KHỞI
ĐỘNG
“Ai người bóp nát quả cam
Hờn vua đã chẳng cho bàn việc quân
    Phá cường địch, báo hoàng ân
Dựng nên cờ nghĩa xá thân diệt thù?”

Em hãy cho biết bản Tuyên
ngôn độc lập đầu tiên của
nước ta là bài thơ nào?

Nam Quốc Sơn Hà
Trần Quốc Toản

Bản dịch của Trần Trọng Kim:
Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.

KHỞI ĐỘNG

• Nêu tên công trình, nhân vật mà
em biết xuất hiện trong các
tranh sau đây.
• Em nhận ra các công trình, nhân
vật liên quan đến triều đại nào
trong lịch sử Việt Nam?

Hình 1: Đền Trần (Nam Định)

Hình 2: Khu di tích Bạch Đằng
Giang (Hải Phòng) .

Hình 3: Hưng Đạo Đại Vương

Hình 4:

Trần Quốc Tuấn.

Trạng nguyên Nguyễn Hiền

Hình 5: Thầy giáo Chu Văn An

Hình 6: Trần Quốc Toản bóp nát
quả cam

Các công trình, nhân vật kể trên có liên quan đến Triều đại nhà Trần
trong lịch sử Việt Nam

BÀI 10:
TRIỀU TRẦN XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC
VÀ KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN
MÔNG – NGUYÊN XÂM LƯỢC

NỘI DUNG BÀI HỌC
1
Triều Trần và công cuộc
xây dựng đất nước

2
Cuộc kháng chiến chống
quân xâm lược
Mông – Nguyên

PHẦN 1.
TRIỀU TRẦN VÀ CÔNG CUỘC XÂY DỰNG
ĐẤT NƯỚC

1

Sự ra đời của nhà Trần

 Nhà Trần được thành lập như
thế nào?
 Tình hình nhà Lý cuối thế kỉ
XII như thế nào?

Nhà Lý suy yếu

Chính quyền hủ bại
Đói kém, mất mùa liên miên

Cuối thế kỉ XII

Khởi nghĩa nông dân

Các thế lực nổi lên chống đối

Cuối thế kỉ XII

Dựa vào thế lực họ Trần

Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi

Nhà Lý sụp đổ

• Cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu.
• Đầu năm 1226, Lý Chiêu Hoàng –
vị vua cuối cùng của triều Lý
nhường ngôi cho chồng là Trần
Cảnh  Triều Trần được thành lập,
xây dựng và ổn định đất nước.

Đọc thông tin trong SGK và trả lời các câu hỏi sau:

 Nhận xét về sự ra đời của Triều đại
nhà Trần.
 Sự ra đời của Triều đại nhà Trần có
ý nghĩa như thế nào trong lịch sử
dân tộc?

SỰ RA ĐỜI CỦA TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN

Sự chuyển giao quyền lực “mềm mại”

Việc kết hôn giữa Lý Chiêu

Lý Chiêu Hoàng ban chiếu

Hoàng và Trần Cảnh.

nhường ngôi cho chồng.

Ý NGHĨA

Sự ra đời của Triều Trần là

Đất nước ta thoát khỏi

một quy luật tất yếu.

cảnh loạn lạc, rối ren.

2

Tình hình đất nước dưới thời Trần
Làm việc nhóm

Nhóm 1

Nhóm 2

Nhóm 3

Tìm hiểu về bộ máy

Tìm hiểu về quân

Tìm hiểu về giáo dục

nhà nước

đội nhà Trần

và khoa cử, kinh tế

Nhóm 1

Tìm hiểu về bộ máy nhà nước theo các ý sau:

• Việc các vua nhường ngôi sớm cho con
và xưng là Thái Thượng hoàng, cùng vua
quản lí đất nước nhằm mục đích gì?
• Đọc câu chuyện “Thượng hoàng Trần
Nhân Tông dạy vua” SGK tr.45 và cho
biết câu chuyện muốn nói điều gì?

Các vua Trần nhường
ngôi sớm cho con và
xưng là Thái Thượng
hoàng, cùng vua quản
lí đất nước nhằm mục
đích rèn luyện cho vua
trẻ cách xử lí công việc
triều chính, tăng hiệu
quả trong giải quyết
công việc.

Câu chuyện chứng tỏ
Thái Thượng Hoàng rất
nghiêm khắc trong việc
răn dạy để nhà vua tu
dưỡng, rèn luyện trở
thành vị vua mẫu mực.

Hoạt động 2. Tìm
hiểu về Triều Trần
và công cuộc xây
dựng đất nước.

Hình ảnh chiến binh luyện tập võ nghệ
trên thạp gốm phản ánh điều gì?

Trên thạp gốm khắc họa hình ảnh những chiến binh tay cầm khiên,
mác,...đang hăng say luyện tập, bên cạnh là con voi chiến. Hình ảnh
cho thấy lực lượng quân đội không chỉ được tổ chức quy củ, chặt chẽ
mà còn được rèn luyện thường xuyên, nghiêm túc, thể hiện ý chí quyết
tâm chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc của quân dân nhà Trần. 

Em hiểu như thế nào về chính sách ngụ binh ư nông?
- Chính sách “Ngụ binh ư nông” nghĩa là gửi binh lính ở nhà
nông. Theo đó, thời bình thì binh lính được luân phiên về quê
làm ruộng, khi có chiến tranh được điều động.
- Ý nghiã: Thóc gạo dự trữ dồi dào, phục vụ giao lưu kinh tế;
phục vụ nhu cầu đắc lực cho quân dội khi có chiến tranh xảy
ra.  
Kể tên những vị tướng giỏi có công lớn trong kháng
chiến chống ngoại xâm
- Những vị tướng giỏi – kiệt xuất có công lớn trong kháng
chiến chống giặc ngoại xâm Trần Quốc Tuấn, Trần Quang
Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư, Phạm Ngũ Lão...

