Khi đốt cháy nến, một phần nến chảy lỏng, một
phần nến bị cháy. Cây nến ngắn dần. Vậy phần

KHỞI ĐỘNG

nến nào đã bị biến đổi thành chất mới?

BÀI 2. PHẢN ỨNG HOÁ HỌC
I. Biến đổi vật lí và biến đổi hoá học
HĐ NHÓM: Thực hành làm thí nghiệm về biến đổi vật lí,
quan sát hiện tượng và trả lời câu hỏi
 Xác định giá trị nhiệt độ tương ứng với các
bước thí nghiệm mô tả trong hình 2.1.
 Ở quá trình ngược lại, hơi nước ngưng tụ
thành nước lỏng, nước lỏng đông đặc thành
nước đá. Vậy trong quá trình chuyển thể,
nước có biến đổi thành chất khác không?

Kết luận: Quá trình chuyển thể của nước là
một biến đổi vật lý => biến đổi vật lí là gì?
Biến đổi vật lí là các quá trình như hòa tan,
đông đặc, nóng chảy, … các chất chỉ chuyển từ
trạng thái này sang trạng thái khác, không tạo
thành chất mới.

Giá trị nhiệt độ ở Hình 2.1a là

Trong quá trình chuyển thể,

0oC, 2.1b bằng nhiệt độ phòng

nước không bị biến đổi thành

(25oC) và 2.1c là 100oC

chất khác.

2. Thí nghiệm về biến đổi hoá học
Tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng xảy ra
và trả lời câu hỏi:
Sau khi trộn bột sắt với bột lưu huỳnh, hỗn hợp
thu được có bị nam châm hút không?
Chất trong ống nghiệm (2) sau khi đun nóng và
để nguội có bị nam châm hút không?

2. Thí nghiệm về biến đổi hoá học
Tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng xảy ra
và trả lời câu hỏi:
Sau khi trộn bột sắt và bột lưu huỳnh, có chất mới
được tạo ra hay không? Giải thích.
Sau khi đun nóng hỗn hợp bột sắt và lưu huỳnh, có
chất mới được tạo thành hay không? Giải thích?

2. Thí nghiệm về biến đổi hoá học
Hỗn hợp thu được có một phần bị
nam châm hút, phần này là sắt.
Trộn bột sắt với bột lưu huỳnh
Sau khi
khi đun
trộnnóng
bột hỗn
sắt với
hợp bột
bột lưu
sắt
với
huỳnh,
lưukhông
huỳnh
có có
chấtchất
mới được
mới tạo
thành,
thành vìsản
khi tách
phẩmchất
màu
ra khỏi
xám hỗn
và
không
hợp lạibịthu
nam
được
châm
cáchút.
chất ban đầu.

Chất trong ống nghiệm (2) sau khi
đun nóng, để nguội không bị nam
châm hút.

Quá trình phản ứng của sắt và lưu
huỳnh dưới tác dụng của nhiệt độ là
một biến đổi hóa học, vậy biến đổi hóa
học là gì?

Biến đổi hóa học là các quá trình như
đốt cháy nhiên liệu, phân hủy chất, tổng
hợp chất,… có sự tạo thành chất mới.

Bài tập
Câu hỏi (SGK tr.12). Lấy một ví dụ trong đời sống về các
quá trình xảy ra sự biến đổi vật lí, biến đổi hoá học?

 Quá trình xảy ra biến đổi vật lý: hòa tan đường, muối,
băng / đá tan, cồn để trong lọ không kín bị bay hơi,..
 Quá trình xảy ra sự biến đổi hóa học: đốt cháy cồn,
sắt bị gỉ,…

II. Phản ứng hoá học
1. Khái niệm
Phản ứng hóa học là quá trình biến đổi từ chất này thành chất khác.
 Chất phản ứng / chất tham gia là chất ban đầu bị biến đổi trong phản ứng.
 Chất sản phẩm là chất mới được sinh ra.

1. Khái niệm
 Phản ứng hóa học được biểu diễn bằng phương trình dạng chữ:
Tên các chất phản ứng → Tên các chất sản phẩm
 Trong quá trình phản ứng:

Giảm
Tăng

dần

Lượng chất phản ứng

Lượng sản phẩm

dần

Ví dụ: Iron + Sulfur → Iron (II) sulfide

Bài tập: Than (thành phần chính là carbon) cháy trong không khí
tạo thành carbon dioxide.
a. Hãy viết phương trình phản ứng dạng chữ của phản ứng này.
Chất nào là chất phản ứng? Chất nào là sản phẩm?
b. Trong quá trình phản ứng, lượng chất nào giảm dần? Lượng
chất nào tăng dần?

Lời giải:
a. Phương trình phản ứng dạng chữ của than cháy trong không khí
tạo thành carbon dioxide:
Carbon + Oxygen → Carbon dioxide
 Chất phản ứng: carbon, oxygen
 Sản phẩm: carbon dioxide
b. Trong quá trình phản ứng, lượng carbon và oxygen giảm dần,
lượng carbon dioxide tăng dần.

2. Diễn biến phản ứng hoá học
Quan sát hình 2.3, trả lời câu hỏi mục II.2 (SGK tr.13):

 Trước và sau phản ứng, những
nguyên tử nào liên kết với nhau?
 Trong quá trình phản ứng, số
nguyên tử H và số nguyên tử O có
thay đổi không?

Trước phản ứng: nguyên
tử H liên kết với nguyên
tử H, 2 nguyên tử O liên
kết với nhau.

Sau phản ứng: nguyên

Trong quá trình phản

tử

ứng: số nguyên tử H

H

liên

nguyên tử O.

kết

với

và O không thay đổi.

Thông qua việc tìm hiểu diễn biến phản
ứng hóa học của hydrogen + oxygen,
em hãy rút ra kết luận về bản chất của
phản ứng hóa học?

Kết luận: Trong phản ứng hóa học, liên kết
giữa các nguyên tử thay đổi, làm cho phân
tử này biến đổi thành phân tử khác. Kết quả
là chất này biến đổi thành chất khác.

Mở rộng kiến thức
 Các phản ứng hóa học chỉ xảy ra khi các chất tiếp xúc
với nhau.
 Nhiều phản ứng phải có thêm các điều kiện khác như
nhiệt độ, áp suất, xúc tác,…

3. Hiện tượng kèm theo phản ứng hoá học
Nghiên cứu thí nghiệm “Dấu hiệu nhận biết có chất mới tạo thành” và
cho biết: Ống nghiệm nào đã xảy ra phản ứng hóa học?

Ống nghiệm (1) và (3) xảy ra
phản ứng hóa học

Dấu hiệu có chất mới tạo thành: Có
bọt khí thoát ra ở ống nghiệm (1) và
kết tủa tạo thành ở ống nghiệm (3)

Để nhận biết phản ứng hóa học xảy ra có thể dựa vào một
trong các dấu hiệu sau: sự tạo thành chất khí, chất kết tủa, sự
thay đổi màu sắc, sự thay đổi về nhiệt độ của môi trường,…

Bài tập
 Trong phản ứng giữa oxygen và hydrogen,
nếu oxygen hết thì phản ứng có xảy ra
nữa không?
 Nhỏ giấm ăn vào viên đá vôi. Dấu hiệu nào
cho biết đã có phản ứng hóa học xảy ra?

Bài tập
 Trong phản ứng giữa oxygen và hydrogen,
nếu oxygen hết thì phản ứng sẽ ngừng lại.
 Nhỏ giấm ăn vào viên đá vôi, thấy bề mặt đá
côi sủi bọt khí  Dấu hiệu cho biết có phản
ứng hóa học xảy ra, tạo khí carbon dioxide.

III. Năng lượng của
phản ứng hoá học

1. Phản ứng toả nhiệt, phản ứng thu nhiệt

Khái niệm:

 Phản ứng tỏa nhiệt là phản ứng giải phóng
năng lượng dưới dạng nhiệt ra môi trường.
 Phản ứng thu nhiệt là phản ứng nhận năng
lượng dưới dạng nhiệt từ môi trường trong
suốt quá trình phản ứng.

Nghiên cứu khái niệm phản ứng tỏa nhiệt, phản ứng thu nhiệt
và trả lời câu hỏi 1, 2 mục III.1 (SGK tr.14):

HOẠT
ĐỘNG
NHÓM

Thức ăn được tiêu hóa chuyển thành các chất dinh dưỡng.
Phản ứng hóa học giữa chất dinh dưỡng với oxygen cung
cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động là phản ứng tỏa nhiệt
hay thu nhiệt? Lấy thêm ví dụ về loại phản ứng này.
Quá trình nung đá vôi (CaCO3) thành vôi sống CaO và chất
khí carbon dioxide (CO2) cần cung cấp năng lượng (dạng
nhiệt). Đây là phản ứng tỏa nhiệt hay thu nhiệt?

 Quá trình tiêu hóa thức ăn cung cấp
năng lượng cho cơ thể hoạt động là
phản ứng tỏa nhiệt.
 Ví dụ khác về phản ứng toả nhiệt: đốt
cháy than, cồn, gas,…

 Quá trình nung đá vôi là phản ứng thu
nhiệt vì cần cung cấp năng lượng từ
phản ứng đốt cháy than đá.
 Ví dụ về phản ứng thu nhiệt: phản ứng
phân

hủy

potassium

permanganate,

amonium chloride, aluminium hydroxide,..

2. Ứng dụng của phản ứng toả nhiệt
Phản ứng toả nhiệt có vai trò quan trọng trong cuộc sống
vì chúng cung cấp năng lượng cho:

Sinh hoạt

Sản xuất

Vận hành động cơ, thiết bị,…

Than, xăng, dầu,… là nhiên liệu hóa thạch, được sử dụng chủ yếu cho các
ngành sản xuất và hoạt động nào của con người? Em hãy sưu tầm hình
ảnh và trình bày về ứng dụng của các nhiên liệu này trong đời sống?
Làm chất đốt cung cấp năng

Vận hành động cơ thiết bị máy

lượng cho sinh hoạt và sản xuất

công nghiệp

Cung cấp cho các phương tiện
giao thông

Làm nguyên liệu cho các ngành
công nghiệp: hóa mĩ phẩm,
dược phẩm

Than, xăng, dầu,… là nhiên liệu hóa thạch, được sử dụng chủ yếu cho các
ngành sản xuất và hoạt động nào của con người? Em hãy sưu tầm hình
ảnh và trình bày về ứng dụng của các nhiên liệu này trong đời sống?

Các nguồn nhiên liệu hóa thạch có phải vô tận không? Đốt cháy
nhiên liệu hóa thạch ảnh hưởng đến môi trường như thế nào?
 Nguồn nhiên liệu hóa thạch không phải vô tận
mà đang ngày càng cạn kiệt.
 Ảnh hưởng tới môi trường: tạo lượng lớn khí
carbon dioxide gây hiệu ứng nhà kính và các
chất gây ô nhiễm không khí như các oxide của
nitrogen, lưu huỳnh (gây mưa acid), chất hữu
cơ dễ bay hơi và các kim loại nặng,..

Hãy nêu ví dụ về việc tăng cường sử dụng các nguồn năng
lượng thay thế để giảm việc sử dụng các nhiên liệu hóa thạch.

Sử dụng năng lượng mặt trời

Sử dụng khí sinh học bio gas

LUYỆN TẬP

Câu hỏi 1: Quá trình nào sau đây là biến đổi hóa học?

A. Đốt cháy cồn trong đĩa

B. Hơ nóng chiếc thìa inox

C. Hoà tan muối vào nước

D. Lọ nước hoa mở nắp bị bay hơi

Câu hỏi 2: Quá trình nào sau đây chỉ xảy ra biến đổi vật lí?

