CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG

DẠY HỌC TÍCH HỢP CÁC MÔN KHTNTHEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Ở TRƯỜNG THCS

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là xu hướng dạy học hiện đại được nhiều nước trên thế giới đã và đang áp dụng.
Nền giáo dục Việt Nam đang từng bước chuyển mình theo xu thế này. Trong các khâu của quá trình dạy học, sách giáo khoa và chương trình đóng vai trò quan trọng đối với việc thực hiện mục tiêu dạy học.
Chương trình THCS: các môn Lí, Hoá, Sinh sẽ được tích hợp lại thành môn khoa học Tự nhiên. Đây là điểm mới rất đáng chú ý.
Là GV bạn đã từng bối rối với những vấn đề dưới đây?
BGD yêu cầu bạn “dạy học theo định hướng phát triển năng lực (NL) học sinh” nhưng bản thân bạn thực sự không hiểu rõ NL là gì?
DH theo định hướng PTNL là như thế nào và cụ thể làm như thế nào mới được coi là “DH phát triển năng lực”?
- Sự khác biệt giữa Dạy học tiếp cận nội dung với Dạy học tiếp cận năng lực là gì?
Phần xác định mục tiêu bài học:
+ Về kiến thức; Về kĩ năng;Về thái độ
+ Về NL cần phát triển:
Năng lực (NL) tự học, NL giải quyết vấn đề, NL sáng tạo, NL giao tiếp, NL sử dụng CNTT… nhưng bản thân phân vân “gọi thế” đúng chưa và bài dạy có thực sự NL đó được phát triển? Phát triển ở mức độ nào…?
- Việc biên soạn câu hỏi, bài tập đánh giá NL hs là công việc khó khăn với bạn?...nhiều khó khăn khác nữa.
Bạn có mong muốn tìm được một quy trình tổ chức hoạt động học tập sao cho qua mỗi một hoạt động học tập có thể phát triển được NL cụ thể ở HS?
Nội dung của chuyên đề này, mục tiêu:
Năng lực là gì? Tại sao phải dạy học theo định hướng phát triển NL? Trong dạy học cần hình thành và phát triển cho HS những NL nào?
Thành thạo quy trình các bước để tổ chức hoạt động học tập tích cực nhằm hình thành và phát triển NL hs.
Đóng vai, trải nghiệm và thiết kế một hoạt động dạy học tích cực nhằm phát triển NL hs.
Tham khảo bộ công cụ đánh giá hoạt động học tập của chuyên gia quốc tế, cho phép đánh giá bất kì giáo án nào, mức độ phát triển NL HS thể hiện ở giáo án đó đến đâu V.pdf
Trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại, GS Đinh Quang Báo - Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực - khẳng định vai trò của dạy học tích hợp và cho rằng đây chính là phương pháp tạo ra năng lực
TÍCH HỢP LÀ PHƯƠNG THỨC DUY NHẤT ĐỂ DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

MỘT SỐ BĂN KHOĂN CỦA GV BẠN CÓ CÙNG SUY NGHĨ?

