Trường THCS YÊN LỘC

TIẾT 56

BÀI 15: KHÓA
LƯỠNG PHÂN

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Em hãy nêu các bậc phân loại của thế giới sống từ thấp đến cao?
Loài – Chi (giống) – Họ - Bộ - Lớp – Ngành – Giới

Câu 2: Kể tên 5 giới sinh vật trong tự nhiên?
Khởi sinh – Nguyên sinh- Nấm – Thực vật – Động vật

Cho các sinh vật sau, em hãy sắp xếp chúng vào từng giới cho đúng?

Cây hoa hồng

Con thỏ

Nấm hương

Giới thực vật

Giới động vật

Giới nấm

Vi khuẩn
Giới khởi sinh

Trùng roi xanh
Giới nguyên sinh

Học xong tiết này chúng ta:
Nhận biết được cách xây dựng khóa
lưỡng phân trong phân loại nhóm sinh vật.

TRÒ CHƠI: CHIA NHÓM
Luật chơi:
- Quan sát hình ảnh 1 số loài sinh vật.
- Trong 3 phút, các nhóm sẽ chia các sinh vật
thành 2 nhóm và nêu đặc điểm để phân chia
các nhóm sinh vật.
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả, mỗi sinh
vật đúng sẽ được 10 điểm

Con cá rô

Con nhện
Con lươn

Con cua đồng

Con chuồn chuồn

PHÂN LOẠI
SỐNG TRÊN CẠN

SỐNG DƯỚI NƯỚC

NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÁ, CUA, LƯƠN

KHÔNG CHÂN

CÓ CHÂN

CÁ, LƯƠN

CUA, NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÓ CÁNH

KHÔNG CÓ CÁNH

CHUỒN CHUỒN

NHỆN, CÁ, CUA, LƯƠN

Các nhóm HS quan sát, suy nghĩ, thảo luận
và phân chia các khối hộp theo hình dạng, màu sắc...

 I. Sử dụng khóa lưỡng phân trong phân loại
sinh vật

Các khối gỗ
được phân loại
dựa trên hình
dạng và màu
sắc:

Khi bước vào một khu vườn rộng, em bắt gặp rất nhiều sinh vật
khác nhau bao gồm thực vật, động vật, nấm, ... Em có thể phân biệt
được các loài không? Làm thế nào em có thể thực hiện được việc
đó?
Khóa phân loại sinh vật

Khóa lưỡng phân



Cây phân loại:
mèo, chó, thỏ, cá

Các loài sinh
vật được phân
chia
thành
từng
nhóm
dựa trên sự
giống và khác
nhau ở mỗi
đặc điểm của
sinh vật.

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH
VẬT
Quan sát hình bên và trả lời
một số câu hỏi sau:
1. Các đặc điểm giúp phân loại các
động vật trong hình thành các
nhóm khác nhau ở các bước 1, 2, 3
là
- gì?
Bước 1: Dựa vào môi trường
sống
- Bước 2: Dựa vào đặc điểm của
tai
Trong3: từng
bước
-2. Bước
Dựa vào
khảphân
năngloại,
sủa từ
đầu đến cuối, người ta luôn phân
loại các loài động vật trên thành
mấy nhóm?
Trong mỗi bước, các sinh vật luôn
được phân làm 2 nhóm.

Khóa lưỡng phân dùng để phân loại: mèo, chó, thỏ, cá
Các bước
1a
1b
2a
2b
3a
3b

Đặc điểm
Sống dưới nước
Sống trên cạn
Có tai lớn
Có tai nhỏ
Không thể sủa

Tên động vật
Cá
(Đi tới bước 2)
Thỏ
(Đi tới bước 3)
Mèo

Có thể sủa

Chó

Các bước thực hiện khóa lưỡng phân:

-Bước 1a và 1b: Chia động vật thành hai nhóm: động vật
sống trên cạn và động vật sống dưới nước. Đối chiếu trên hình
ta sẽ nhận ra động vật sống dưới nước là cá vàng.
-Bước 2a và 2b: Chia nhóm động vật sống trên cạn thành hai
nhóm: động vật có tai nhỏ và động vật có tai lớn. Nhận ra được động
vật sống trên cạn, tai lớn là thỏ.
-Bước 3a và 3b: Nhận ra động vật sống trên cạn, có tai nhỏ gồm có:
động vật không thể sủa là mèo và động vật có thể sủa là chó.

Khóa lưỡng phân là gì ?
Khóa lưỡng phân dùng để phân chia các sinh
vật thành từng nhóm,dựa trên sự giống hoặc khác
nhau ở mỗi đặc điểm của sinh vật .
Có hai dạng khóa lưỡng phân: dạng sơ đồ phân
nhanh và dạng viết.

-

Một số lưu ý khi xây dựng khóa lưỡng phân:
+ Chỉ xem xét một đặc điểm tại một thời điểm.
+ Sử dụng các đặc điểm hình thái nhiều nhất có thể.
+ Sử dụng các đặc điểm chung nhất ở bước đầu và sử dụng các đặc điểm ít
điểm chung hoặc ít rõ ràng hơn để chia chúng thành các nhóm nhỏ hơn.
+ Khi viết, hãy sử dụng các từ tương phản.

- Nguyên tắc của khóa lưỡng phân:
+ Từ một tập hợp các đối tượng ban đầu được tách thành hai nhóm có
những đặc điểm đối lập nhau.
+ Sau mỗi lần tách, ta được hai nhóm nhỏ hơn và khác nhau bởi các
đặc điểm dùng để tách.

Dựa vào đặc điểm lá cây đã cho dưới đây, hoàn thiện khóa lưỡng phân
để phân chia các nhóm thực vật

Lá bèo Nhật bản (lục bình)
Lá không xẻ thành nhiều
thùy, mép nhẵn.

Lá cây ô rô
Lá không xẻ thành nhiều
thùy, mép là có răng cưa.

Lá cây sắn (khoai mì)
Lá xẻ thành nhiều thùy, các
thùy xẻ sâu.

Lá cây hoa hồng
Lá xẻ thành nhiều thùy là những
là con, xếp dọc hai bên cuống lá.

Các
bước
1a
1b
2a
2b
3a
3b

Đặc điểm

Tên cây

Lá không xẻ thành nhiều thùy. (Đi tới bước 2)
Lá xẻ thành nhiều thùy hoặc
(Đi tới bước 3)
thành nhiều lá con.
Lá có mép lá nhẵn.
  
Lá có mép lá răng cưa.
  
Lá xẻ thành nhiều thùy, các thùy xẻ sâu.
  
Lá xẻ thành thùy, các thùy là những
là con xếp dọc hai bên cuống lá.

  

Lá bèo Nhật bản

Lá cây ô rô
Lá cây sắn (khoai mì)

Lá cây hoa hồng

Luyện tập.
Câu 1: Khóa lưỡng phân là gì?
a. là khóa nhận dạng sinh vật trong tự nhiên dựa vào những đặc điểm
sẵn có của chúng.
b. Khóa lưỡng phân dùng để phân chia các sinh vật thành từng
nhóm,dựa trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc điểm của sinh vật .
c. là tập hợp các đặc điểm để phân biệt sinh vật trong tự nhiên.
d. là khóa mô tả các sinh vật trong tự nhiên.
Câu 2: Ý nghĩa của việc dùng khóa lưỡng phân là gì?
a. Xác định được tên các sinh vật.
b. Các sinh vật được chia thành từng nhóm.
c. Xác định được môi trường sống của sinh vật.
d. Tìm ra đặc điểm tương đồng giữa các sinh vật.

Câu 3: Để phân loại các sinh vật thành từng nhóm
dựa trên những đặc điểm giống và khác nhau của
sinh vật người ta sử dụng
a. trực quan.
b. kính hiển vi.
c. khóa lưỡng phân.
d. kính lúp.
Câu 4: Trong các khóa phân loại sinh vật, kiểu phổ
biến nhất trong các khóa là
a. khóa sinh vật.
b. khóa định lượng.
c. khóa phân loại.
d. khóa lưỡng phân.

Câu 9: Nguyên tắc của khóa lưỡng phân là gì?
a. Tách tập hợp ban đầu thành hai nhóm có những đặc
điểm đối lập với nhau.
b. Chọn ra những đặc điểm tương đồng nhau của sinh vật
để phân loại.
c. Chọn ra những đặc điểm khác nhau tách thành nhiều
nhóm nhỏ.
d. Tách tập hợp ban đầu thành nhiều nhóm nhỏ có những
đặc điểm giống nhau.

Ví dụ: Xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại một số loài
động vật sau:

Một số loài động vật

(Có chân hay không có chân?)

Cơ thể không có chân

Cơ thể có chân

(Có cánh hay không có
cánh?)

(Có vảy hay không có vảy?)

Cơ thể có vảy
Con cá rô

Cơ thể không có
vảy
Con lươn

Cơ thể có cánh

(Có mấy cánh?)

Cơ thể có
4 cánh
Con chuồn
chuồn

Cơ thể không có cánh
(Có mấy chân?)

Cơ thể có
2 cánh

Cơ thể có
8 chân

Cơ thể có
10 chân

Con nhặng
xanh

Con nhện
nhà

Con cua
đồng

1

Cách phân loại các sinh vật trên gọi là gì?
Khóa lưỡng phân

2

Khóa lưỡng 1phân là gì?

3

Cách xây dựng khóa lưỡng phân như thế nào?

Khóa lưỡng phân là cách phân loại sinh vật dựa trên một
đôi đặc điểm đối lập để phân chia chúng thành 2 nhóm.

Xác định đặc điểm đặc trưng đối lập của mỗi sinh vật,
dựa vào đó phân chia chúng thành 2 nhóm cho đến khi
mỗi nhóm chỉ còn lại 1 sinh vật.

BÀI TẬP VỀ NHÀ

Bài tập 1: Cho các loài sinh vật như hình bên. Tiến hành xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại
chúng

Bài tập 2: Phân loại cây hoa hồng, cây vạn tuế, cây bí ngô, cây
dương xỉ dựa vào khóa phân loại

Bài tập 3: Em và bạn ngồi cùng bàn hãy sử dụng
nguyên tắc khóa lưỡng phân để phân loại các vật dụng
có trong cặp sách của em hoặc của bạn, từ đó quyết
định cách sắp xếp chúng sao cho gọn gàng và thuận