KHÁI NIỆM VỀ TECPEN
1

 Từ xa xưa con người đã thích và quan tâm tới dầu thơm tách từ thực vật. Nhưng mãi tới đầu thế kỷ XIX mới có những nghiên cứu đầu tiên về thành phần hoá học tinh dầu. Vào năm 1818 người ta đã tìm được một số hợp chất và xác định được rằng tỉ lệ nguyên tử C:H ở tinh dầu là 5:8. Tiếp thep đó là một số hợp chất hidrocacbon không no, không vòng hoặc có vòng đã được tách ra. Chúng có công chung là (C5H8),(n≥2) và được đặt tên là TECPEN. Ở trong đời sống của chúng luôn có mặt của hợp chất tecpen nhưng có thể bạn chưa biết và những sản phẩm hữu ích cho cuộc sống đời thường như dầu gội, nước hoa,… hay là giúp ích cho sức khoẻ của bản thân chúng ta như thuốc bồi bổ sức khoẻ từ dầu cá heo, dầu gió chữa cảm,….. Vậy tecpen có những loại nào tính chất vật lý hoá học như thế nào, những ứng dụng của nó trong đời sống của nó ra sao? CHÚNG TA SẼ CÙNG NHAU TÌM HIỂU 
MỞ ĐẦU






THÀNH PHẦN, CẤU TẠO VÀ DẪN XUẤT
1. Thành phần
Tecpen là loại hợp chất hidrocacbon không no có công thức tổng quát là (C5H8)n với n lớn hơn hoặc bằng 2, thường gặp trong giới thực vật. Tecpen có nhiều trong tinh dầu thảo mộc như tinh dầu thông, sả, quế, cam, chanh,….
THÀNH PHẦN, CẤU TẠO VÀ DẪN XUẤT
2. Cấu tạo
Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C = C. Các nhóm –CH3 xuất hiện 1 cách đều đặn, trong mạch cacbon quan trong hơn các tecpen là các dẫn xuất chứa oxi của nó ( tecpenoit) như ancol, adehit và xeton. Chúng thường có mùi hương hấp dẫn hơn các tecpen.
C10H16,oximen (trong tinh dầu lá húng quế)
C10H16, limonen (trong tinh dầu chanh, bưởi)
Người ta coi các hidrocacbon tecpen như là sự ghép các phân tử isopren với nhau theo kiểu “đầu nối với đuôi” – đó là qui tắc isopren của tecpen – Ruzicka (1921)
5
Squalen ( C30H50)
6
Người ta cũng tìm ra nhiều hợp chất thiên nhiên mà bộ khung cacbon có các mắt xích giống isopren nhưng có chỗ kết hợp với nhau không theo kiểu “đầu nối đuôi” mà vẫn được xếp vào loại tecpen như Squalen dưới đây:
NHƯ VẬY:
Tecpen là những hợp chất chứa C,H,O
mà bộ khung cacbon gồm nhiều mắt xích
giống với khung cacbon của isopren ,
tức có thể biểu diễn bởi công thức (iso-C5)n (n≥2).
Phân loại TECPEN
Tecpen được phân loại theo số lượng đơn vị iso – C5 như sau:
TECPEN
HIĐROCACBON TECPEN
TECPENOIT (DẪN XUẤT CỦA TECPEN)
geraniol C10H18O
xitronelol C10H20O
Mentol C10H20O
Menton C10H18O
Mạch hở
Mạch hở
Mạch vòng
Mạchvòng
MỘT SỐ TECPEN ĐIỂN HÌNH:
1/MONOTECPEN,(iso-C5)2:
a)Metol: C10H20O
Tính chất vật lý:
- Là chất màu vàng nhạt,hơi giống pha lê
- Ở thể rắn ở nhiệt độ phòng
- Tinh thể không màu,mùi bạc hà.
Công thức: (menthol; 3-metyl-6-isopropylxiclohexanol
, p-mentanol-3, bạc hà),
Bề ngoài :Trắng hay không màu sắc.chất rắn pha lê
Mentol có cấu trúc không gian dạng ghế bền vững.
Có 2 dạng tinh thể của mentol; chúng có nhiệt độ nóng chảy là 280C và 380C. (-)-Mentol tinh khiết có 4 dạng tinh thể, trong số đó dạng bền vững hơn là dạng α, dạng này quen thuộc hơn trong đời sống.
Có nhiều trong cây bạc hà
2/TECPEN KHÁC
* Squalen : C30H50
Tên theo IUPAC:2,6,10,15,19,23-hexamethyl 2,6,10,14,18,22-tetracosahexaene
Nhiệt độ nóng chảy: -100 °C
Nhiệt độ sôi ( ở 25mm Hg ) : 285 °C
Không tan trong nước
Một số phản ứng cộng nước :

NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN
Tecpen có ở nguồn thiên nhiên nào ?
11
Thực vật
Lá
Thân
Hoa
Quả
Rễ
Động vật
Lòng đỏ trứng
Dầu gan cá
Tinh dầu
Tính chất

Tinh dầu là loại sản phẩm không tan trong nước,dễ bay hơi, khác với dầu mỡ, khi ta nhỏ lên tờ giấy thì không để lại dấu vết gì, độ dễ bốc cháy cao,dễ thấm qua da và qua đường hô hấp. Ngoài ra, tinh dầu còn có một số tính chất dùng để chữa bệnh. Ví dụ:
Tinh dầu gan cá: cung cấp vitamin A và D, chất chống oxi hóa, bảo vệ màng tế bào…
Tinh dầu gấc: tốt cho mắt, não, chống ung thư mạnh…
Ứng dụng

Dùng làm hương liệu cho thực phẩm chế biến như rượu bia, bánh kẹo, nước giải khát.Ví dụ như: tinh dầu bạc hà….
Dùng làm hương liệu cho dầu thơm, nước hoa, dầu gội dầu, kem đánh răng….xitro. Ví dụ như: tinh dầu hoa hồng, tinh dầu gỗ trầm hương….
Dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp dược phẩm. Ví dụ: tinh dầu gan cá, tinh dầu gấc,tinh dầu bạc hà…..

Công nghiệp dược phẩm :
thuốc chữa bệnh,băng dán cá nhân,dầu xức....
Squalen (C30H50) có trong dầu gan cá
Retinol (vitamin A, C20H29OH) có trong lòng đỏ trứng,
dầu gan cá…
 Công nghiệp thực phẩm: bánh kẹo,dầu ăn,sữa,nước giải khát...
- Caroten và licopen (C40H56) là sắc tố màu đỏ của cà rốt và cà chua chín
Công nghiệp mỹ phẩm: nước hoa,kem đánh răng...

Tinh dầu gan cá mập
Dược phẩm:
Tác dụng chống vi trùng (Antimicrobial Activity)
Tác dụng chống virus (Antiviral Activity)
Tác dụng chống oxi hoá (Antioxidant Activity)
Tác dụng giảm đau (Analgesic Activity)
Tác dụng tiêu hoá (Digestive Activity)
Tác dụng chống ung thư (Anticarcinogenic Activity)
Tinh dầu húng quế
Húng quế
16
Oximen
C10H16
Cây chanh
Limonen
17
Tinh Dầu Chanh
C10H16
Củ gừng
Zingiberene
18
Tinh dầu gừng
C15H24
Hoa hồng
Geraniol
19
Tinh dầu hoa hồng
C10H18O
Sả
Xitronelol
20
Tinh dầu sả
C10H20O
Cây bạc hà (peppermint)
Mentol
21
Mentol
Tinh dầu bạc hà
C10H20O
C10H18O
Tinh dầu hoa cẩm chướng
22
Caryophylen
C15H24
Tinh dầu tùng
Sabinene
C10H16
Khai thác tecpen
Phương pháp thường dùng để khai thác tecpen ở thực vật là chưng cất với hơi nước để lôi cuốn lấy tinh dầu từ các bộ phận chứa nhiều tinh dầu thực vật như rễ ,thân, hoa, lá…
Sản xuất tinh dầu hoa oải hương: