Kiểm tra bài cũ
Hãy viết CTCT của isopren. Viết phản ứng của isopren với H2 và Br2
Bài 42:

Khái niệm về Tecpen
Nội dung chính:

I. THÀNH PHẦN, CẤU TẠO VÀ DẪN XUẤT
Thành phần
Cấu tạo
Một vài dẫn xuất chứa oxi của Tecpen
II. NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN
Nguồn Tecpen thiên nhiên
Khai thác Tecpen
Ứng dụng của Tecpen
I. THÀNH PHẦN, CẤU TẠO VÀ DẪN XUẤT
1. Thành phần
1. Thành phần
Tecpen là tên gọi của nhóm hiđrocacbon không no.
Thường có công thức chung là (C5H8)n với n≥2, thường gặp trong giới thực vật.
Có nhiều trong tinh dầu thảo mộc như tinh dầu thông, hồi, sả, quế, cam, chanh, …
Trong tinh dầu lá húng quế
Trong tinh dầu chanh, bưởi
2. Cấu tạo
 Tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C=C

 Tecpen dường như được tạo thành do isopren kết hợp với nhau theo kiểu “đầu nối với đuôi”
2. Cấu tạo
Otto Wallach (1847-1931)
Nhà hoá học Đức, giải nobel năm 1910 do những công trình nghiên cứu về các hợp chất alixiclic (chủ yếu là Tecpen)
Ta xét: CTCT của isopren như sau
Hay ta có thể viết
Đơn vị isopren: Là khung cacbon của isopren
Đầu
Đuôi
 Để phân biệt tecpen với các hợp chất khác ta dựa vào đơn vị isopren
Quan
Sát
CTCT
Của
Mirxen,
α-farnesene
Cho biết:
CTPT
Số đơn vị isopren
Kiểu liên kết
CTPT
Số đơn vị isopren
Kiểu liên kết
C10H16
2
Đầu nối với đuôi
Mirxen
CTPT
Số đơn vị isopren
Kiểu liên kết
C15H24
3
Đầu nối với đuôi
α-farnesene
3. Một vài dẫn xuất chứa oxi của Tecpen
Dùng trong công nghiệp hương liệu, thực phẩm
C10H16O
C10H20O
geraniol
xitronelol
Đưa vào bánh kẹo, kem đánh răng, … và điều chế thuốc chữa bệnh
mentol
menton
C10H16O
C10H20O
b, Loại mạch vòng
a, Loại mạch hở
3. Một vài dẫn xuất chứa oxi của Tecpen
 Theo nghĩa rộng: Tecpen là những hợp chất chứa C, H, O mà bộ khung cacbon gồm nhiều mắt xích giống với khung cacbon của isopren, tức là có thể biểu diễn bởi công thức
(iso-C5)n với n2, n là số khung cacbon
10
15
20
30
40
C10H16, C10H18O, C10H16O
C15H24, C15H24O, C15H22O
C20H32, C20H32O, C20H30O
C30H50, C30H50O
C40H56
II. NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN
1. Nguồn Tecpen thiên nhiên
- Squalen ( C30H50) có trong dầu gan cá
- Caroten và Licopen (C40H56) là sắc tố đỏ của cà rốt và cà chua chín
* Dẫn xuất chứa oxi của Tecpen cũng rất phổ biến và quan trọng
+ Retinol ( vitamin A , C20H29OH) có trong lòng đỏ trứng và dầu gan cá …
+ Phitol ( C20H39OH) ở dạng este có trong chất diệp lục của cây xanh
2. Khai thác Tecpen
* Trong phòng thí nghiệm:
Sơ đồ chưng cất lôi cuốn hơi nước
1. Bình cấp hơi nước 2. Bình chứa nguyên liệu chưng cất
3. Lớp tinh dầu 4. Lớp nước
* Trong sản xuất:
Người ta dùng nồi cấp hơi nước, thùng chứa nguyên liệu, các bộ phận sinh hàn, ống dẫn bằng hợp kim bền
3. Ứng dụng của Tecpen
 Tecpen có những ứng dụng nào?
Công nghiệp mỹ phẩm.
Công nghiệp thực phẩm.
Sản xuất dược phẩm.
VD:-Mentol dùng làm dược phẩm như thuốc ho, thuốc trị ngứa, thuốc giảm đau, bệnh chuột rút, thuốc diệt côn trùng.
-Mentol dùng làm hương phẩm và tạo mùi vị trong nước hoa, dầu gội, nước súc miệng, kem đánh răng, chewing gum.
Geraniol có trong tinh dầu hoa hồng, cam
Dùng làm hương liệu: nước hoa và các sản phẩm có mùi thơm khác
Ngoài ra geraniol còn dùng để chống sâu bọ…
Nerol dùng làm hương liệu trong nước hoa, mỹ phẩm
Turmeric Essential Oil: Ngăn ngừa hình thành vết nhăn, vết nám, cho da mịn màng tươi trẻ...
Star Anis Essential Oil: Giúp trấn tĩnh tinh thần, tăng lòng quả cảm, xóa bỏ cảm giác cô đơn, lạnh giá...
Chamomile Essential OIL: Giải độc chữa đau đầu,chóng mặt...
Grape Fruit essential Oil: Giúp mọc tóc, chống rụng tóc. Cho tóc đen dài và mượt mà.
Pepermint essential Oil: Thư giãn, làm sạch không khí...
Bài 1. Hãy điền chữ Đ(đúng) hoặc S(sai) sau mỗi câu sau đây:
1. Tecpen là sản phẩm trùng hợp isopren.
2. Tinh dầu thảo mộc là hỗn hợp các tecpen và dẫn xuất chứa oxi của chúng.
3. Trong tinh dầu thảo mộc có nhiều tecpen và dẫn xuất chứa oxi của chúng.
4. Trong kẹo cao su bạc hà có trộn tinh dầu bạc hà.
5. Trong kẹo cao su bạc hà có mentol và menton.
6. Trong kem đánh răng mùi bạc hà màu xanh, có trộn lá bạc hà nghiền nhỏ.
7. Nước hoa là dung dịch tinh dầu thơm tách từ hoa quả thực vật.
8. Nước hoa là dung dịch có chứa các chất thơm thiên nhiên hoặc tổng hợp và các chất phụ trợ khác.
9. Dầu gió chế từ tinh dầu thảo mộc.
Bài tập củng cố
[S]
[S]
[S]
[S]
[D]
[D]
[S]
[D]
[D]
+ 3 H2 (dư)
Oximen
Oximen
+ 3 Br2 (dư)
Ni, t0
Bài 2. Viết các phương trình phản ứng hoá học sau:
Dặn dò
Làm các bài tập còn lại trong SGK và sách bài tập.
Học bài và chuẩn bị bài Ankin.
CẢM ƠN CÔ VÀ CÁC BẠN ĐÃ THEO DÕI