“KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH”
Tiết 35, 36 Văn bản:
(Trích “Truyện Kiều” – Nguyễn Du)
I. Tìm hiểu chung:
- Vị trí đoạn trích:
nằm ở phần hai (Gia biến và lưu lạc) gồm 22 câu, từ câu 1033 đến câu 1054
- Từ khó: SGK/95
- Nội dung chính:
Tâm trạng của Thuý Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích.
- Bố cục:
ba phần

Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung.
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,
Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.
=> Cảnh thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích và hoàn cảnh của Kiều.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
=> Nỗi nhớ người thân
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu ?
Buồn trông nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.
=> Tâm trạng buồn lo của Kiều qua cách nhìn cảnh vật.
II. Đọc – Hiểu văn bản:
1. Cảnh thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích và hoàn cảnh của Kiều.
- Cảnh thiên nhiên: non xa, trăng gần, bốn bề bát ngát, cồn cát, bụi hồng cảnh rộng lớn nhưng vắng lặng.
- Hoàn cảnh của Kiều:
+“khóa xuân”: bị giam lỏng
+ “bẽ bàng”: xấu hổ, tủi thẹn
+“mây sớm, đèn khuya”: ngày làm bạn với mây, đêm làm bạn với đèn, nỗi cô đơn khép kín.


Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Bốn bề bát ngát xa trông,
Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya
Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.
=> Cảnh mênh mông, bát ngát, vắng lặng đối lập với sự nhỏ bé của con người làm tăng nỗi buồn tủi, cô đơn, tội nghiệp của Kiều.
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ
Bên trời góc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.

2. Nỗi nhớ người thân:
a. Nhớ Kim Trọng:
- “Tưởng người … chén đồng  ”: nhớ kỉ niệm cùng Kim Trọng uống chén rượu thề dưới ánh trăng.
- Xót xa cho Kim Trọng uổng công chờ đợi “rày trông mai chờ”.
- “Tấm son … cho phai” khẳng định tấm lòng chung thuỷ với Kim Trọng không bao giờ phai nhạt.
-> Độc thoại nội tâm thể hiện tấm lòng chung thuỷ của Kiều.
b. Nhớ thương cha mẹ:
- “ Xót người … ”: thương cha mẹ già ngày đêm tựa cửa ngóng tin con.
-“ Quạt nồng … đó giờ”: thành ngữ, câu hỏi tu từ, thể hiện nỗi lo lắng, day dứt vì không được chăm sóc cha mẹ.
- “Sân Lai”, “gốc tử”: dùng điển cố, tưởng tượng sự thay đổi của cảnh vật, sự già yếu của cha mẹ.
-> Kiều là một người con hiếu thảo.
Xót người tựa cửa hôm mai,
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng mưa,
Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
3. Nỗi buồn lo của Kiều qua cách nhìn cảnh vật:
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
Buồn trông nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.
Thảo luận nhóm (4 phút|)
Tổ 1,2: Nêu những cảnh được tả trong tám câu thơ ? Mỗi cảnh gợi nghĩ đến tâm trạng của Kiều như thế nào?
Tổ 3,4: Xác định những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong tám câu thơ và tác dụng của những biện pháp nghệ thuật ấy?
PHIẾU HỌC TẬP
Tên học sinh:
Câu hỏi:
Nêu những cảnh được tả trong tám câu thơ ? Mỗi cảnh gợi nghĩ đến tâm trạng của Kiều như thế nào?
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. Nỗi buồn lo của Kiều qua cách nhìn cảnh vật:
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu?

Buồn trông nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.

Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.


+ Cảnh con thuyền lẻ loi, thấp thoáng trên mặt biển -> nghĩ đến thân phận nhỏ bé, cô đơn giữa cuộc đời rộng lớn.



+ Cảnh hoa trôi man mác trên dòng nước -> nghĩ về cuộc đời nổi trôi, lênh đênh, vô định.
+ Cảnh nội cỏ buồn rầu, héo úa và màu xanh đơn điệu -> gợi nghĩ về một cuộc sống tẻ nhạt và tương lai mờ mịt.
+ Cảnh sóng gió ầm ầm -> gợi lo sợ về những tai hoạ đang rình rập, đe doạ.
=> Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình: mượn cảnh vật để gửi gắm tâm trạng. Cảnh không chỉ là bức tranh thiên nhiên mà còn là tâm trạng con người.


- Tám câu thơ tả bốn cảnh hiện lên trong tâm tưởng Kiều:
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa ?
Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu ?
Buồn trông nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
- Điệp ngữ “buồn trông”mở đầu câu thơ sáu chữ tạo âm hưởng trầm buồn, các từ láy thấp thoáng, xa xa, man mác, rầu rầu… câu hỏi tu từ “Thuyền ai …”, “về đâu” kết hợp nhằm diễn tả nỗi buồn chất chứa, tầng tầng, lớp lớp đang dâng ngập lòng Kiều.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.
Buồn trông
thấp thoáng
xa xa
man mác
Buồn trông
Buồn trông
Buồn trông
rầu rầu
xanh xanh
Ầm ầm
- Cảnh được miêu tả từ xa đến gần, âm thanh từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác đến lo âu, sợ hãi.