Trần Quang Khải (Nhà ngoại giao
xuất sắc, võ tướng tài ba)

Trần Nhật Duật (Danh tướng toàn
tài, nhà ngoại giao lỗi lạc)

Trần Khánh Dư (Danh tướng tài ba)

Phạm Ngũ Lão (Hổ tướng đánh
đâu thắng đó)

Giáo dục, khoa cử dưới thời Trần được tổ chức thế nào?
- Ngoài Quốc Tử Giám ở kinh đô Thăng Long,
trường học được mở ở nhiều địa phương.
- Tổ chức Thái học sinh, đặt danh hiệu “Tam
khôi” tôn vinh ba người xuất sắc nhất. 
Kết luận: Giáo dục, khoa cử thời Trần được chú
trọng. Ngoài Quốc Tử Giám ở kinh đô Thăng Long
nhà Trần còn cho mở nhiều trường học ở nhiều địa
phương, tổ chức các kì thi nhằm tôn vinh người tài
và đào tạo nhân tài cho đất nước.

Đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:
- Nêu những nét chính về tình hình đất nước dưới
thời Trần.

- Những nét chính về tình hình đất nước dưới thời
Trần:
+ Bộ máy nhà nước: được tổ chức chặt chẽ.
+ Kinh tế : chăm lo việc đắp đê, khuyến khích sản
xuất.
+ Quân đội: được tổ chức quy củ, chặt chẽ, nhiều
tướng giỏi đã có công lớn trong kháng chiến chống
ngoại xâm.
+ Giáo dục, khoa cử: được chú trọng, trường học được
mở ở nhiều địa phương, đào tạo được nhiều nhân tài

Đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:
- Kể về một nhân vật lịch sử của Triều Trần và
đóng góp của nhân vật đó đối với lịch sử dân tộc.

Phạm Ngũ Lão (Hổ
tướng đánh đâu thắng

Mạc Đĩnh Chi – nhà Nho, sứ thần lưu danh thiên cổ

Yết kiêu và Dã Tượng là ai và có tài năng đặc biệt gì? 

+ Yết Kiêu và Dã Tượng là hai vị tướng của Hưng Đạo Vương. Y
Kiêu có tài thủy chiến, Dã Tượng có tài chỉ huy đội tượng binh. 
Khi cùng Hưng Đạo Vương đánh trận, họ đã có hành động
gì đáng trân trọng? 
+ Khi Hưng Đạo Vương gặp nguy hiểm trên chiến trường,
2 vị tướng quân đã bất chấp nguy hiểm, lấy thân mình bảo
vệ Hưng Đạo Vương. 

Hành động đó thể hiện điều gì? 
+ Hành động của 2 vị tướng không chỉ thể hiện sự
trung thành mà còn thể hiện sự bất khuất, anh
dũng của tướng sĩ nhà Trần nói riêng, quân dân ta
nói chung. 
KẾT LUẬN: Quân đội triều Trần có rất nhiều người
giỏi, họ không chỉ là những vị tướng xuất thân từ tầng
lớp quý tộc mà ngay cả những gia nô như Yết Kiêu,
Dã Tượng cũng góp phần vào thắng lợi trong cuộc
kháng chiến chống giặc ngoại xâm. 

- Câu chuyện về nhân vật Chu Văn An:
+ Chu Văn An là người có tính cương trực, học vấn tinh thông,
ông được mời ra làm quan nhưng từ chối để về quê mở trường
học.
+ Học trò của ông đỗ đạt cao, có công giúp nước. Nhờ đó, Chu
Văn An được mời làm người đứng đầu Quốc Tử Giám, trực tiếp
dạy học cho các hoàng tử.
+ Dưới thời vua Trần Dụ Tông, Chu Văn An đã dâng sớ đòi chém
7 viên quan nịnh thần nhưng vua không nghe, ông liền từ quan
và về Hải Dương dạy học, viết sách.
- Đóng góp của Chu Văn An đối với lịch sử dân tộc: đóng góp to
lớn với sự nghiệp giáo dục nước nhà suốt theo chiều dài lịch
sử.

Sinh thời, Chu Văn An luôn luôn được
dân chúng ca ngợi về phẩm chất thanh
cao tuyệt vời của ông. Ông được tôn là
Vạn thế sư biểu, nghĩa là người thầy
chuẩn mực của Việt Nam muôn đời.

Đọc đoạn thông tin về giáo dục và khoa cử.
• Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất Việt Nam là ai?
• Ai là Người thầy lưu danh muôn đời?

Nguyễn Hiền (11 tháng 3, 1234 05 tháng 9, 1256) là trạng nguyên
trẻ nhất trong lịch sử khoa cử
Việt Nam, khi mới mười ba tuổi.

Triều đình thời trần tổ chức kì thi gì để
tìm kiếm nhân tài?
A. Thái học sinh

B. Thái cử

C. Tam khôi

Nguyễn Hiền đỗ trạng nguyên
năm bao nhiêu tuổi?
A. 12 tuổi

B. 14 tuổi

C. 13 tuổi

Chu Văn An được mệnh danh là?
A. Người thầy đáng
kính

B. Người thầy lưu danh
muôn đời

C. Người thầy đắc đạo

Dưới thời vua Trần Dụ Tông,
Chu Văn An dâng sớ gì?
A. Thất trảm sớ

B. Thất sách sớ

C. Lục trảm sớ

CHÚC
MỪNG