KHUYNH HƯỚNG SỬ THI
CẢM HỨNG LÃNG MẠN TRONG VĂN HỌC ViỆT NAM
(giai đoạn 1945-1975)
Nhóm gồm:
-Lương Thị Thùy Trang;
-Mai Quỳnh Như;
-Nguyễn Thị Quế Anh;
-Nguyễn Ngọc Yến Như.
Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
Khái niệm
Một số bài thơ tiêu biểu
Tổng kết
Khuynh hướng sử thi
Cảm hứng lãng mạn
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
Nguời con gái Việt Nam
Dáng đứng Việt Nam
1. Khái niệm
1.1. Khuynh hướng sử thi
+Khuynh hướng sử thi được hiểu là những tình cảm, cảm xúc tự hào , ngợi ca của tác giả về những vấn đề lớn lao quyết định vận mệnh chung của cộng đồng.
+Tác phẩm viết theo khuynh hướng sử thi là tác phẩm đề cập đến những đề tài có ý nghĩa lịch sử và mang tính dân tộc.
=> Đáp ứng nhu cầu của lịch sử và văn học – phản ánh hiện thực cuộc sống...
*Đặc điểm:
+ Đề tài, chủ đề và tư tưởng tác phẩm: Tác phẩm thường đề cập đến những vấn đề chung của cộng đồng, của xã hội, của đất nước; những sự kiện có ý nghĩa lịch sử liên quan đến vận mệnh, sự sống còn của cả cộng đồng. (Việt Bắc-1954, Tây Tiến-1948, Tiếng hát con tàu-cuộc vận động kiến thiết Tây Bắc 1958-1960...)
+ Ngôn ngữ: Ngôn ngữ thường có tính chất trang trọng, giàu hình ảnh, có tính biểu tượng cao và giàu giá trị gợi cảm. Giọng điệu tác phẩm thường
mang âm hưởng hùng tráng, lay động và khích lệ mạnh mẽ tình cảm
người đọc...
VD: ‘‘Anh gượng đứng lên....
... Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng.’’
+ Xây dựng hình tượng: Các nhân vật, hình tượng trong các tác phẩm mang cảm hứng sử thi, dù là những con người bình dị, thuộc nhiều tầng lớp, lứa tuổi, thành phần dân tộc... đều mang trong mình những phẩm chất anh hùng, thể hiện tầm vóc lớn lao, kết tụ sức mạnh, ý chí cũng như phẩm chất chung của cả cộng đồng. Số phận cá nhân gắn chặt với số phận cộng đồng. Các vấn đề đời tư hầu như không được đặt ra, nếu có thì cũng chỉ nhằm nhấn mạnh thêm trách nhiệm và tình cảm của người anh hùng với cộng đồng (Ví dụ: hi sinh quyền lợi cá nhân vì lợi ích chung; vượt lên bi kịch cá nhân để tiếp tục chiến đấu,...).
(VD: ‘‘ Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt...
...Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông.’’(CLV)
‘‘Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ...
...Anh là chiến sĩ giải phóng quân.’’(Lê Anh Xuân)
‘‘Lũ chúng tôi...
...Lòng vẫn cười vui kháng chiến’’(Nguyên Hồng)
+ Cảm hứng, giọng điệu: Các tác phẩm mang cảm hứng sử thi luôn lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước, vào thắng lợi vẻ vang của dân tộc. Khi xây dựng những hình tượng, nhân vật, thường là cảm hứng khẳng định, ngợi ca, tự hào..Cho nên cảm hứng sử thi thường gắn với cảm hứng lãng mạn.
(VD: ‘‘Từ trong đổ nát...
...Ngược xuôi tàu chạy bốn bề lưới giăng’’(Tố Hữu)
‘‘Hỡi sông Hồng tiếng hát...
... Nguyễn Du viết Kiều đất nước hóa thành văn’’(CLV)

