PHẦN 2: QUANG HÌNH HỌC
BÀI 44: KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
1. Định nghĩa hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
2. Định luật khúc xạ ánh sáng.
3. Chiết suất của môi trường.
4. Ảnh của một vật được tạo bởi sự khúc xạ xánh sáng qua mặt phân cách hai môi trường
5. Tính thuận nghịch của chiều truyền ánh sáng
1
Cây bút chì ở ly bị gãy ở mặt phân cách giữa nước và không khí
2
3
(1)
(2)
Hình 44.1 Chùm sáng bị gãy khúc khi đi vào trong nước
Nhận xét phương của chùm tia (2) so với phương chùm tia (1) ?
Chùm tia (2) bị đổi phương so với chùm tia (1) khi đi qua mặt phân cách.
Chùm tia sáng (1) được gọi là chùm tia tới.
Chùm tia sáng (2) gọi là chùm tia khúc xạ
Khúc xạ là hiện tượng chùm tia sáng bị đổi phương đột ngột khi đi qua mặt phân cách hai môi trường truyền ánh sáng
1. ĐỊNH NGHĨA HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
4
1. ĐỊNH NGHĨA HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Các khái niệm
+ NIN’ pháp tuyến
+ SI tia tới; i góc tới
+ IR tia khúc xạ; r góc khúc xạ
+ mp (SI,NIN’) là mp tới
+ Mặt lưỡng chất (xy)
5
a. Thí nghiệm
2. ĐỊNH LUẬT KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
6
Bảng 1
Bảng 2
a. Thí nghiệm
2. ĐỊNH LUẬT KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
7
Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới (tạo bởi tia tới và pháp tuyến)
Tia tới và tia khúc xạ hai bên pháp tuyến tại điểm tới
 Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữa sin góc tới (sini) và góc khúc xạ (sinr) luôn không đổi:
Nội dung:
b. Định luật khúc xạ ánh sáng:
2. ĐỊNH LUẬT KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
= n21
8
3. CHIẾT SUẤT CỦA MÔI TRƯỜNG
a. Chiết suất tỉ đối:
- n21 gọi là chiết suất tỉ đối của môi trường (2) chứa tia khúc xạ đối với môi trường (1) chứa tia tới.
 
9
3. CHIẾT SUẤT CỦA MÔI TRƯỜNG
a. Chiết suất tỉ đối:
- n21 gọi là chiết suất tỉ đối của môi trường (2) chứa tia khúc xạ đối với môi trường (1) chứa tia tới.
 
10
 môi trường (2) chiết quang kém hơn môi trường (1)
môi trường (2) chiết quang hơn môi trường (1)
sini > sin r

 i >r
sini < sin r
 i < r
Tia khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến hơn.
=> n21 > 1
=> n21 < 1
Tia khúc xạ bị lệch xa pháp tuyến hơn.
11
b. Chiết suất tuyệt đối
 Chiết suất tuyệt đối (thường gọi tắt là chiết suất) của một môi trường là chiết suất tỉ đối của môi trường đó đối với chân không.
- Chiết suất của chân không bằng 1
3. CHIẾT SUẤT CỦA MÔI TRƯỜNG
- Chiết suất của không khí bằng 1,000293
Trong đó:
c: tốc độ ánh sáng trong chân không;
: tốc độ ánh sáng trong môi trường.
12
Chiết suất tỉ đối:

v1 : tốc độ ánh sáng trong môi trường 1.
v2 : tốc độ ánh sáng trong môi trường 2.

Chiết suất tuyệt đối:
Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của môi trường đó đối với chân không.



Nhận xét:
- Chiết suất nào, thì nhân với sin của góc trong môi trường đó
- vb. Chiết suất tuyệt đối
3. CHIẾT SUẤT CỦA MÔI TRƯỜNG
13
Bảng 44.2 Chiết suất tuyệt đối của một số chất
14
Chú ý:
- Nếu i và r nhỏ hơn 100 thì:
- Trường hợp i = 00 thì r = 00  tia sáng chiếu vuông góc mặt phân cách thì không xảy ra hiện tượng khúc xạ.
- Nếu tia sáng truyền qua n môi trường, khúc xạ qua n môi trường, và các mặt phân cách song song nhau thì:
n1sini1 = n2sini2 = n3sini3 =…= nnsinin
n1i = n2r
Do đó ta được:
15
O’ là ảnh ảo của O. Đặt mắt ngoài không khí sao cho chùm khúc xạ trên đi vào mắt, ta có cảm giác đáy cốc được nâng cao hơn so với bình thường.
Hình 44.5 Ảnh của một điểm sáng O ở đáy một cốc nước
4. ÁNH SÁNG CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA MẶT PHÂN CÁCH HAI MÔI TRƯỜNG
16
S
n1
n2
R
Hãy quan sát đường truyền của tia sáng cho nhận xét?
5. TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
17
S
n1
n2
R
J
Nếu tia sáng truyền từ S tới R, giả sử theo đường truyền là SIJKR, thì khi truyền ngược lại theo tia RK, đường truyền là RKJIS.
5. TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
18
I
J
K
S
n1
n2
R
J
Thì tia sáng cũng truyền ngược lại theo đường RKJIS
5. TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
19
* Ghi chú: Tính thuận nghịch biểu hiện ở cả 3 hiện tượng: sự truyền thẳng, sự phản xạ và sự khúc xạ.
Ánh sáng truyền đi theo đường nào thì cũng truyền ngược lại theo đường đó.
S
I
S’
S
I
R
5. TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
20
Củng cố:
Kiến thức cơ bản, trọng tâm:
Khúc xạ ánh sáng: Hiện tượng lệch phương của tia sáng khi truyền xiên góc qua mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt khác nhau.
Định luật khúc xạ ánh sáng:
-Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở bên kia pháp tuyến so với tia tới.
-Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữa sin góc tới (sini) và sin góc khúc xạ (sinr) luôn không đổi:
Chiết suất:
-Chiết suất tuyệt đối:
-Chiết suất tỉ đối:
Công thức của định luật khúc xạ ánh sáng dạng đối xứng:
21
XIN CẢM ƠN ĐÃ LẮNG NGHE!
22
 
CỦNG CỐ
23
ĐÚNG
SAI
SAI
SAI
A. luôn lớn hơn 1.
B. luôn nhỏ hơn 1.
C. bằng 1.
D. luôn lớn hơn 0.
Câu 2: Chiết suất tuyệt đối của một môi trường truyền sáng:
CỦNG CỐ
24
D. i = 700
SAI
SAI
ĐÚNG
SAI
A. i = 420.
B. i = 62,50
C. i = 48,50
Câu 3: Chùm tia sáng hẹp đi từ không khí (n = 1) tới bề mặt một môi trường trong suốt ( n = 1,5) sẽ có một phần phản xạ và một phần khúc xạ. Góc tới i để tia phản xạ và tia khúc xạ vuông góc là:
CỦNG CỐ
25