LỚ
P

1
1

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

Chương 1: CÂN BẰNG HÓA HỌC

Bài 1
KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC
1. PHẢN ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG
HOÁ HỌC

I

II 2. HẰNG SỐ CÂN BẰNG CỦA PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH
III
I
V

3. SỰ CHUYỂN DỊCH CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC

LỚ
P

1
1

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

KHỞI ĐỘNG
Trong các phản ứng hóa học, có một loại phản ứng trong đó các chất
sản phẩm có khả năng phản ứng tạo để tạo thành các chất đầu. Do
vậy, phản ứng xảy ra không hoàn toàn và thường có hiệu suất không
cao. Phản ứng tổng hợp Amonia từ Nitrogen và hydrogen thuộc loại
phản ứng này. Các phản ứng này được gọi là phản ứng gì? Để tăng
hiệu suất của chúng cần điều chỉnh những điều kiện phản ứng như
nhiệt độ, áp suất, nồng độ,... như thế nào?

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1
1. PHẢN ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1
Tìm hiểu khái niệm phản ứng một chiều
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Câu 1: Dựa vào phương trình hóa học của phản ứng điều chế khí Oxygen từ
KMnO4. Em hãy cho biết phản ứng có xảy ra theo chiều ngược lại hay không?
Câu 2: Viết phương trình hóa học của một số phản ứng một chiều mà em biết.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1. PHẢN
1

Tìm hiểu khái niệm phản ứng một chiều

Định nghĩa

- Trong điều kiện xác định, phản ứng chỉ xảy ra theo chiều
từ chất tham gia tạo thành sản phẩm mà sản phẩm không thể
tác dụng với nhau để tạo lại chất ban đầu, gọi là phản ứng một
chiều. Trong phương trình hóa học của phản ứng một chiều,
người ta dùng ký hiệu mũi tên (→) để chỉ chiều phản ứng.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1. PHẢN
1

Tìm hiểu khái niệm phản ứng thuận nghịch
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu 1: Phản ứng Cl2 tác dụng với H2O có đặc điểm gì khác với phản ứng nhiệt phân
thuốc tím?
Câu 2: Trên thực tế có các phản ứng sau:
2 H2 + O2 →  2H2O (1)
2H2O 

 2H2 + O2  (2)

Vậy có thể viết: 2H2 + O2 ⇌ 2H2O được không? Vì sao?

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1. PHẢN
1

Tìm hiểu khái niệm phản ứng thuận nghịch

Định nghĩa

- Trong cùng điều kiện xác định, phản ứng xảy ra theo hai chiều trái ngược nhau được
gọi là phản ứng thuận nghịch.
Trong phương trình hóa học của phản ứng thuận nghịch người ta dùng kí hiệu hai nửa



mũi tên ngược chiều 
 : chiều từ trái sang phải là chiều thuận, chiều từ phải
sang trái là chiều nghịch.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1. PHẢN
1

Tìm hiểu khái niệm trạng thái cân bằng phản ứng thuận nghịch
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Câu 1: Quan sát hình 1.1, nhận xét sự
biến thiên nồng độ của các chất trong hệ
phản ứng theo thời gian (với điều kiện
nhiệt độ không đổi)
Câu 2: Quan sát hình 1.2, nhận xét về
tốc độ phản ứng thuận và tốc độ phản
ứng theo thời gian trong điều kiện nhiệt
độ không đổi.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 ỨNG MỘT CHIỀU, PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH VÀ CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1. PHẢN
1

Tìm hiểu khái niệm trạng thái cân bằng phản ứng thuận nghịch

Định nghĩa

- Trạng thái cân bằng của phản ứng thuận nghịch là
trạng thái mà tại đó tốc độ của phản ứng thuận bằng
tốc độ phản ứng nghịch.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 SỐ CÂN BẰNG CỦA PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH
2. HẰNG
1
Tìm hiểu hằng số cân bằng của phản ứng thuận nghịch
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4
Câu 1: Sử dụng dữ liệu bảng 1.1, hãy tính giá trị của biểu thức  [N2O4]:[NO2]2 trong 5 thí
nghiệm nhận xét giá trị thu được từ các thí nghiệm khác nhau
Câu 2:
Viết các biểu thức tính tốc độ phản ứng thuận và tốc độ phản ứng nghịch của phản ứng thuận
nghịch sau, biết phản ứng thuận và phản ứng nghịch đều là phản ứng đơn giản
aA + bB ⇌ cC + dD
Lập tỉ lệ giữa hằng số tốc độ phản ứng thuận và hằng số tốc độ phản ứng nghịch ở trạng thái cân
bằng.
Câu 3: Cho hệ cân bằng sau: 
2SO2 (g) + O2 (g) ⇌ 2SO3 (g)
Viết biểu thức tính hằng số cân bằng KC của phản ứng trên.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 SỐ CÂN BẰNG CỦA PHẢN ỨNG THUẬN NGHỊCH
2. HẰNG
1
Tìm hiểu hằng số cân bằng của phản ứng thuận nghịch

Định nghĩa
- Trong đó [A] ; [B] ; [C] ; [D] là nồng độ mol các chất A, B, C
và D ở trạng thái cân bằng; a,b,c và d là hệ số tỉ lượng các chất
trong phương trình hóa học. Chất rắn không xuất hiện trong
biểu thức hằng số cân bằng.
- Trong phản ứng thuận nghịch hằng số cân bằng KC của phản
ứng xác định chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1
3. SỰ CHUYỂN DỊCH CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1
Thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ tới chuyển dịch cân bằng hóa học
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5
Câu 1: Nêu hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm 1, từ đó cho biết chiều chuyển dịch cân bằng
của phản ứng trong bình (2) và bình (3).
Câu 2: Nhận xét hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm 2 
Câu 3: Khi đun nóng phản ứng trong bình (1) chuyển dịch xảy ra theo chiều nào?

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1
3. SỰ CHUYỂN DỊCH CÂN BẰNG HOÁ HỌC
1
Thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ tới chuyển dịch cân bằng hóa học

Định nghĩa
- Sự chuyển dịch cân bằng hóa học là sự chuyển dịch từ trạng thái
cân bằng này sang trạng thái cân bằng khác.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của nhiệt độ đến cân bằng hóa học
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6
Câu 1: Cho biết chiều nào của phản ứng (1) là chiều thu nhiệt và chiều nào là
chiều tỏa nhiệt?
Câu 2: Từ hiện tượng ở thí nghiệm 1, cho biết khi làm lạnh bình (2) và khi làm
nóng bình (3) thì cân bằng trong mỗi bình chuyển dịch theo chiều toả nhiệt hay thu
nhiệt.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của nhiệt độ đến cân bằng hóa học

Định nghĩa
- Khi tăng nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều phản ứng
thu nhiệt, nghĩa là chiều làm giảm tác động của việc tăng nhiệt độ.
Ngược lại, khi giảm nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều phản
ứng tỏa nhiệt, chiều làm giảm tác động của việc giảm nhiệt độ.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của áp suất đến cân bằng hóa học
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 7
Câu 1: Khi đẩy hoặc kéo pit-tong thì số mol khí ở hệ (2) thay đổi như thế nào?
Câu 2: Phản ứng tổng
hợp
Amonia
0
t
,p,
xt
  N2(g) + 3H2(g)     
2NH

 

3(g)

Để thu được NH3 với hiệu suất cao, cần điều chỉnh áp suất như thế nào?

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của áp suất đến cân bằng hóa học

Định nghĩa
- Khi hệ đang ở trạng thái cân bằng, nếu tăng hoặc giảm áp suất của hệ,
cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm hoặc tăng áp suất của hệ.
- Khi hệ cân bằng có tổng hệ số tỉ lượng của các chất khí ở hai phía của
phương trình hóa học bằng nhau hoặc trong hệ không có chất khí, việc
tăng hoặc giảm áp suất không làm chuyển dịch cân bằng của hệ.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của nồng độ đến cân bằng hóa học
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 8
Câu 1: Hãy cho biết cân bằng chuyển dịch theo chiều nào khi thêm một lượng khí CO vào
hệ cân bằng C (s) + CO2(g) ⇌ 2CO (g)
Câu 2: Trong các hang động đá vôi thường xảy ra hiện tượng hình thành thạch nhũ và xâm
thực của nước mưa vào đá vôi theo phương trình hóa học sau
CaCO3 + H2O + CO2 ⇌ Ca(HCO3)2
Hãy giải thích các quá trình này.

LỚ
P

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

1 YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÂN BẰNG HOÁ HỌC
4. CÁC
1
Tìm hiểu ảnh hưởng của nồng độ đến cân bằng hóa học

Định nghĩa
- Khi tăng hoặc giảm nồng độ một chất trong cân bằng thì cân bằng
chuyển dịch theo chiều làm giảm tác động của việc tăng hoặc giảm nồng
độ của chất đó nghĩa là cân bằng chuyển dịch tương ứng theo chiều làm
giảm hoặc tăng nồng độ của chất đó.

LỚ
P

1
1
Câu 1

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC
BÀI TẬP

Hằng số cân bằng KC của một phản ứng thuận nghịch phụ thuộc vào yếu
tố nào sau đây?
A. Nồng độ.       BB. nhiệt độ              C. Áp suất.            D. Chất xúc tác.

LỚ
P

1
1
Câu 2

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC
BÀI TẬP

Câu 2: Yếu tố nào sau đây luôn luôn không làm chuyển dịch cân bằng
của hệ phản ứng?
A. Nồng độ.        B. nhiệt độ              C. Áp suất.            D
D. Chất xúc tác.

LỚ
P

1
1
Câu 3

Chươ
ng 1

BÀI 1

KHÁI NIỆM VỀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

BÀI TẬP
Viết biểu thức tính KC cho các phản ứng sau

Lời giải
1)

2)