A. Đốt cháy củi trong bếp

B. Thắp sáng bóng đèn dây tóc

C. Đốt sợi dây đồng trên lửa

D. Để sợi dây thép ngoài không
khí ẩm bị gỉ

Câu hỏi 3: Trong công nghiệp, người ta sản xuất ammoniac từ
phản ứng tổng hợp giữa nitrogen và hydrogen có chất xúc tác bột
sắt (iron). Sản phẩm của phản ứng là

A. Ammonia

B. Nitrogen

C. Hydrogen

D. Iron

Câu hỏi 4: Trong phản ứng tổng hợp ammonia từ nitrogen và hydrogen,
các liên kết giữa nguyên tử …(1) bị phá vỡ, liên kết giữa các nguyên tử
…(2) được hình thành. Các từ thích hợp để điền vào vị trí (1) và (2) là:

A. Cùng loại, cùng loại

B. Khác loại, khác loại

C. Khác loại, cùng loại

D. Cùng loại, khác loại

Câu hỏi 5: Trong phản ứng giữa oxygen với hydrogen tạo thành
nước, lượng chất nào tăng lên trong quá trình phản ứng?

A. Chỉ có nước

B. Oxygen và hydrogen

C. Oxygen và nước

D. Hydrogen và nước

Câu hỏi 6: Chất nào sau đây không phải là nhiên liệu sử dụng
trong nhà bếp để đun nấu?

A. Khí gas

B. Than

C. Khí hydrogen

D. Dầu hoả

VẬN DỤNG

Câu 1. Hoàn thành bảng “Dấu hiệu nhận biết có chất mới tạo thành” sau đây:
Phát

Phản ứng

Có bọt Có kết Thay đổi

sáng
X

khí

Đốt cháy nến

 

Nhỏ hydrochloric acid vào nước soda

 

 

Cho nước vôi trong vào dung dịch CuSO4  

 

Nhúng thành kẽm vào hydrochloric acid

 

Thổi khí CO2 vào nước vôi trong

 

Đốt cháy sợi đồng

 

 

 
X

X

tủa
 

 

 

 

 
X

màu sắc

X

 

 

 

 

 

 
 

X

 
 

X

Câu 2. Cho các phản ứng sau:
 Điều chế oxygen bằng cách đun nóng thuốc tím (KMnO4), ngừng cung
 Phản ứng thu nhiệt
cấp nhiệt và dừng lại
 Phản ứng thu nhiệt
 Nung đá vôi (CaCO3)
 Tôi vôi (CaO với nước)
 Cho dung dịch HCl tác dụng với dung dịch NaOH, ống nghiệm nóng lên
 Phản ứng thu nhiệt
 Quang hợp
Hãy cho biết đâu là các phản ứng thu nhiệt?

Câu 3. Hãy đọc phần mở rộng (SGK tr.15), em hãy cho biết tác hại của khí
CO đối với sức khỏe con người và đề xuất các biện pháp tránh ngộ độc khí
CO trong gia đình.

Khi than cháy ở nhiệt độ cao thường

Chất khí rất độc, không màu,

sinh ra thêm một lượng khí nhỏ CO

không mùi và không gây kích ứng

Các biện pháp tránh ngộ độc khí CO trong gia đình
 Không đốt than trong phòng kín, mở cửa
sổ hoặc đốt ngoài trời.
 Kiểm tra và bảo trì thường xuyên, đúng
cách bếp gas, lò sưởi hoặc bất kì thiết bị
chạy bằng gas, dầu và than trong nhà.
 Chỉ mua các thiết bị sử dụng nhiên liệu
đốt (bếp gas, lò sưởi,…) ở địa chỉ uy tín.
 …

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
 Ôn lại kiến thức đã học.
 Hoàn thành bài tập vận dụng.
 Làm bài tập trong sách bài tập
Khoa học tự nhiên 8.
 Đọc và tìm hiểu trước nội dung
Bài 3: Mol và tỉ khối chất khí.