.LỚP 8B

GV: Nguyễn Thị Oanh

:
ò
c
i
µ
B

n
ª
t
Ó
K
?
×
g
lµ
i
ã
n
g
1. Hµnh ®én
g
n
ờ
ư
­
h
t
i
ã
n
g
n
é
®
h
mét sè kiÓu hµn
gÆp ?

2: Xác định mục đích của hành
động nói trong các câu sau :

Mục đích

1.Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. ->Trình bày
->Hỏi
2.Trâu của lão cày một ngày được
mấy đường ?
3.Đi tìm lại con cá và đòi một cái nhà -Điều khiển
thật rộng.
4.Tôi sẽ giúp bạn.

->Hứa hẹn

I. VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI
1. Ví dụ : SGK/92

Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày
không ?
[…] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên
nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không
đáp. Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc
vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng
rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng, nợ
nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực.
Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại
bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.[…]
Tôi cũng cười đáp lại cô tôi :
- Không ! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ
cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt :
-Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm,có như dạo trước
đâu !
Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi.
Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại,
khóe mắt tôi đã cay cay. Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói
rằng :
- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt
mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi :
- Sao cô biết mợ con có con ?
Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe. Có một
bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán. Bà ta một hôm đi
qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.[…]

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra
tiếng.Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn
đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà
cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm
nghị :
- Vậy mày hỏi cô Thông- tên người đàn bà họ nội xa kia- chỗ
ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng
phải về. Trước sau cũng phải một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi
được sao ?
Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói
tiếp :
- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về
dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ,
có hàng, người ta hỏi đến chứ? ( Nguyên Hồng, Những ngày
thơ ấu)

I. VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI

1. Ví dụ: SGK/92-93

- Bµ c«: Lµ c« ruét cña Hång

Vai trªn

- Bé Hång: Lµ ch¸u ruét cña c«

Vai dư­íi

Quan hệ gia tộc
(Theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình )

- Hång! Mµy cã muèn vµo Thanh Ho¸ ch¬i víi mÑ mµy kh«ng?
- Mî mµy ph¸t tµi l¾m, cã như­d¹o trư­íc ®©u!
- Mµy d¹i qu¸, cø vµo ®i, tao ch¹y cho tiÒn tµu. Vµo mµ
b¾t mî mµy may v¸ s¾m söa cho vµ th¨m em bÐ chø.
-Trư­íc sau còng mét lÇn xÊu, ch¶ nhÏ b¸n xíi m·i ®ư­îc sao?

Cách cư­xử của ng­ười cô có hai điểm đáng chê trách:
- Với quan hệ gia tộc, ng­ười cô đã xử sự không đúng với
thái độ chân thành, thiện chí của tình cảm ruột thịt.
- Với t­ư cách là ng­ười lớn tuổi, vai bề trên, ng­ười cô đã
không có thái độ đúng mực của ng­ười lớn đối với trẻ
em.

T«i l¹i im lÆng cói ®Çu xuèng ®Êt: lßng t«i cµng th¾t
l¹i, khoÐ m¾t t«i ®· cay cay. C« t«i liÒn vç vai t«i
cưêi mµ nãi r»ng:
Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
-Sao

cô biết mợ con có con?

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không
ra tiếng.

Th¸i ®é cña bÐ Hång: cè g¾ng k×m nÐn v×
biÕt m×nh lµ bÒ d­ưíi ph¶i t«n träng bÒ trªn

I. Vai xã hội trong hội thoại
1. Ví dụ :
2. Khái niệm :

Vai xã hội là vị trí của ng­ười
tham gia hội thoại đối với người
khác trong cuộc thoại. Vai xã
hội được xác định bằng các
quan hệ xã hội.

Xác định quan hệ và vai xã hội trong các tr­ường hợp sau:

1. Quan hệ giữa Hồng và bà cô

Quan hệ trên d­ưới trong gia đình

2. Quan hệ giữa Hồng và em Quế

Quan hệ anh em trong gia đình

3. Quan hệ giữa Hồng và các thầy
cô giáo ở tr­ường

Quan hệ trên d­ưới trong xã hội

4. Quan hệ giữa Hồng với các bạn
cùng lớp

Quan hệ ngang hàng trong xã hội

I. Vai xã hội trong hội thoại
1. Ví dụ: (SGK )
2. Khái niệm :

Vai xã hội được xác định bằng:

Quan hệ trên - d­ưới
hay ngang hàng
(Tùy theo thứ bậc,
tuổi tác trong gia
đình và xã hội)

X¸c ®Þnh vai x· héi trong ®o¹n héi tho¹i sau:

Nam (b¹n cña con trai bµ TuyÕt) c¾p cÆp ®i vµo cæng, nhanh
nh¶u chµo bµ TuyÕt:
- Con chµo mÑ ¹!
Võa thÊy Nam ®i vµo bµ TuyÕt ®on ®¶:
- Linh ®©u con? Sao c¸c con vÒ muén thÕ?
Nam lÔ phÐp th­ưa:
- Th­ưa mÑ! Linh cã viÖc bËn nªn vÒ sau con mét chót.
Bµ TuyÕt xoa ®Çu Nam b¶o:
- Con ra röa ch©n tay råi ®îi Linh vÒ cïng ¨n c¬m.

Bµ TuyÕt: Vai mÑ
Nam: Vai con

Quan hÖ th©n-s¬

Vai xã hội được xác định bằng:
Quan hệ trên - d­ưới
hay ngang hàng
(Tùy theo thứ bậc,
tuổi tác trong gia
đình và xã hội)

Quan hệ thân - sơ
(Tùy thuộc vào mức
độ quen biết hay thân
tình)

I. Vai x· héi trong héi tho¹i
1. XÐt vÝ dô: SGK
2. Kết luận
- Vai xã hội lµ vÞ trÝ cña ng­êi tham
gia héi tho¹i ®èi víi ng­êi kh¸c trong
cuéc tho¹i

- Vai x· héi ®ư­îc x¸c ®Þnh b»ng
c¸c quan hÖ x· héi:
+ Quan hÖ trªn-dư­íi hay ngang
hµng (theo tuæi t¸c, thø bËc trong
gia ®×nh vµ x· héi).
+ Quan hÖ th©n - s¬ (theo møc ®é
quen biÕt, th©n t×nh).

1. Cháu van ông , nhà cháu mới tỉnh được một lúc ,
ông tha cho !
2. Chồng tôi đau ốm , ông không được phép hành hạ !
3. Mày trói ngay chồng bà đi , bà cho mày xem !
Cháu - ông

Dưới - trên

Tôi - ông

Ngang hàng

Bà - mày

Trên - dưới

2. Các mối quan hệ của vai xã hội.
MỘT HỌC SINH LỚP 8

Ở nhà (trong gia đình)

Ông
bà
Cháu

Cha mẹ

Con
Vai d­ưới

Anh
chị
Em

Ở tr­ường (ngoài xã hội)
Em

Anh-chị
Vai trên

Bạn cùng
khối

Các em
khối 6,7

Bạn bè

Anh-chị

Vai ngang hàng

Vai trên

Thầy
cô

Anh chị
khối 9

Học trò

Em

Vai d­
ưới

Đa dạng

I. Vai xã hội trong hội thoại
1. Ví dụ
2. Kết luận

- Vai xã hội là vị trí của ng­ười tham gia hội thọai đối với ng­ười khác
trong cuộc thoại
- Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:
+ Quan hệ trên - d­ưới hay ngang hàng
+ Quan hệ thân – sơ.
- L­ưu ý:
+ Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mọi ng­ười cũng
đa dạng, nhiều chiều.
+ Khi tham gia hội thoại, mọi ng­ười cần xác định đúng vai và thái độ
của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

Ghi nhớ
* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác
trong cuộc thoại. Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:
Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong
gia đình và xã hội);
-

-

Quan hệ thân - sơ (theo mức độ quen biết, thân tình ).

