Bài 27
KHỞI NGHĨA YÊN THẾ VÀ
PHONG TRÀO CHỐNG PHÁP
CỦA ĐỒNG BÀO MIỀN NÚI
CUỐI THẾ KỈ XIX

I. KHỞI NGHĨA YÊN THẾ (1884-1913)
1. Nguyên nhân
2. Diễn biến
3. Nguyên nhân thất bại- Ý nghĩa

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ

Vùng đất Yên Thế

Tỉnh Bắc Giang

Đất rừng Yên Thế

NghÜa qu©n Yªn ThÕ

Nghĩa quân tham gia Yên Thế

CĂN CỨ YÊN THẾ

1/Nguyên nhân khởi nghĩa:
• “Tình hình suy sụp của nông nghiệp Việt Nam dưới thời
Nguyễn đã làm cho nông dân nhiều vùng đồng bằng miền
Bắc buộc phải bỏ làng mạc đi nơi khác kiếm sống. Trong
đó, một số người đã lên Yên Thế. Từ giữa thế kỷ XIX, họ
bắt đầu lập ra một số làng mạc và tổ chức làm ăn, chống
lại các thế lực đe dọa từ bên ngoài tới.”
• “Khi thực dân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng ra Bắc
Kỳ, Yên Thế trở thành đối tượng bình định đầu tiên của
chúng. Để bảo vệ cuộc sống của mình, nông dân Yên Thế
đã nổi dậy chống Pháp.”

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
1/ Nguyên nhân
•Thực dân Pháp cướp đất nông dân, họ vùng lên đấu tranh.
2/Diễn biến
+ Giai đoạn 1 (1884-1892)

ĐỀ NẮM
BÁ PHỨC
TỔNG TÀI

ĐỀ THUẬT
ĐỀ CHUNG

Lược đồ Khởi nghĩa Yên Thế:

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
1/ Nguyên nhân
•Thực dân Pháp cướp đất nông dân, họ vùng lên đấu tranh.
2/Diễn biến
+ Giai đoạn 1 (1884-1892)
- Nhiều toán nghĩa quân hoạt động riêng lẻ thủ lĩnh uy tín
lúc bấy giờ là Đề Nắm.

GIAI ĐOẠN 1: 1884-1892

LẠNG SƠN

TUYÊN QUANG
THÁI NGUYÊN
HỐ CHUỐI

BỐ HẠ
VĨNH YÊN
NHÃ NAM
KÉP
BẮC GIANG
ĐÁP CẦU
SƠN TÂY
BẮC NINH
CHÚ THÍCH
Pháp tấn công
HẢI PHÒNG
Quân ta chống trả

BIỂN ĐÔNG

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ

NGHĨA QUÂN YÊN THẾ

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
1/ Nguyên nhân
•Thực dân Pháp cướp đất nông dân, họ vùng lên đấu tranh.
2/Diễn biến
+ Giai đoạn 1 (1884-1892)

- Nhiều toán nghĩa quân hoạt động riêng lẻ thủ lĩnh uy tín
lúc bấy giờ là Đề Nắm.

-

Đề Nắm mất (tháng 4 – năm 1984) do Đề Sặt tên phản bội sát hại

Hoàng Hoa Thám hồi còn bé tên là Trương Văn
Nghĩa, quê ở làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh
Hưng Yên; sau di cư lên Sơn Tây (Hà Tây), rồi đến
Yên Thế (Bắc Giang). Sinh trưởng trong một gia
đình trọng nghĩa khí; cả hai ông bà đều tham gia
kháng Pháp ở Sơn Tây.
Hoàng Hoa Thám (1858- 1913)

Từ năm 16 tuổi, ông tham gia nhiều cuộc khởi nghĩa chống pháp Sau này, Ông
đứng dưới cờ nghĩa Lương Văn Nắm (tức Đề Nắm) và trở thành một tướng lĩnh có
tài.
Tháng 4 năm 1892, Đề Nắm bị thủ hạ Đề Sặt sát hại và Hoàng Hoa Thám trở thành thủ lĩnh
tối cao của phong trào Yên Thế. Ông tiếp tục hoạt động, lập căn cứ ở Yên Thế và trở thành
thủ lĩnh danh tiếng nhất của phong trào nông dân chống Pháp với biệt danh "Hùm xám Yên
Thế". Ông tổ chức đánh nhiều trận, tiêu biểu ở thung lũng Hố Chuối (tháng 12 năm 1890)
và Đồng Hom (tháng 2 năm 1892).

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
+ Giai đoạn 2(1893-1908)

- Do lực lượng quá đông nên Đề thám đã tìm
cách giảng hoà với pháp(Lần 1).

LƯỢC ĐỒ KHỞI NGHĨA YÊN THẾ (GIAI ĐOẠN
2)

Căn cứ chính
Nơi diễn ra trận
đánh.

Đề Thám được cai quản 4 khu vực

PHÁP CHUẨN BỊ TẤN CÔNG VÀO YÊN THẾ

 Trước sự truy lùng và vây quét ráo riết của Pháp, Đề Thám chủ
động xin giảng hoà để bảo toàn lực lượng. Pháp cũng muốn
ngừng chiến để có thời gian thực hiện kế hoạch khai thác thuộc
địa. Ngày 26.11.1897, hai bên kí khế ước đình chiến với điều
kiện nghĩa quân phải giao nộp vũ khí và bãi binh.
 Trong thời gian hoà hoãn kéo dài hơn 10 năm (1897 – 1909),
tuy bề ngoài tỏ ra phục tùng, nhưng thực chất, Đề Thám vẫn
quyết tâm chiến đấu, tích cực chuẩn bị lực lượng và xây dựng
Phồn Xương thành căn cứ kháng chiến.

Phan Bội Châu
(1867-1940)

Phan Châu Trinh
(1872-1926)

 Nghĩa quân vừa sản xuất tự túc lương thực, vừa tăng cường sắm sửa vũ khí, huấn luyện quân
sự… Ngoài ra, Đề Thám còn chú trọng mở rộng địa bàn hoạt động từ trung du đến đồng bằng,
kẻ cả Hà Nội; bí mật liên hệ với lực lượng yêu nước ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ, trong đó năm 1906
các nhà yêu nước như Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh đã tới gặp Đề Thám, thống nhất kế
hoạch phối hợp hành động và hỗ trợ giữa nghĩa quân Yên Thế và các nghĩa sĩ Trung Kỳ.
Theo kế hoạch trên, Đề Thám cho xây dựng đồn Tú Nghệ ở căn cứ Phồn Xương để đón các
nghĩa sĩ Trung Kỳ đến luyện tập quân sự.

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
+ Giai đoạn 2(1893-1908)
o Thực dân Pháp có mục đích chính là ráo riết lập đồn
bốt để đánh vào Yên Thế cho nên Pháp đã mở lại cuộc
tấn công
o Lực lượng của đề thám bị tổn
thất,suy yếu nhanh chóng
o Do đó đề thám lại xin giảng hoà với Pháp(lần 2)
o Trong thời gian giảng hoà từ năm 1897 ->năm 1908,
Đề Thám tập trung Xd quân đội

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
+ Giai đoạn 3 (1909 - 1913)
- Vụ lính Pháp bị đầu độc ở Hà Nội có liên quan đến Đề Thám
nên Pháp tập trung lực lượng , mở cuộc tấn công quy mô
lớn lên Yên Thế

LÍNH PHÁP BỊ THƯƠNG

GIAI ĐOẠN 3: 1909-1913

TUYÊN QUANG

LẠNG SƠN
THÁI NGUYÊN

HỐ CHUỐI

BỐ HẠ
VĨNH YÊN
NHÃ NAM
KÉP
BẮC GIANG
ĐÁP CẦU
SƠN TÂY
BẮC NINH
CHÚ THÍCH
Pháp tấn công
Quân ta chống trả

HẢI PHÒNG

Quân ta rút lui

BIỂN ĐÔNG

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
+ Giai đoạn 3 (1909 - 1913)
- Vụ lính Pháp bị đầu độc ở Hà Nội có liên quan đến Đề Thám
nên Pháp tập trung lực lượng , mở cuộc tấn công quy mô
lớn lên Yên Thế
*Kết quả : Lực lượng nghĩa quân của Đề Thám hao mòn dần.
Ngày 10/2/1913, Đề Thám bị sát hại, phong trào tan rã..

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
- Nhận Xét :
Thời gian

Thời gian tồn tại 30 năm (1884-1913)

Lực lượng
tham gia

đều là những người nông dân cần cù, chất
phác, yêu cuộc sống.

Tính chất

là một phong trào yêu nước, không nằm trong
phong trào Cần Vương

CẢ GIA ĐÌNH ĐỀ THÁM BỊ BẮT

Những anh hùng của nhóm Ðề-Thám bị xử tử

3. Nguyên nhân thất bại – Ý nghĩa:

a. Nguyên nhân thất bại:
- Pháp còn mạnh, câu kết với phong kiến đàn áp phong trào.
- Lực lượng nghĩa quân còn mỏng và yếu. Tổ chức, lãnh đạo còn
nhiều hạn chế.
b. Ý nghĩa lịch sử:
- Thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp của giai cấp nông dân.
- Góp phần làm chậm quá trình bình định của Pháp.

PHONG TRÀO NÔNG DÂN
PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG
YÊN THẾ

MỤC TIÊU

LÃNH ĐẠO

- Lòng yêu nước, chống Pháp -Lòng yêu nước, chống Pháp
xâm lược.
xâm lược.
-Bảo vệ ngôi vua, lập lại chế
- Bảo vệ lợi ích trước mắt của
độ phong kiến.
nông dân địa phương.

- Nông dân

- Văn thân, sĩ phu yêu nước

- Gần 30 năm:
1884-1913

- Cuộc khởi nghĩa dài nhất là
12 năm

PHƯƠNG THỨC
TÁC CHIẾN

THỜI GIAN

Sự khác nhau giữa phong trào Cần vương với khởi
nghĩa Yên Thế thể hiện việc:
- Tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm, gan dạ và sáng tạo của
nông dân Yên Thế.
- Sự lãnh đạo tài giỏi của Hoàng Hoa Thám.
=> Đây là cuộc khởi nghĩa nông dân lớn nhất, kéo dài
nhất cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Đồng thời đây là cuộc khởi
nghĩa duy nhất không chịu ảnh hưởng của phong trào Cần
Vương.

Nguyên nhân

G
ia
i

đo

ạn

1

(1884

Diễn
biến
khởi
nghĩa
Yên Thế

m
ắ
N
ề
Đ

)
- 18 9 2

Nghĩa quân hoạt động riêng rẽ

ạo
đ
h
n
lã

Giai đoạn 2 (1893 - 1908) Nghĩa quân vừa chiến đấu vừa xây dựng
cơ sở
Đề Thám lãnh đạo
(Đề Thám 2 lần giảng hòa với Pháp)
Ga
i

Nguyên nhân thất
bại, Ý nghĩa

Đề
Th

đo
ạ

n3

ám

lãnh

đạ o

(1909 – 1913)

Thực dân Pháp tập trung lưc lượng mở
Cuộc tấn công, Lực lượng nghĩa quân
hao mòn dần .Ngày 10/2/1913 Đề Thám
bị sát hại -> phong trào tan rã