Hầu hết các giáo viên đều cho rằng, lâu nay họ chỉ được đào tạo đơn môn hoặc song môn nên thiết kế theo chương trình dạy học tích hợp, họ băn khoăn lo không có phổ kiến thức sâu để dạy.
Tích hợp có nhiều mức độ khác nhau. Thực tế tất cả giáo viên khi dạy học đều ít nhiều đã thực hiện tích hợp. (Thế nhưng có một số giáo viên không biết rằng mình đã thực hiện dạy học tích hợp; khi nói đến dạy học tích hợp, thấy lạ, ngỡ ngàng)!
Theo tôi: Khó khăn của giáo viên khi dạy tích hợp liên môn không nằm nhiều ở vấn đề nội dung mà ở vấn đề phương pháp và kĩ thuật dạy học.
Một băn khoăn nữa: Liệu dạy học tích hợp, kiến thức các môn có chồng chéo lẫn nhau không? Có ý kiến cho rằng, việc lồng ghép nhiều mảng kiến thức vào nhau giáo viên sẽ rất rối, thậm chí không biết nên lựa chọn giáo viên nào đảm nhận giảng dạy tiết học đó. Ví dụ, trong 1 giờ học có cả kiến thức 03 môn sinh, lí, hóa giáo viên nào đứng lớp và có phải ngồi soạn chung giáo án không?
“Không phải ngồi soạn giáo án chung”
Trong dạy học tích hợp liên môn không có việc "kiến thức các môn có chồng chéo lẫn nhau" hay "lồng ghép quá nhiều mảng kiến thức vào nhau" như nhiều bạn băn khoăn
Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học và phải xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinh vận dụng được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong học tập, trong cuộc sống.
Không nên hiểu tích hợp liên môn chỉ là ghép các kiến thức của môn học này cạnh môn học khác, nhất là chỉ trong 1 tiết học
Làm thế nào để giáo viên nhận diện là mình đã thực hiện đúng theo quan điểm dạy học tích hợp?
Từ hiểu đúng đến làm đúng và làm có hiệu quả là cả một khoảng cách không nhỏ. Làm thế nào để thực sự phát huy hiệu quả của dạy học tích hợp phát triển năng lực?
NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
Theo (anh) chị ở TK 21 trong dạy học cần dạy những kĩ năng gì để phát triển năng lực của HS?
1. Trước khi trả lời câu hỏi trên HV cùng chơi trò chơi (1): hãy đặt bút vẽ một tam giác đi qua cả 4 đỉnh của hình vuông (lưu ý không nhấc bút - 1Phút)
2. Chia nhóm: mỗi nhóm chuẩn bị một giấy A3 và giấy nhớ. (Không cần ghi tên cá nhân vào giấy nhớ (2) => mỗi nhóm dính giấy nhớ vào tờ giấy A3) =>GV thu lại xử lí thông tin.
3. NL là gì? những KN và NL nào cần phải chú trọng rèn luyện cho HS ở TK 21 (cá nhân 5p, nhóm 5p) => các HV dính vào tờ giấy chung A0 - 01 nhóm TB kết quả, nhóm khác bổ sung.
Năng lực được xây dựng trên cơ sở tri thức, thiết lập qua giá trị, cấu trúc như là các khả năng, hình thành qua trải nghiệm/củng cố qua kinh nghiệm, hiện thực hóa qua ý chí (John Erpenbeck, 1998)
Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể (OECD, 2002).
Năng lực theo trường phái của Anh: Năng lực giới hạn bởi 3 yếu tố: Kiến thức ( Knowledge), Kỹ năng (Skill), Thái độ ( Attitude). Đây còn gọi là mô hình ASK.

Phân loại 42 năng lực theo Đại học Havard:
1. Khả năng thích ứng (Adaptability)
2. Xếp đặt hiệu suất để thành công (Aligning Performance for Success)
3. Học ứng dụng (Applied Learning)
4. Xây dựng một đội/nhóm thành công (Building a SuccessfulTeam )
5. Xây dựng khách hàng trung thành (Building Customer Loyalty)
6. Xây dựng mối quan hệ đối tác (Building Partnerships)
7. Xây dựng mối quan hệ tích cực làm việc – Làm việc nhóm/ hợp tác Building Positive Working Relationships-Teamwork/Collaboration)
8. Tạo dựng lòng tin (Building Trust)
9. Huấn luyện (Coaching)
10. Truyền đạt thông tin/ giao tiếp (Communication)
11. Không ngừng học tập (Continuous Learning)
12. Góp phần vào đội/ nhóm thành công(Contributing to Team Success)
13. Hướng đến khách hàng (Customer Focus)
14. Ra quyết định (Decision Making)
15. Uỷ thác hay phân quyền (Delegation)
16. Phát triển người khác (Developing Others)
17. Nhiệt tình (Energy)
18. Tạo điều kiện thay đổi (Facilitating Change)
19. Giám sát, theo dõi (Follow-Up)
20. Trình bày chính thức (Formal Presentation)