* Vì quan hệ xã hội rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng
đa dạng, nhiều chiều. Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác
định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

I. Vai x· héi trong héi tho¹i
II. LuyÖn tËp
Bµi 1/94

T×m nh÷ng chi tiÕt trong bµi "HÞch tư­íng sÜ " thÓ hiÖn th¸i
®é võa nghiªm kh¾c võa khoan dung cña TrÇn Quèc TuÊn
®èi víi binh sÜ d­ưíi quyÒn.
Đáp án

Các chi tiết thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung
của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền :
- Thái độ nghiêm khắc : Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không
biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn.
- Thái độ khoan dung : Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này,
theo lời dạy bảo của ta thì phải đạo thần chủ….Ta viết bài hịch
này để các ngươi hiểu bụng ta.

Bài 2/94
a) Dựa vào đoạn trích và những điều em đã biết về truyện “Lão
Hạc” hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuôc hội
thoại trên.

b) Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời miêu tả

của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của
nhân vật ông giáo đối với Lão Hạc.

c) Những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời

miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quý trọng
vừa thân tình của lão đối với ông giáo?

d) Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui
và sự giữ ý của lão Hạc?

§¸p ¸n :
a. XÐt vÒ ®Þa vÞ xã héi:

XÐt vÒ tuæi t¸c

Vai trªn

¤ng gi¸o

Vai d­ưíi

Vai d­ưới

Lão Hạc

Vai trªn

Quan hÖ
nhiÒu chiÒu

b. Thái độ vừa kính trọng ,vừa thân tình của ông giáo đối với lão Hạc .
Lời lẽ , cử chỉ : ôn tồn, thân mật ,nắm vai lão , mời lão uống

nước, hút thuốc , ăn khoai...

Cách xưng hô : cụ - tôi , ông con mình
c.

Lão Hạc gọi người đối thoại mình là ông giáo ,dùng từ dạy
thay cho từ nói ( thể hiện sự tôn trọng )
Xưng hô chúng mình ( thể hiện sự chân tình )

d. Thể hiện tâm trạng không vui và giữ ý : chỉ cười đưa đà ,tiếng

cười ngượng; thoái thác chuyện ở lại ăn khoai ,uống nước

II. LƯỢT LỜI TRONG HỘI THOẠI
1. Ví dụ: SGK/102

1. Ví dụ: Đoạn trích sgk .

Một hôm cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
(…) Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch của
cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp … Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng
kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến (…)
Tôi cũng đáp lại cô tôi:
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may
vá sắm sửa chovà thăm em bé chứ.
( …)Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
- Sao cô biết mợ con có con?
( …)
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ
mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng
một lần xấu, chã nhẽ bán xới mãi được sao?

Một hôm cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?
(…) Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch của cô tôi
kia, tôi cúi đầu không đáp … Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến
mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến (…)
Tôi cũng đáp lại cô tôi:
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:
- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!
…Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay
.
cay. Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:
- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may vá sắm
sửa chovà thăm em bé chứ.
(…) Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
- Sao cô biết mợ con có con?
( …)
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi
đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, chã
nhẽ bán xới mãi được sao?
Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi lại chập chừng nói tiếp:
- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi

- Bà cô : 5 lượt lời
- Bé Hồng: + 2 lượt lời (2 lần nói)


- Bé Hồng: 2 lần im lặng
-> Bộc lộ thái độ bất bình trước lời nói cay độc của ngư­ời
cô.
- Bé Hồng: không cắt lời của ngư­ời cô khi bà đang nói
-> Hồng xác định được vai xã hội của mình và giữ lễ phép,
lịch sự.

I. Lư­ît lêi trong héi tho¹i

Ghi nhớ : sgk/ 102
* Trong hội thoại, ai cũng được nói. Mỗi
lần có người tham gia hội thoại nói được
gọi là một lượt lời.
* Để giữ lịch sự, cần tôn trọng lượt lời của
người khác, tránh nói tranh, cắt lời hoặc
chêm vào lời người khác.
* Nhiều khi, im lặng khi đến lượt lời của
mình cũng là một cách biểu thị thái độ.

BT1 (Tr102-107): T×m hiÓu tÝnh c¸ch nh©n vËt qua c¸ch miªu t¶ cuéc
tho¹i gi÷a c¸c nh©n vËt trong ®o¹n trÝch Tøc n­íc vì bê (“T¾t ®Ìn” Ng« TÊt Tè )

N/vËt

L­ît lêi–Giäng ®iÖu, cö chØ, lêi nãi

ChÞ DËu 9 l­ượt :- Tôi van ông,... xin ông rủ lòng

thương!
- Mày trói chồng bà đi xem nào! Trói này!
Bà đã van xin mày, mày vẫn không tha…
trói này…!

Cai lÖ

TÝnh c¸ch
Thông minh,
nhẫn nhịn, sẵn
sàng chống trả.

6 l­ượt: -ThÐt, qu¸t, hÇm hÌ...
- ¤ng - th»ng - mµy...
Ng­ười 2 l­ượt:- Anh ta l¹i....
nhµ lÝ tr­
- ChÞ khÊt tiÌn s­u ®Õn ...kh«ng ?
ưởng
Anh 1 l­ượt; - U nã kh«ng ®­îc thÕ !....ph¶i téi.
DËu

Hống hách, thô
bạo, lỗ mãng ...

Bµ l¸ng 3 l­ượt:- B¸c trai...; - Nµy....; - ThÕ th×...

Lo lắng, sợ hãi

A dua, ăn theo,
phô thuéc.
Yếu đuối, nhút
nhát …

a) XÐt vÒ sù tham gia héi tho¹i:

- Sè lư­ît lêi cña cai lÖ vµ ChÞ DËu lµ nhiÒu nhÊt.
- Sè l­ưît lêi cña ng­ưêi nhµ lÝ tr­ëng Ýt h¬n.
- Anh DËu chØ nãi víi chÞ DËu sau khi cuéc xung ®ét ®· kÕt
thóc.
- KÎ duy nhÊt c¾t lêi ng­êi kh¸c trong cuéc héi tho¹i nµy lµ
cai lÖ.

b) XÐt vÒ c¸ch thÓ hiÖn vai x· héi:

- ChÞ DËu tõ chç nhón như­êng, gäi cai lÖ lµ «ng xư­ng ch¸u
®· vïng lªn gäi cai lÖ lµ mµy, xư­ng bµ.
- Tõ ®Çu ®Õn cuèi cai lÖ tá ra hèng h¸ch, th« b¹o, tµn nhÉn
cßn tªn ng­êi nhµ lÝ tr­ưëng cã phÇn gi÷ g×n h¬n nh­ưng còng
tá th¸i ®é mØa mai.
 - Anh DËu: Sî h·i, cam chÞu.

Bµi tËp 2. Phân tích lượt lời hội thoại của nhân vật: Chi Dậu và cái
Tí qua trích đoạn “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố.
C¸i Tí
ChÞ DËu

Ban ®Çu
Sè l­ît lêi
(a)

Lý do
(b)

11
Cè lµm cho
mÑ vui, khoe
sù th¸o
v¸t...nªn nãi
nhiÒu, giäng
hån nhiªn

VÒ sau

3
Sî hãi,
®au ®ín,
nªn nãi
Ýt, nãi
ng¾n

T« ®Ëm nçi bÊt h¹nh cña
T¸c dông mét ®øa trÎ hån nhiªn,
ng©y th¬ s¾p ph¶i rêi tæ
(c)
Êm gia ®×nh

Ban ®Çu

VÒ sau

3

7

§au ®ín v×
s¾p mÊt
con nªn
hÇu nh­
kh«ng nãi,
nãi rÊt Ýt

Nãi nhiÒu
nãi dµi
®Ó thuyÕt
phôc con

Sù hån nhiªn, ng©y th¬,
hiÕu th¶o cña ®øa con
cµng lµm cho ng­êi mÑ ®au
lßng h¬n khi s¾p ph¶i b¸n

Củng cố :
-Vai

xã hội là gì ? Vai xã hội thường được xác định

bằng các quan hệ xã hội nào ?
- Khi tham gia hội thoại cần chú ý điều gì ?