+ Một số thủ pháp nghệ thuật khác: thủ pháp cường điệu, so sánh, lặp,.. nhằm khắc họa nổi bật đối tượng.
1. Khái niệm
1.2. Cảm hứng lãng mạn
Cảm hứng lãng mạn đó là cách nhìn thế giới mang đậm dấu ấn chủ quan, đầy mơ ước.Có khi đó là sự mơ ước bay bổng hướng tới cái chưa có trong thực tế bằng niềm tin, sự lạc quan.Có khi đó là những rung động về lí tưởng cao đẹp,khát vọng lớn lao của những con người có chí hướng,hoài bão cao cả. Nhà thơ xây dựng hình mẫu lí tưởng là những anh hùng xả thân vì Tổ quốc,...
(VD:
‘‘Tâm hồn tôi khi tổ quốc soi vào...
... Bỗng sáng hạt châu.’’(CLV)
‘‘Xưa phù du mà nay đã phù sa...
...Xưa bay đi mà nay không trôi mất’’(CLV)
*Thơ tình yêu trong thời chiến tranh:
- Cuộc chia li màu đỏ (Nguyễn Mỹ);
- ‘‘ Mắt trừng...dáng kiều thơm’’(QD);
-‘‘Những đêm dài...mắt người yêu’’(NĐT);
-‘‘Anh bỗng nhớ em...đất lạ hóa quê hương’’(CLV)
SO SÁNH CẢM HỨNG LÃNG MẠN 2 GIAI ĐOẠN
TRƯỚC 1945-SAU1945
*Trước năm 1945:
- Cảm hứng lãng mạn nâng lên thành khuynh hướng lãng mạn;
*Sau năm 1945:
-Lãng mạn chỉ được sử dụng dưới dạng ‘cảm hứng’ kết hợp với khuynh hướng sử thi;
- Các nhà thơ mong muốn thoát khỏi thực tại, hướng đến một thế giới khác.(VD: Hay cho tôi... Với buồn lo- CLV)
- Làm nhẹ hơn nỗi đâu khổ của chiến tranh, hướng đến một tương lai tươi sáng, lí tưởng cao đẹp...
=> Sự đổi mới trong hướng sáng tác. VH sau 1945 với cảm hứng lãng mạn lầm nhẹ vơi đi nỗi đau, vượt lên máu lửa và hướng đến tương lai tươi sáng của dân tộc.
2. Một số bài thơ tiêu biểu
2.1. Hoan hô chiến sĩ Điện Biên;
2.2. Người con gái Việt Nam;
2.3. Dáng đứng Việt Nam
HOAN HÔ CHIẾN SĨ ĐiỆN BIÊN
TỐ HỮU
I 

Tin về nửa đêm 
Hoả tốc hoả tốc 
Ngựa bay lên dốc 
Đuốc chạy sáng rừng 
Chuông reo tin mừng 
Loa kêu từng cửa 
Làng bản đỏ đèn, đỏ lửa... 

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên 
Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp! 
Sét đánh ngày đêm 
xuống đầu giặc Pháp! 
Vinh quang Tổ quốc chúng ta 
Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà 
Vinh quang Hồ Chí Minh, Cha của 
chúng ta ngàn năm sống mãi 
Quyết chiến quyết thắng, cờ đỏ 
sao vàng vĩ đại 




Kháng chiến ba nghìn ngày 
Không đêm nào vui bằng đêm nay 
Đêm lịch sử Điện Biên sáng rực 
Trên đất nước, như 
Huân chương trên ngực 
Dân tộc ta dân tộc anh hùng! 

Điện Biên vời vợi nghìn trùng 
Mà lòng bốn biển nhịp cùng lòng ta 
Đêm nay bè bạn gần xa 
Tin về chắc cũng chan hoà vui chung. 

II 

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên 
Chiến sĩ anh hùng 
Đầu nung lửa sắt 
Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, 
ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt 
Máu trộn bùn non 
Gan không núng 
Chí không mòn! 
Những đồng chí thân chôn làm 
giá súng 
Đầu bịt lỗ châu mai 
Băng mình qua núi thép gai 
Ào ào vũ bão, 
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo 
Nát thân, nhắm mắt, còn ôm... 
Những bàn tay xẻ núi lăn bom 
Nhất định mở đường cho xe ta 
lên chiến trường tiếp viện 
Và những chị, những anh ngày 
đêm ra tiền tuyến 
Mấy tầng mây gió lớn mưa to 
Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ 
Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát 
Dù bom đạn xương tan, thịt nát 
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh... 
Hỡi các chị, các anh 
Trên chiến trường ngã xuống 
Máu của anh chị, của chúng ta 
không uổng 
Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam 
Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam 
Hoa mơ lại trắng, vườn cam lại vàng... 

III 

Lũ chúng nó phải hàng, phải chết 
Quyết trận này quét sạch Điện Biên! 
Quân giặc điên 
Chúng bay chui xuống đất 
Chúng bay chạy đằng trời? 
Trời không của chúng bay 
Đạn ta rào lưới sắt! 
Đất không của chúng bay 
Đai thép ta thắt chặt! 

