Bài 24: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
Triều đình vua Lê
Phủ chúa Trịnh
Theo sử cũ,Chúa Trịnh Giang cho xây nhiều chùa lớn…..Chúa Trịnh Sâm càng lún sâu hơn vào “vũng bùn” ăn chơi hưởng lạc….
Trong phủ chúa có đến bốn,năm trăm hoạn quan “ngạo mạn,hách dịch….Cả nước căm ghét ,ghê tởm,kinh sợ chúng.
Quan lại xét xử ”đục nước béo cò”,”để cho kẻ giảo hoạt lọt pháp luật,kẻ điêu toa được múa mép,kẻ lí ngay đành chịu thua”.
(Thông sức của Ngự sử đài năm 1719)
3/10/2022
Bài 24: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
I. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ
Phủ Chúa quanh năm hội hè, yến tiệc
Quan lại, binh lính hoành hành, đục khoét nhân dân
Vua Lê chỉ là cái bóng mờ trong cung cấm
Chính quyền phong kiến Đàng Ngoài suy sụp và mục nát đến cực độ
Nhà sử học Phan Huy Chú viết: ”Vì trưng thu quá mức dân kiệt cả vật lực mà không thể nộp đủ đến nỗi trở thành bần cùng mà bỏ cả nghề nghiệp.Có người vì thuế sơn mà chặt cây sơn,vì thuế vải lụa mà phá khung cửu,vì thu cá tôm mà xé chài lưới…”
(Lịch triều hiến chương loại chí)
3/10/2022
Nhà sử học Phan Huy Chú viết: “Vì trưng thu quá mức dân kiệt cả vật lực mà không thể nộp đủ đến nỗi trở thành bần cùng mà bỏ cả nghề nghiệp. Có người vì thuế sơn mà chặt cây sơn, vì thuế lụa mà phải phá khung cửi, vì thu cá tôm mà phải xé chài lưới…”.
(Lịch triều hiến chương loại chí)
Nạn đói khủng khiếp năm 1740 – 1741 ở Đàng Ngoài, “Dân lưu vong bồng bế, dắt díu nhau di kiếm ăn đầy đường… Dân phần nhiều sống nhờ rau cỏ, ăn cả chuột, rắn. Người chết đói ngổn ngang, người sống sót không còn một phần mười. Làng nào có tiếng trù mật cũng chỉ còn năm, ba hộ mà thôi”.
(Khâm định việt sử thông giám cương mục)
Chính quyền phong kiến suy sụp và mục nát đến cực độ
Kinh tế:
đình đốn, sa sút nghiêm trọng.
Đời sống nhân dân: cơ cực, chết đói, phiêu tán…
Nông dân vùng lên chống lại chính quyền phong kiến.
Lê Duy Mật
Nguyễn Dương Hưng
Nguyễn Danh Phương
Nguyễn Hữu Cầu
Hoàng Công Chất
Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII
Lập bảng niên biểu theo mẫu:
3/10/2022
1737
Nguyễn Dương Hưng
Sơn Tây
1738-1770
Lê Duy Mật
Thanh Hóa,
Nghệ An
Nguyễn Danh Phương
Nguyễn Hữu Cầu
Hoàng Công Chất
1740-1751
1741-1751
1739-1769
Sơn,Nam,
Điện Biên
Hải Phòng,
Thanh Hóa,Nghệ An
Vĩnh Phúc,Sơn Tây,
Tuyên Quang
Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Nguyễn Dương Hưng- 1737-Sơn Tây


Lê Duy Mật-1738-1770-Thanh Hóa, Nghệ An



Nguyễn Danh Phương-1740-1751-Tam Đảo, Sơn Tây, Tuyên Quang




Nguyễn Hữu Cầu-1741-1751-Đồ Sơn, Kinh Bắc, Sơn Nam, Thanh Hóa, Nghệ An



Hoàng Công Chất-1739-1769-Sơn Nam, Tây Bắc

Lược đồ nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII

Cuộc khởi
nghĩa
Nguyễn
Dương Hưng
mở đầu
phong trào
nông dân
Đàng Ngoài
Cuộc khởi
nghĩa
Lê Duy Mật
kéo dài nhất
trong các
cuộc khởi
nghĩa nông
dân thế kỉ
XVIII ở
Đàng Ngoài
Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:

Nguyễn Hữu Cầu

Hoàng Công Chất
Khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu (1741- 1751)
Xuất phát từ Đồ Sơn (Hải Phòng)
Chuyển lên Kinh Bắc
Uy hiếp Kinh thành Thăng Long
Xuống Sơn Nam, vào Thanh Hóa, Nghệ An
Nguyễn Hữu Cầu  (?–1751) Ông là người xã Lôi Động, huyện Thanh Hà, Hải Dương, Việt Nam. Xuất thân trong gia đình nông dân nghèo, có tài cả văn kiêm võ…
-> là cuộc đấu tranh tiêu biểu nhất cho ý chí, nguyện vọng và khí thế của nhân dân lúc bấy giờ
12
Đền thờ Nguyễn Hữu Cầu tại thôn Cựu Điện, xã Nhân Hoà, huyện Vĩnh Bảo (Hải Phòng)
Khởi nghĩa Hoàng Công Chất (1739- 1769)
Khởi nghĩa ở vùng Sơn Nam
Chuyển lên Tây Bắc
Hoàng Công Chất (?) quê ở Nguyên Xá - Vũ Thư - Thái Bình, là thủ lĩnh một cuộc khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài lớn giữa thế kỷ 18, chống lại triều đình vua Lê chúa Trịnh trong suốt 30 năm.
Dân gian vùng này còn truyền câu hát:
Dưới xuôi có vua
Trên này có chúa
Những miền từ Mường Puồn, châu Ét
Từ Đà Bắc, chợ Bờ
Lại phía trên từ chợ Xo, La trở xuống
Tất cả đều quy phục chúa Mường Thanh...
... Chúa thật lòng yêu dân
Chúa xây dựng bản Mường
Mọi người đều yên ổn...
14
Đền thờ Hoàng Công Chất trong thành Bản Phủ thuộc xã Noong Hẹt, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên