KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

Quan sát doạn video theo đường linh
https://youtu.be/a3Sh8XvJyTc
CTA CTA
CTA

Quần thể A
Quần xã
sinh vật

CTB CTB
CTB

Quần thể B

Cá thể

Quần thể
sinh vật

Quần xã

CTC CTC
CTC

Quần thể C

Khu vực sống

+ Khu vực sống Hệ sinh thái
là gì?
sinh vật

Hệ sinh thái đáy biển

Hệ sinh thái ao hồ

Hệ sinh thái rừng ngập mặn

Hệ sinh thái sa mạc hóa

I/ HỆ SINH THÁI
1/ Khái niệm hệ sinh thái:

Mô tả một hệ sinh thái rừng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1:
Câu 1: Những thành phần vô sinh và hữu
sinh có thể có trong hệ sinh thái rừng?
Câu 2: Lá và cành cây mục là thức ăn của
những sinh vật nào?
Câu 3: Cây rừng có ý nghĩa như thế nào
đối với đời sống động vật rừng?
Câu 4: Động vật rừng có ảnh hưởng như
thế nào tới thực vật rừng?
Câu 5: Lá và cành cây mục,xác động vật là
thức ăn của những sinh vật nào?
Câu 6. Nếu như rừng bị cháymất hầu hết
các cây gỗ lớn, nhỏ, và cỏ thì điều gì sẽ xảy
ra đối với cácloài động vật? Tại sao?

Hãy cho biết các
thành phần vô sinh và
hữu sinh có thể có trong
hệ sinh thái rừng?
- Thành phần vô sinh:
đất, nước, nhiệt độ,…
Thành phần hữu sinh:
động vật, thực vật,...
Hình 50.1: Mô tả một hệ sinh thái rừng

Cây rừng có ý nghĩa
như thế nào đối với đời
sống động vật rừng?
- Cây rừng là thức ăn,
nơi ở của động vật rừng.

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Động vật rừng có
ảnh hưởng như thế
nào tới thực vật?
- Động vật ăn thực vật,
thụ phấn và phân bón
cho thực vật.

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Lá và cành cây mục,
xác động vật là thức ăn
của những sinh vật nào?
- Lá và cành cây mục là
thức ăn của: giun, nấm,
vi sinh vật,…

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Nấm và vi sinh vật
phân hủy xác động vật,
thực vật thành chất gì?

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Nếu như rừng bị cháy
mất hầu hết các cây gỗ
lớn, nhỏ, và cỏ thì điều
gì sẽ xảy ra đối với các
loài động vật? Tại sao?
Nhiều loài bị chết, do
mất nguồn thức ăn, mất
nơi ở, thiếu nước, ….

Hình ảnh một khu rừng bị cháy

I/ HỆ SINH THÁI
1/ Khái niệm hệ sinh thái:



- Hệ sinh thái gồm quần xã sinh vật và môi trường sống
của quần xã ( sinh cảnh ). Các sinh vật luôn tác động lẫn
nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi
trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và tương đối
ổn định.
- Vd: rừng nhiệt đới, ao, song…

Thế nào là hệ sinh
thái?cho 1 vd ?

Một hệ sinh thái
hoàn chỉnh gồm
có các thành phần
chủ yếu nào?
H50.1: Một hệ sinh thái rừng

Thực vật

Động vật

Động vật

Xác sinh vật

Chất vô cơ
(T/p vô sinh)

Vi sinh vật

- Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn luôn tác động lẫn
nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi
trường.

Thực vật
O2

Vi sinh vật

Động vật

CO2

Chết

H2O

Chất khoáng

Chất vô cơ

2/ Thành phần cấu trúc của hệ sinh thái:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Kể tên các thành phần vô sinh và hữu sinh trong hệ sinh
thái?

2/ Thành phần cấu trúc cảu hệ sinh thái:

Thành phần vô sinh
(Sinh cảnh)
HỆ
SINH
THÁI

Sinh vật sản xuất: TV
Thành phần hữu sinh
(Quần xã sinh vật)

Sinh vật tiêu thụ
Sinh vật phân giải:
nấm, vsv…

Hãy kể tên các hệ
sinh thái mà em biết?

3/ Các kiểu hệ sinh thái
- Hệ sinh thái tự nhiên : bao gồm hệ sinh thái trên cạn và hệ sinh thái
dưới nước.
- Hệ sinh thái nhân tạo : được hình thành nhờ hoạt động của con người

II. Trao đổi chất trong hệ sinh thái
1. Trao đổi chất trong quần xã sinh vật

Thực vật

Động vật

Động vật
Xác sinh vật

Chất vô cơ
(Thành phần vô sinh)

Vi sinh vật

I/ Thế nào là một hệ sinh thái?



II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
1/ Thế nào là một chuỗi thức ăn?

Mối quan hệ thường xuyên và
phổ biến nhất giữa các sinh vật
trong hệ sinh thái là gì?
Mối quan hệ dinh dưỡng.

H50.1: Một hệ sinh thái rừng

Thực vật

Động vật

Động vật
Chết

Chất hữu cơ
Chất vô cơ
(T/p vô sinh)

Vi sinh vật

Hổ

Rắn
Đại bàng
Cầy
Bọ ngựa
Sâu ăn
lá cây

Cây gỗ

Quan sát hình 50.2 cho biết:
- Thức ăn của chuột là gì?
- Động vật nào ăn thịt chuột?
Điền nội dung phù hợp vào
chỗ trống của chuỗi thức ăn
sau:
Sâu
……….

Chuột

Cầy
……….

Cây cỏ
……….

Chuột

Rắn
……….

Chuột

Hươu

Cây cỏ
Vi sinh vật

Nấm
Địa y

Giun
đất

H50.2: Một lưới thức ăn của hệ sinh thái rừng

Tương tự hãy điền nội dung phù hợp vào chỗ trống của các
chuỗi thức ăn sau:
Sâu
Rắn
……….
Bọ ngựa
……….
Thực
vật
Bọ
ngựa
……….
Sâu
……….
Thực
vật
Rắn
……….
Chuột
……….
Vi
sinh vật
Thực vật
Hươu
Hổ
……….
Trong chuỗi thức ăn, mỗi loài sinh vật là một mắt xích. Em có
nhận xét gì về mối quan hệ giữa một mắt xích với mắt xích đứng
trước nó và mắt xích đứng sau nó?
* Quy ước: mắt xích đứng trước mũi tên là thức ăn của mắt xích đứng
sau mũi tên.

Hãy điền tiếp các từ phù hợp vào những chỗ trống trong câu sau:
Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng
với nhau. Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt
đứng trước vừa là sinh vật bị mắt xích ………….
đứng sau tiêu thụ.
xích……………….,

I/ Thế nào là một hệ sinh thái?
II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
1/ Thế nào là một chuỗi thức ăn?
 Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ
dinh dưỡng với nhau.
Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ
mắt xích đứng trước, vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau
tiêu thụ.



Ví dụ: Thực vật

Chuột

Cầy

Đại bàng

VSV

Hãy sắp xếp các sinh vật trong chuỗi theo từng thành
phần chủ yếu của hệ sinh thái:
Thực vật

Chuột

Cầy

Đại bàng

Sinh vật
tiêu thụ

Sinh vật
sản xuất
Sinh vật
tiêu thụ
cấp 1

Sinh vật
tiêu thụ
cấp 2

Sinh vật
tiêu thụ
cấp 3

VSV
Sinh vật
phân giải

I/ Thế nào là một hệ sinh thái?
II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
1/ Thế nào là một chuỗi thức ăn?
2/ Thế nào là một lưới thức ăn?

Quan sát các chuỗi thức ăn, hãy cho biết có những sinh vật nào đã
tham gia từ 2 chuỗi thức ăn trở lên?
Thực
vật
……….

Sâu
Sâu

Sâu
Sâu

Chuột

Thực vật

Hươu

Bọ
ngựa
……….
Cầy
Hổ

Rắn
Đại
bàng
………

ViVSV
sinh vật
ViVSV
sinh vật

Vi
sinh vật
VSV
……….

Sơ đồ chung có chứa cả 3 chuỗi thức ăn trên?

Thực
Thựcvật
vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Hổ
Sơ đồ: Lưới thức ăn

Visinh
sinhvật
vật
Vi


Thực
Thựcvật
vật

- Ví dụ:
Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Hổ

Visinh
sinhvật
vật
Vi

 Lưới thức ăn gồm các chuỗi thức ăn có nhiều
Sơ đồ: Lưới thức ăn



Thế nào là một lưới thức ăn?
mắt xích chung.

- Ví dụ:

Thực
Thựcvật
vật



Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy
Cầy

Đại bàng

Visinh
sinhvật
vật
Vi

Hổ
Hổ

Hươu
Sơ đồ: Lưới thức ăn

 Lưới thức ăn gồm các chuỗi thức ăn có nhiều

mắt xích chung.

Hãy sắp xếp các sinh vật theo từng thành phần chủ yếu của
hệ sinh thái?
- Ví dụ:

Thực vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu
Sinh vật
sản xuất



Vi sinh vật

Hổ
Sinh vật
tiêu thụ

* Một lưới thức ăn hoàn chỉnh gồm:
-Sinh vật sản xuất
-Sinh vật tiêu thụ
-Sinh vât phân giải

Sinh vật
phân giải

Sơ đồ lưới thức ăn của hệ sinh thái:

Thực vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Vi sinh vật

Hổ

Lưới thức ăn càng nhiều mắt xích chung
thì càng ổn định

c. Tháp sinh thái

Tháp sinh thái là độ lớn của các bậc dinh dưỡng,
được xác định bằng số lượng cá thể, sinh khối hay
năng lượng ở mỗi bậc dinh dưỡng.

Tháp sinh
thái là gì ?

? Mục đích của việc xây dựng tháp sinh thái?
?Hãy kể tên các loại tháp sinh thái? Mỗi loại
tháp được xây dựng dựa trên cơ sở nào?

c. Tháp sinh thái
- Dùng để : Đánh giá mức độ dinh dưỡng trong chuỗi và
lưới thức ăn.
- Có 3 loại tháp sinh thái: tháp số lượng, tháp sinh khối
và tháp năng lượng.

2. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái

Em hãy quan sát sơ đồ 44.5, đọc thông
tin sgk-trang 183 hoàn thành thông tin
sau:
Quá trình trao đổi vật chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái xảy ra giữa các sinh vật
trong quần xã và giữa quần xã với môi trường
thông qua chu trình vật chất và dòng năng
lượng:
chất vô cơ từ môi
- Trong hệ sinh thái, các ..1……………...
trường ngoài truyền vào cơ thể sinh vật, qua các
xắt xích
mắt …2…………...
của chuỗi và lưới thức ăn
(sinh vật sản xuất → sinh vật tiêu thụ → sinh vật
phân giải) rồi trả lại…..3……….
môi trường
- Nguồn năng lượng trong hệ sinh thái phần lớn
được lấy từ …….4…………………………..
năng lượng ánh sáng mặt trời
Năng lượng từ ánh sáng mặt trời được truyền vào
quần xã ở mắt xích đầu tiên là ……
5……………..,
sau đó truyền theo một chiều qua
sinh vật sản xuất
các bậc …….6…….,
năng
lượng giảm dần do
dinh
dưỡng
sinh vật sử dụng và trả lại môi trường dưới
nhiệt

Trao đổi chất trong hệ sinh thái:

Thực vật

Động vật

Động vật
Xác sinh vật

Chất vô cơ
(Thành phần vô sinh)

Vi sinh vật

- Chu trình vật chất chính là con đường chuyển động vòng tròn
của vật chất qua xích thức ăn trong hệ sinh thái và môi trường.
Do đó, vật chất thường được sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần.

Chu trình vật chất trong hệ sinh thái:
- Chu trình vật chất chính là con đường chuyển động vòng tròn
của vật chất qua xích thức ăn trong hệ sinh thái và môi trường.
Do đó, vật chất thường được sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần.
- Đến nay, người ta đã biết có khoảng 40 nguyên tố hoá học
trong bảng tuần hoàn Mendeleev tham gia vào thành phần
cấu tạo các chất sống, sau đó bị vi sinh vật phân huỷ rồi lại
trở lại môi trường, rồi lại được sinh vật thu hồi tạo nên các
hợp chất mới.
- Trong những nguyên tố đã biết, một số có vai trò rất quan
trọng như O, H, N,C, P, S... tham gia cấu tạo nên các hợp
chất của sự sống như protein, lipit, gluxit, các enzym,
hoocmon....

2. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái
- Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng trong hệ sinh thái được
thực hiện trong phạm vi quần xã sinh vật và giữa quần xã với môi
trường sống.

III. Bảo vệ các hệ sinh thái.

' LӅXKkX

&KLP ăQ UӋS
5 ӋSW
K{ QJ

5 ҳQ
+ ҥW
Fk\ VӗL

&KXӝW
9 NKXҭQ

7 K{ QJ
. ǤQK{ QJ
1 ҩP

Hậu quả gì sẽ xảy ra với quần xã,
Chúng ta phải làm gì để bảo vệ hệ
nếu 1 quần thể nào đó bị tiêu
sinh thái, bảo vệ môi trường của
diệt? VD lưới thức ăn ở trên , loài
chúng ta?
Rắn bị tiêu diệt?

' LӅXKkX

&KLP ăQ UӋS
5 ӋSW
K{ QJ

5 ҳQ
+ ҥW
Fk\ VӗL

&KXӝW
9 NKXҭQ

7 K{ QJ
. ǤQK{ QJ
1 ҩP

Bảo vệ các hệ sinh thái

BÁO CÁO
THỰC HÀNH
Điều tra thành phần quần
xã trong hệ sinh thái