Của ta trời đất đêm ngày 
Núi kia, đồi nọ, sông này của ta 
Chúng bay chỉ một đường ra 
Một là tử địa, hai là tù binh 
Hạ súng xuống rùng mình run rẩy 
Nghe pháo ta lừng lẫy thét gầm! 
Nghe trưa nay tháng năm, mùng bảy 
Trên đầu bay thác lửa hờn căm 
Trông: Bốn mặt luỹ hầm sụp đổ 
Tướng quân bay lố nhố cờ hàng 
Trông: Chúng ta cờ đỏ sao vàng 
Rực trời đất Điện Biên toàn thắng! 
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên! 

Tiếng reo núi vọng sông rền 
Đêm nay chắc cũng về bên Bác Hồ 
Bác đang cúi xuống bản đồ 
Chắc là nghe tiếng quân hò quân reo... 
Từ khi vượt núi qua đèo 
Ta đi, Bác vẫn nhìn theo từng ngày 
Tin về mừng thọ đêm nay 
Chắc vui lòng Bác giờ này đợi trông! 

IV 

Đồng chí Phạm Văn Đồng 
Ở bên đó, chắc đêm nay không ngủ 
Tin đây Anh, Điện Biên Phủ hoàn thành 
Ngày mai, vào cuộc đấu tranh 
Nhìn xuống mặt bọn Bi-đôn, Smít 
Anh sẽ nói: "Thực dân, phát xít 
Đã tàn rồi! 
Tổ quốc chúng tôi 
Muốn độc lập hoà bình trở lại 
Không muốn lửa bom đổ 
xuống đầu con cái 
Nước chúng tôi và nước các anh 
Nếu còn say máu chiến tranh 
Ở Việt Nam, các anh nên nhớ 
Tre đã thành chông, sông là sông lửa 
Và trận thắng Điện Biên 
Cũng mới là bài học đầu tiên!”
(5-1954) 

NGƯỜI CON GÁI ViỆT NAM
(Tố Hữu)
Em là ai? Cô gái hay nàng tiên 
Em có tuổi hay không có tuổi 
Mái tóc em đây, hay là mây là suối 
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông 
Thịt da em hay là sắt là đồng? 

Cho tôi hôn bàn chân em lạnh ngắt 
Cho tôi nâng bàn tay em nắm chặt 
Ôi bàn tay như đôi lá còn xanh 
Trên mình em đau đớn cả thân cành 

Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng 
Em đã sống lại rồi, em đã sống! 
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung 
Không giết được em, người con gái anh hùng! 

Ôi trái tim em trái tim vĩ đại 
Còn một giọt máu tươi còn đập mãi 
Không phải cho em. Cho lẽ phải trên đời 
Cho quê hương em. Cho Tổ quốc, loài người! 


Từ cõi chết, em trở về, chói lọi 
Như buổi em đi, ngọn cờ đỏ gọi 
Em trở về, người con gái quang vinh 
Cả nước ôm em, khúc ruột của mình. 

Em đã sống, bởi vì em đã thắng 
Cả Nước bên em, quanh giường nệm trắng 
Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa 
Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa... 

Cả nước cho em, cho em tất cả 
Máu tiếp máu, cho lại hồng đôi má 
Cho mái tóc em xanh lại ngày xuân 
Cho thịt da em lại nở trắng ngần 


Em sẽ đứng trên đôi chân tuổi trẻ 
Đôi gót đỏ lại trở về quê mẹ 
Em sẽ đi, trên đường ấy thênh thang 
Như những ngày xưa, rực rỡ sao vàng! 

Ôi đôi mắt của em nhìn, rất đẹp 
Hãy sáng mãi niềm tin tươi ánh thép 
Như quê em Gò Nổi, Kỳ Lam 
Hỡi em, người con gái Việt Nam!

(7-12-1958)

DÁNG ĐỨNG ViỆT NAM
(Lê Anh Xuân)
Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt 
Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng 
Và Anh chết trong khi đang đứng bắn 
Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng. 
Chợt thấy anh, giặc hốt hoảng xin hàng 
Có thằng sụp xuống chân Anh tránh đạn 
Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm 
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công 
Anh tên gì hỡi Anh yêu quý 
Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng 
Như đôi dép dưới chân Anh giẫm lên bao xác Mỹ 
Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong 

Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ 
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường 
Chỉ để lại cái dáng-đứng-Việt-Nam tạc vào thế kỷ: 
Anh là chiến sỹ Giải phóng quân. 
Tên Anh đã thành tên đất nước 
Ôi anh Giải phóng quân! 
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt 
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân

(3-1968) 

3. TỔNG KẾT
GOODBYE