21. Đạt được sự cam kết (Gaining Commitment)
22. Tác động, gây ảnh hưởng (Impact)
23. Theo dõi, giám sát thông tin (Information Monitoring)
24. Hành động sáng tạo (Sáng kiến)- Initiating Action (Initiative)
25. Đổi mới (Innovation)
 26. Tầm nhìn và giá trị dẫn đầu/ sống động (Leading/Living TheVision And Values)
27. Quản lý xung đột (Managing Conflict)
28. Quản lý công việc (bao gồm quản lý thời gian)- Managing Work (Includes Time Management)
29. Lãnh đạo hội họp (Meeting Leadership)
30. Tham dự hội nghị (Meeting Participation)
31. Đàm phán (Negotiation)
32. Lên kế hoạch và tổ chức thực hiện (Planning and Organizing)
33. Định hướng chất lượng (Quality Orientation)
34. Chấp nhận rủi ro (Risk Taking)
35. Nhận thức về an toàn (Safety Awareness)
36. Kỹ năng bán hàng/ thuyết phục (Sales Ability/Persuasiveness)
37. Ra quyết định chiến lược (Strategic Decision Making)
38. Chịu đựng sự căng thẳng (Stress Tolerance)
39. Kiến thức và kỹ năng chuyên môn/ kỹ thuật Technical/Professional Knowledge and Skills)
40. Kiên định (Tenacity)
41. Xác định giá trị đa dạng (Valuing Diversity)
42. Tiêu chuẩn công việc (Work Standards)
Năng lực của HS phổ thông
Theo PGS.TS. Nguyễn Công Khanh ‘‘Năng lực của học sinh là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ... phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống’’.
Năng lực của HS là một cấu trúc động (trìu tượng), có tính mở, đa thành tố, đa tầng bậc, hàm chứa trong nó không chỉ là kiến thức, kỹ năng,... mà cả niềm tin, giá trị, trách nhiệm xã hội... thể hiện ở tính sẵn sàng hành động của các em trong môi trường học tập phổ thông và những điều kiện thực tế đang thay đổi của xã hội.
Năng lực của người học có thể chia thành hai loại chính: năng lực chung và năng lực cụ thể, chuyên biệt [1].

Quá trình hình thành NL cho HS
1- Tiếp nhận thông tin
2- Xử lý thông tin (thể hiện hiểu biết/kiến thức)
3- Áp dụng/ vận dụng kiến thức (thể hiện khả năng)
4- Thái độ và hành động
5- Sự kết hợp đầy đủ các yếu tố trên để tạo thành năng lực
6- Tính trách nhiệm, thể hiện sự chuyên nghiệp/ thành thạo
7- Kết hợp với kinh nghiệm/ trải nghiệm thể hiện năng lực nghề
CÁC BƯỚC HƯỚNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN NL/NL NGHỀ
Dạy học tích hợp phát triển NL học sinh Nxb Đại học sư phạm
CÁC NĂNG LỰC CẦN THIẾT
1. NL tự học
2. NL Giải quyết vấn đề và sáng tạo
3. NL thẩm mĩ
4. NL ngôn ngữ và giao tiếp
5. NL hợp tác
6. NL sử dụng CNTT và truyền thông
7. NL tính toán
NHỮNG KĨ NĂNG CẦN THIẾT
1. KN đọc
2. KN quan sát
3. KN thực hành
4. KN tổng hợp, vận dụng…
Sự khác biệt giữa trường học TK 20 -21
KĨ THUẬT DH KWLH VỚI CHỦ ĐỀ DHTH
Hãy viết những điều đã biết về chủ đề DHTH điền vào cột “K”. Những điều muốn biết điền vào cột “W”. Sau khi trả lời những câu hỏi này trong quá trình học, những thông tin thu nhận được điền vào cột “L”.  Cuối cùng, vận dụng như thế nào điền vào“H”, đó chính là phần thực hành của HV.

