Tiết 55
KHÁI NIỆM VỀ TECPEN
I. Thành phần cấu tạo và dẫn xuất
1. Thành phần:
Tecpen là tên gọi nhóm hidrocarbon không no có công thức chung là (C5H8)n
Tecpen có nhiều trong tinh dầu thảo mộc, sả, quế, cam…
2. C?u t?o
Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C = C
Ví dụ :
C10H16, oximen (trong tinh dầu lá húng quế)
C10H16, limonen (trong tinh dầu chanh, bưởi)
3. M?t vài d?n xu?t ch?a oxi c?a tecpen :
a. Loại mạch hở
Geraniol có trong tinh dầu hoa hồng
Xitronelol có trong tinh dầu sả
* Đặc trưng:
- Đều có mùi thơm
- Là những đơn hương quý dùng trong công nghiệp hương liệu và thực phẩm
b. Loại mạch vòng
Mentol và menton có trong tinh dầu bạc hà được đưa vào kẹo bánh, kem đánh răng, thuốc chữa bệnh…
II. Nguồn tecpen thiên nhiên :
1. Nguồn tecpen thiên nhiên :
- Tecpen, dẫn xuất chứa oxi của tecpen thường gặp trong giới thực vật và thường tập trung ở các bộ phận như lá, thân, hoa, quả hay rễ của các loài thảo mộc
- Tecpen có công thức C10H16, C15H24 có trong quả, lá và nhựa loài thông
- Squalen (C30H50) có trong dầu gan cá
- Caroten và licopen (C40H56) là sắc tố màu đỏ của cà rốt và cà chua chín
- Dẫn xuất chứa oxi của tecpen cũng rất phổ biến và quan trọng
+ retinol (vitamin A ,C20H29OH) có trong lòng đỏ trứng, dầu gan cá…
+ phitol (C20H39OH) ở dạng este có trong chất diệp lục của cây xanh,…
2. Khai thác tecpen
- Phương pháp phổ biến nhất là chưng cất với hơi nước để thu hút tinh dầu từ các bộ phận chứa tinh dầu thực vật
- Sơ đồ chưng cất lôi cuốn hơi nước trong phòng thí nghiệm
Hình 6.8 chưng cất lôi cuốn hơi nước
1. Bình cấp hơi nước
2. Bình chứa nguyên liệu chưng cất
3. Lớp tinh dầu
4. Lớp nước
3. ?ng d?ng c?a tecpen
Làm hương liệu trong công nghiệp mĩ phẩm
Công nghiệp thực phẩm
Sản xuất dược phẩm