị trí vai dưới.

_ Quan hệ trên - dưới ( căn cứ vào quan hệ gia đình)_

I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92) *Nhận xét:
?

Cách ứng xử của người cô có

gì đáng chê trách?

Đã xử sự không đúng với tình cảm

ruột thịt, và bà cô là người lớn có

thái độ không đúng với cháu của

mình.

(xưng “tao” gọi “mày” thể hiện

Tình cảm không gần gũi với cháu.

Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
? Tìm chi tiết cho thấy nhân vật chú bé Hồng đã cố gắng

kìm nén sự bất bình của mình để giữ thái độ lễ phép?

…_tôi cúi đầu không đáp_

_…tôi lại im lặng cúi đầu _

_xuống đất…cổ họng tôi_

_ đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng_

? Vì sao Hồng phải

làm như vậy?

Vì Hồng là người thuộc vai dưới, có bổn

phận tôn trọng người trên.

(bé Hồng vẫn gọi “cô” và xưng là “cháu”.

Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92) *Nhận xét:

Người cô của Hồng: ở vị trí vai trên

Chú bé Hồng : ở vị trí vai dưới

_Quan hệ trên - dưới ( căn cứ vào _

_quan hệ gia đình)_
_Vai xã hội là vị trí của người tham_

_ gia hội thoại đối với người khác _

_trong cuộc thoại._
Vậy vai xã hội

là gì?

Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
Bạn Thư Học sinh lớp 8

)

ở nhà( trong gia đình)

Ở trường( ngoài xã hội)

Ông bà

Chamẹ

Anh chị

Em

Thầy cô

Anh chị khối 9

Bạn cùng khối

Khối 6,7

cháu

con

Em

Anh, chị

Học trò

Em

Bạn bè

Anh, chị

Vai dưới

Vai ngang hàng

Vai dưới

Vai trên

Đa dạng

Quan sát sơ đồ thể hiện các mối quan hệ xã hội

Vai trên

Thân tộc

Thân-Sơ
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92) *Nhận xét:

Người cô của Hồng: ở vị trí vai trên

Chú bé Hồng : ở vị trí vai dưới

_Vai xã hội là vị trí của người tham_

_ gia hội thoại đối với người khác _

_trong cuộc thoại._

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội .

+Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng _(theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)_

+Quan hệ thân – sơ _(mức độ quen biết)_
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

*Ví dụ : (sgk/92) *Nhận xét:

-Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội .

+Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng _(theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)_

+Quan hệ thân – sơ _(mức độ quen biết)_
-Quan hệ xã hội vốn rất đa dạng  vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng. Nên xác định đúng vai xã hội để có cách nói phù hợp.
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
THẢO LUẬN NHÓM

Vấn đề thảo luận: Sau khi quan sát

hình ảnh, trình bày suy nghĩ của nhóm,

bức thông điệp từ hình ảnh là gì?

Hình ảnh 1

Hình ảnh 2
THẢO LUẬN NHÓM

Hình ảnh thứ nhất: giữa hai thanh

niên sẽ không có đoạn hội thoại nào,

khi cả hai cứ nhìn vào chiếc điện thoại.

Khiến cho cuộc gặp gỡ trở nên tẻ nhạt.

Hình ảnh thứ 2: Để diễn ra được cuộc hội thoại

bắt buộc mọi người cần nói chuyện, trao đổi thông

tin, khiến cho đoạn hội thoại trở nên có ý nghĩa.

Khiến con người chúng ta xích lại gần nhau hơn.
* Ghi nhớ (sgk/94)
-Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:
+Quan hệ trên- dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội )
+Quan hệ thân –sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)
- Quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều. Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.
Hội thoại

Vai xã hội

QH trên dưới hay ngang hàng

QH thân- sơ

Theo tuổi tác, thứ bậc

trong gia đình và XH

Tùy theo mức độ quen biết, thân tình

Vị trí của người tham gia hội thoại với người khác trong cuộc thoại
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

II. LUYỆN TẬP
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI

BT1 (Tr94): Hãy tìm những chi tiết trong bài “_Hịch Tướng sĩ”_ thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền?

- Thái độ nghiêm khắc: _Nay các ngươi nhìn chủ nhục… hoặc mê tiếng hát._

- Thái độ khoan dung:

_+ Nay ta bảo thật các ngươi…có được không_

_ + Nay ta chọn …kẻ nghịch thù._
I.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

II. LUYỆN TẬP

Bài tập 2/ Tr94:Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời các câu hỏi :
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI

a , Dựa vào đoạn trích và những điều em đã biết về Lão Hạc, hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia hội thoại trên.

-Xét về địa vị xã hội thì ông giáo là vai trên

- Xét về tuổi tác thì lão Hạc là vai dưới.
b/ Tìm những chi tiết trong lời hội thoại của nhân vật, qua lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với Lão Hạc?

*Trong cử chỉ: Ông giáo nói với Lão Hạc những lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai.

*Trong lời lẽ:

- gọi _“cụ”_ xưng hô gộp: _“ ông - con mình”_

thể hiện sự kính trọng người già

- xưng là _“tôi”_  thể hiện quan hệ bình đẳng.
II.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

_* LUYỆN TẬP_

BT2/ tr94:

a) -Xét về địa vị xã hội thì ông giáo là vai trên

- Xét về tuổi tác thì lão Hạc là vai dưới.

b) *Trong cử chỉ: Ông giáo nói với Lão Hạc những lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai.

*Trong lời lẽ:

- gọi _“cụ”_ xưng hô gộp: _“ ông - con mình”_

thể hiện sự kính trọng người già

- xưng là _“tôi”_  thể hiện quan hệ bình đẳng.
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
c/ Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quí trọng vừa thân tình của _Lão Hạc_ đối với _ông giáo? _

Lão Hạc gọi người đối thoại với mình là _“ông giáo” ,_dùng từ _“dạy”_ thay cho từ nói,

Xưng hô gộp 2 người là _“chúng mình”; _các câu nói cũng xuề xoà:_“nói đùa thế” _

Thể hiện sự thân tình.

Thể hiện sự kính trọng.
II.VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

_*. LUYỆN TẬP_

BT2/tr94:

c) -Thể hiện sự kính trọng.Lão Hạc gọi người đối thoại với mình là _“ông giáo” ,_dùng từ _“dạy”_ thay cho từ “nói”

-Thể hiện sự thân tình. Xưng hô gộp 2 người là _“chúng mình”; _các câu nói cũng xuề xoà:_“nói đùa thế” _
Bài 26: Tiếng Việt HỘI THOẠI
c/Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và sự giữ ý của Lão Hạc?

- “Cười gượng”, “cười đưa đà”.

- Khéo léo từ chối việc ở lại ăn khoai, uống nước với ông giáo.

Lão Hạc có nỗi buồn, ý thức được rằng có một khoảng cách giữa mình đối với người đối thoại.

_Hành động cử chỉ của Lão Hạc với ông giáo phù hợp với tâm trạng lúc ấy và tính khí khái của Lão Hạc_
__

BT2:

c) -Thể hiện sự kính trọng.Lão Hạc gọi người đối thoại với mình là _“ông giáo” ,_dùng từ _“dạy”_ thay cho từ “nói”

-Thể hiện sự thân tình. Xưng hô gộp 2 người là _“chúng mình”; _các câu nói cũng xuề xoà:_“nói đùa thế” _

- “Cười gượng”, “cười đưa đà”. Khéo léo từ chối việc ở lại ăn khoai, uống nước với ông giáo.
Bài tập 3:
-Dế Mèn: xưng hô trịch thượng với Dế Choắt: gọi Dế Choắt là “chú mày”.

(Với lời lẽ dạy bảo của đàn anh: Chú mày có lớn mà chẳng có khôn…)

*Dế Choắt xưng hô nhún nhường: “em – anh” (thể hiện lời lẽ của kẻ yếu: Thưa anh…..
? Em có nhận xét gì về cách nói năng của Dế Mèn và Dế Choắt?

*Dế Mèn tự cho mình là kẻ đàn anh, có vai xã hội cao hơn, coi thường Dế Choắt.
? Xác định vai xã hội giữa Dế Mèn và Dế Choắt qua đoạn hội thoại trên?

DẶN DÒ:

1. Học bài cũ:

2. Về nhà học kỹ nội dung ôn tập kiểm tra giữa kỳ _ _