GIỚI THIỆU KĨ THUẬT DẠY HỌC KWLH
(K: Know - Những điều đã biết; W: want to know - Những điều muốn biết; L: Learned - Những điều đã học được; H: How can we learn more - Những KT vận dụng vào thực tiễn và vận dụng như thế nào).
Một ví dụ về biểu đồ KWL
Chủ đề bài đọc: Trọng lực

NHỮNG ĐIỀU ĐÃ BIẾT VỀ DHTH
Khái niệm DHTH
Mục tiêu DHTH
Điểm khác biệt giữa DHTH với dạy học đơn môn
Các mức độ DHTH
TÍCH HỢP
Tạo môn mới
Tạo chủ đề TH
Xuyên môn
Liên môn
Đa môn
Nộimôn
Các bước xây dựng bài học tích hợp
Bước 1: Rà soát chương trình, sách giáo khoa để tìm ra các nội dung dạy học gần giống nhau có liên quan chặt chẽ với trong các môn học của chương trình, sách giáo khoa hiện hành; những nội dung liên quan đến vấn đề thời sự của địa phương, đất nước để xây dựng bài học tích hợp.
Bước 2: Xác định bài học tích hợp, bao gồm tên bài học và thuộc lĩnh vực Khoa học Tự nhiên
Bước 3: Dự kiến thời gian (bao nhiêu tiết) cho bài học tích hợp.
Bước 4: Xác định mục tiêu của bài học tích hợp, bao gồm:
- Kiến thức
- Kĩ năng
- Thái độ
- Định hướng năng lực hình thành
Bước 5: Xây dựng nội dung của bài học tích hợp. Căn cứ vào thời gian dự kiến, mục tiêu, thậm chí cả đặc điểm tâm sinh lí và yếu tố vùng miền để xây dựng nội dung cho phù hợp.
Bước 6: Xây dựng kế hoạch bài học tích hợp (chú ý tới các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của người học).
Bươc 7. Tố chức dạy ( thể hiện trước lớp)

QUY TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP

1. Lựa chọn chủ đề
2. Xác định vấn đề cần giải quyết
3. Xác định các kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề
4. Xác định mục tiêu dạy học
5. Xây dựng nội dung hoạt động dạy học
6. Lập kế hoạch dạy học
7.Tổ chức dạy học và đánh giá
THỰC HÀNH
Rà soát chương trình, sách giáo khoa
hoàn thành bảng sau - 20ph
- Yêu cầu hv thực hiện tiếp bước 5: Xây dựng hoạt động dạy học cho chủ đề đã chọn (Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện và đánh giá HS)
Phần PPDH và KTDH, thiết kế kế hoạch bài học theo truyền thống
+ Kể tên các phương pháp dạy học mà bạn biết
+ Kể tên các kĩ thuật dạy học mà bạn biết
+ Phân biệt phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học
+ Các bước thiết kế kế hoạch bài học (GA)
+ Kể tên các kĩ thuật dạy học mà bạn biết
+ Phân biệt phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học
+ Các bước thiết kế kế hoạch bài học (GA)
MỘT SỐ KT DH TÍCH CỰC
- KT Khăn trải bàn, KT KWLH, KT 3 lần 3…

Có thể rút gọn còn 03 bước trong thiết kế bất kì nội dung kiến thức nào đó là kĩ thuật CIA
+ C: Content - Nội dung cần dạy, mục tiêu đặt ra là gì?
+ I: Idea - Ý tưởng dạy nội dung đó và dạy bằng cách nào?
+ A: Activites - Các hoạt động cụ thể cần phải có:(HĐ GV, HĐ HS, phương tiện gì)?

