Có 37 đồng vị của iốt, trong đó chỉ có duy nhất 127I là bền.
131I được biết đến với tên gọi iốt phóng xạ đã được dùng trong điều trị ung thư và các bệnh khác liên quan đến tuyến giáp. 123I là đồng vị phóng xạ thường dùng trong chụp ảnh tuyến giáp và đánh giá điều trị cho bệnh Grave.
129I được dùng trong nghiên cứu nước mưa sau thảm họa Chernobyl, trong nghiên cứu mạch nước ngầm để tìm dấu vết rỏ rỉ chất thải hạt nhân ra môi trường tự nhiên. Nếu 129I được cho tiếp xúc với người, tuyến giáp sẽ hấp thụ nó như thể nó là iốt không phóng xạ thông thường, dẫn đến nguy cơ ung thư tuyến giáp cao. 129I có nhiều điểm giống với 36Cl. Nó là halogen hòa tan được, ít hoạt động hóa học, tồn tại chủ yếu ở dạng anion không hấp thụ.
Hợp chất của iot có trong nước biển (rất ít), rong biển, trong tuyến giáp của người (tuy với lượng rất nhỏ nhưng có vai trò rất quan trọng: nếu thiếu iot người ta sẽ bị bệnh bướu cổ)
Hàm lượng nguyên tố iot (ở dạng hợp chất) có trong vỏ trái đất là ít nhất so với các halogen khác.
Mẫu KI
Cấu trúc
tinh thể KI
Người ta phơi khô rong biển, đốt thành tro, ngâm tro trong nước, gạn lấy dung dịch đem cô cạn cho đến khi phần lớn muối clorua và sunfat lắng xuống, còn muối iotua ở lại trong dung dịch. Cho dung dịch này tác dụng với chất oxi hoá để oxi hoá I- thành I2.
2NaI + Cl2 2 NaCl + I2
Ở điều kiện thường, iot là tinh thể màu đen tím có vẻ sáng kim loại.
Khi đun nóng nhẹ, iot từ rắn chuyển sang hơi màu tím (không qua trạng thái lỏng). Hiện tượng này gọi là sự thăng hoa.
Ít tan trong nước, phần tan trong nước tạo ra dung dịch gọi là nước iot; tan nhiều trong dung môi hữu cơ: ancol etylic, xăng, benzen,…
Iot tạo thành với hồ tinh bột một chất có màu xanh. Nên dung dịch iot được dùng làm thuốc thử để nhận biết hồ tinh bột và hồ tinh bột được dùng để nhận biết iot.
Iot có 6 số oxi hoá
-1 (HI)
0 (I2)
+1 (KIO)
+3 (KIO2)
+5 (KIO3)
+7 (KIO4)
Phản ứng chỉ xảy ra khi đun nóng hoặc có chất xúc tác.
Phản ứng xảy ra ở nhiệt độ rất cao, và có mặt chất xúc tác, phản ứng tạo hiđro iotua là phản ứng thu nhiệt.
Khí hiđro iotua tan nhiều trong nước tạo ra dung dịch axit iothiđric, là axit mạnh hơn và dễ oxi hóa hơn axit bromhiđric và axit clohiđric.
Iot hầu như không tác dụng với nước.
DH = 51.88 kJ
Iot được dùng dưới dạng cồn iot (dung dịch iot 5% trong ancol etylic) để làm chất sát trùng; một số dược phẩm khác,…
Iốt là nguyên tố vi lượng cần thiết cho dinh dưỡng của loài người. Tình trạng thiếu iốt xảy ra và gây nên những tác hại cho sức khỏe, như sinh bệnh bướu cổ hay thiểu năng trí tuệ. Việc dùng muối iốt (muối ăn được trộn với một lượng nhỏ KI hoặc KIO3) như muối ăn hằng ngày có thể giúp chống lại tình trạng này.
Ngoài ra có thể sử dụng iot trong việc tìm dấu vân tay là: Lấy một trang giấy sạch, ấn một đầu ngón tay lên trên mặt giấy rồi nhấc ra, sau đó đem phần giấy có dấu vân tay đặt đối diện với mặt miệng ống nghiệm có đựng cồn iốt, và dùng đèn cồn để đun nóng ở phần đáy ống nghiệm. Đợi cho xuất hiện luồng khí màu tím bốc từ ống nghiệm, bạn sẽ thấy trên phần giấy trắng ngón tay (mà bình thường không nhận ra dấu vết gì) dần dần hiện lên dấy vân tay màu nâu, rõ đến từng nét.
Trong các hidro halogenua, hiđro iotua (HI) kém bền với nhiệt hơn cả. Ở 3000C, nó bị phân huỷ mạnh thành iot và hiđro
2 HI 3000C H2 + I2
Hiđro iotua dễ tan trong nước tạo thành dung dịch axit iothiđric, là axit rất mạnh (mạnh hơn axit HCl, HBr)
Muối iotua: là muối của axit iothiđric.
Đa số muối iotua dễ tan trong nước; một số muối không tan như AgI (màu vàng), PbI2 (màu vàng)…
Tác dụng với nước Br2, Cl2
2NaI + Cl2 2NaCl + I2
2NaI + Br2 2NaBr + I2
Các hợp chất của Halogen cần thiết cho cơ thể. Cl2 độc nhưng Cl- thì không thể thiếu. Tương tự như vậy, I- rất cần thiết cho hoạt động của tuyến giáp. Anh nói cơ chế tác dụng ngắn gọn như sau: Phân tử thyroxin chứa 4 nguyên tử I, chúng sẽ bị lấy đi 1 I và trở thành triiodothyroxin rồi vào trong nhân của tế bào. Tại đó chúng gắn vào các thụ thể trên các gen nhất định và hoạt hoá quá trình sao mã các mARN, rARN,... cần cho quá trình sinh tổng hợp protein. Do vậy, quá trình tổng hợp các chất cần thiết cho cấu trúc của cơ thể được tăng cường. Người thiếu iot thường gầy yếu, chậm lớn, giảm trí tuệ là do không có sự tổng hợp các protein cần thiết cho cơ thể.
Vì sao iot độc nhưng muối iot lại cần thiết cho cơ thể ?