Ví dụ: Khi dạy về các kiểu xếp lá trên cành (SH 6)
Nội dung:
- Có 03 kiểu mọc của lá (mọc cách, mọc đối, mọc vòng)
ND này dạy bằng cách nào? Mục tiêu là gì?
(Thuyết trình, trực quan, biểu diễn thí nghiệm, thực hành… )
Mục tiêu: Ghi nhớ => I. Thuyết trình, trực quan (gv chiếu hình ảnh, giảng, mô tả)
Mục tiêu: Quan sát, phân loại, hợp tác => I. Thực hành theo nhóm và mẫu vật thật (gv chia nhóm, chia mẫu lá, yêu cầu sắp xếp theo các cách mọc của lá, giải thích việc sắp xếp đó của hs…)
Với chủ đề về tiêu hóa (SH8): tác giả thiết kế với kĩ thuật riêng có độc đáo một chút, ngắn gọn bật trọng tâm kiến thức và mục tiêu cần đạt theo nguyên tắc CIA (Tham khảo - Trần khánh Ngọc; Dạy học tích hợp phát triển năng lực).
Thực hiện kế hoạch bài học buổi sáng chủ nhật chia sẻ của các nhóm.
Chiều chủ nhật một nhóm thể hiện kế hoạch bài học theo giả định.
Dễ dàng nhận thấy trong phương pháp dạy học bao hàm kỹ thuật dạy học.
Muốn chặt thu hoạch một cây gỗ - (mục tiêu)
Dùng dao, rìu, cưa - (Phương tiện)
Cách để cây đổ nhanh, an toàn-( phương pháp); Cắt gốc, cành, thân, hướng cắt…(Kĩ thuật)
Điều này tùy thuộc cây to hay nhỏ, cao hay thấp (Đối tượng)
Loại PP, Kiểu PP, Nhóm PP, tên PP
KTDH: khăn trải bàn, bể cá, tia chớp, động não, 3 lần 3, xyz (635), KWLH…
2. Ví dụ:
4. Kỹ thuật XYZ
Kỹ thuật XYZ là một kỹ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo luận nhóm. X là số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗi người cần đưa ra, Z là phút dành cho mỗi người. Ví dụ kỹ thuật 635 thực hiện như sau:
• Mỗi nhóm 6 ng­ười, mỗi ng­ười viết 3 ý kiến trên một tờ giấy trong vòng 5 phút về cách giải quyết 1 vấn đề và tiếp tục chuyển cho ngư­ời bên cạnh;
• Tiếp tục như­ vậy cho đến khi tất cả mọi ng­ười đều viết ý kiến của mình, có thể lặp lại vòng khác;
• Con số X-Y-Z có thể thay đổi;
• Sau khi thu thập ý kiến thì tiến hành thảo luận, đánh giá các ý kiến.
Tích hợp…đánh giá, phát triển nhiều NL trong các tình huống GD gắn với thực tiễn 
VD: GV chiếu một đoạn video rất ngắn về xã hội loài kiến, sau đó đưa ra tình huống có một cậu bé đứng dưới gốc cây, phát hiện dưới chân mình có một tổ kiến và có một con kiến đang giơ càng lên, con kiến nhìn cậu bé, cậu bé nhìn con kiến và đặt ra 4 câu hỏi: cậu bé nghĩ gì, con kiến nghĩ gì; cậu bé làm gì, con kiến làm gì?
GV chia học sinh thành các nhóm nhỏ (4-6 học sinh) để thảo luận về 2 câu hỏi đầu. HS được khuyến khích nói ra những suy nghĩ của cá nhân… quá trình nói ra, sau đó nhóm thảo luận, tranh luận, GV biết HS suy nghĩ đúng hay sai. HS được tranh luận về các ý nghĩ, phát huy tối đa sự sáng tạo trong ý tưởng. Trên cơ  sở đó GV biết HS mình đang nghĩ gì?.
Sau đó GV yêu cầu HS thảo luận hai câu hỏi tiếp theo: là cậu bé làm gì, con kiến hành động thế nào? để từ ý nghĩ kết nối đến hành động và cuối cùng trong chính quá trình tranh cãi/ tranh luận HS vỡ ra rất nhiều điều và được trải nghiệm những tương tác. Kết quả là đại diện mỗi nhóm tóm lược, giải thích ý nghĩ của cậu bé, của con kiến, hành động của cậu bé, hành động của con kiến… báo cáo trước lớp.
  Trong khoảng 1 tiếng, có rất nhiều phản hồi, GV quan sát HS hoạt động thế nào, tích cực đến đâu và kết quả 1 giờ học là dạy học theo hướng tiếp cận quá trình và phát triển năng lực của người học